Tin Khu Vực 
Cá kho Đại Hoàng (xã Nam Lý, tỉnh Ninh Bình) hay còn gọi là cá kho làng Vũ Đại là đặc sản nổi tiếng của Hà Nam. Món ăn này có từ rất lâu, do là vùng trũng nên trong làng ngày trước nhiều ao hồ, cứ đến tết tát ao, chọn những con cá trắm đen to và ngon nhất để kho theo công thức gia truyền cùng với gia vị là gừng, giềng, hành, ớt, nước cốt chanh, nước cốt cua đồng... đặc biệt là cá được kho trong niêu đất, trên bếp lửa trong thời gian 10 đến 20 tiếng, nên vừa có vị thơm của lửa, vừa phảng phất những hương vị đồng quê.
Sự hấp dẫn của cá kho làng Vũ Đại nằm ở quy trình chế biến tỉ mỉ, cầu kỳ và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn truyền thống. Cá trắm đen là nguyên liệu chính, thường là những con cá khỏe mạnh, trọng lượng từ 5-8kg, thịt dày, chắc và ít xương dăm.
Cá được đánh vẩy và làm sạch cẩn thận.
Bên cạnh các gia vị quen thuộc như: riềng, gừng, hành, tiêu, ớt, món cá kho còn có thêm nước cốt cua đồng và nước mắm cốt, tạo nên hương vị đậm đà, thanh ngọt tự nhiên mà không nơi nào có được. Chuối cũng phải là chuối tiến vua từ làng Đại Hoàng nức tiếng.
Gia đình chị Trần Thị Thu Hường đã có 3 đời làm nghề kho cá Vũ Đại, chị cho biết những chiếc niêu đất này được nhập tất cả từ Thanh Chương, Nghệ An với giá khoảng 50.000 đồng một chiếc. "Niêu phải nhập từ Nghệ An, vung niêu phải nhập ở Thanh Hoá. Đây là 2 nơi sản xuất đồ tốt nhất, chỉ có niêu ở Nghệ An mới chịu được nhiệt độ cao, bền và vung ở Thanh Hóa được thiết kế theo kiểu vòm lên nên dễ hơn trong việc kho cá", chị Hường nói.
Ngoài ra, để nồi cá kho được ngon và mềm, củi kho cá phải là củi nhãn, bởi nhiệt lớn, cháy ổn định, nhiều than phù hợp với việc ủ cá.
Quy trình kho ở làng Vũ Đại cũng rất công phu. Cá được làm sạch, cắt khoanh lớn và ướp gia vị. Sau đó, cá được kho liên tục trên bếp lửa liu riu từ 10 đến 12 giờ, thậm chí có nơi kho đến 16-20 tiếng. Người kho phải canh lửa đều tay, thường xuyên thêm nước khi gần cạn để cá chín nhừ, thấm đẫm gia vị mà không bị cháy hay nát. Đặc biệt, sau khi kho xong, niêu cá chỉ còn một lớp nước sánh đặc, màu nâu cánh gián óng đẹp.
Những ngày cuối năm, không khí làng Vũ Đại trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Các xưởng kho cá đỏ lửa thâu đêm để kịp hoàn thành hàng ngàn niêu cá đã được đặt trước.
Dù phải đối mặt với khối lượng công việc khổng lồ, các nghệ nhân vẫn giữ vững sự tâm huyết, đảm bảo từng niêu cá đến tay khách hàng đều đạt chất lượng tốt nhất.
"Mỗi niêu có khoảng ba miếng thịt ba chỉ nhưng sẽ cho vào sau khi đun vài tiếng để cho khỏi bị nát. Ngoài ra nếu khách hàng nào thích hương vị nước dừa hoặc kho những loại cá khác ngoài cá trắm đen chúng tôi cũng sẵn sàng phục vụ", chị Trần Thị Thu Hường cho hay.
Cá kho làng Vũ Đại không chỉ là món ăn ngon mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Nó thể hiện sự kết nối giữa các thế hệ, là biểu tượng của sự ấm cúng, đoàn viên trong mỗi bữa cơm gia đình ngày Tết.
Món ăn này còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa ẩm thực truyền thống của dân tộc, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế, du lịch địa phương.
Món cá kho làng Vũ Đại, một biểu tượng ẩm thực của tỉnh Ninh Bình, không chỉ làm say lòng biết bao thực khách trong nước mà còn đang từng bước chinh phục thị trường quốc tế. Với quy trình chế biến công phu và hương vị đậm đà khó quên, cá kho làng Vũ Đại đã trở thành một trong những đặc sản Việt Nam được ưa chuộng và xuất khẩu ra nước ngoài, mang theo câu chuyện văn hóa và tinh hoa ẩm thực dân tộc.
Niêu cá kho làng Vũ Đại đã vượt qua giới hạn địa lý, tìm đường đến với cộng đồng người Việt sinh sống tại các quốc gia như Mỹ, Anh, Úc, Canada, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc... Sự đón nhận nồng nhiệt từ bà con Việt kiều chính là minh chứng rõ nét cho sức hút của món ăn quê nhà nơi xứ người.
Nhiều thương hiệu uy tín như DASAVINA, cá kho Hoàng Thơ, hay các cơ sở tại làng Vũ Đại đã không ngừng nỗ lực để đưa sản phẩm cá kho đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Quá trình này đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ, nhãn mác và quy trình đóng gói. Việc cá kho làng Vũ Đại trở thành món ăn được xuất khẩu cho thấy sự đầu tư bài bản và khát vọng lan tỏa văn hóa ẩm thực Việt Nam ra thế giới. Điều này mở ra cơ hội phát triển cho ngành nông sản và du lịch, thu hút sự quan tâm của du khách quốc tế đến với vùng đất Ninh Bình.