Bộ trưởng Bộ Y tế: Bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính, tiến tới xoá bỏ doanh nghiệp trục lợi

Phòng ngừa nguy cơ nhưng không thêm rào cản

Tiếp tục Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, chiều 11/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, luật hiện hành được ban hành từ năm 2010, đến nay việc sửa đổi luật là rất cần thiết.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, dự án luật rất khó bởi liên quan đến mỗi người dân, mỗi gia đình, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, chất lượng giống nòi và điều kiện sản xuất, kinh doanh, lưu thông hàng hóa. Luật có hàm lượng chuyên môn sâu, phạm vi rộng, các vấn đề có thể phát sinh bất cứ lúc nào. 

Dẫn lại định hướng của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Bộ trưởng nhấn mạnh: "Nếu chúng ta không đảm bảo an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không đủ để giải quyết vấn đề chăm sóc sức khỏe cho người dân". Cùng với việc triển khai Nghị quyết số 72, yêu cầu đặt ra là tư duy quản lý mới, chủ động ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Theo Bộ trưởng, xã hội không thể tiếp tục duy trì các cơ chế bị động, chỉ xử lý hậu kiểm đối với các sản phẩm kém chất lượng, thổi phồng công dụng như những bài học trong thời gian vừa qua. Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng lưu ý: "Phòng ngừa nguy cơ cũng không đồng nghĩa với việc tạo thêm rào cản hành chính".

Bộ trưởng nhấn mạnh, theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 184, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng đổi mới toàn diện tư duy quản lý, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên cơ sơ khoa học phân tích nguy cơ, phù hợp thông lệ quốc tế; vừa bảo vệ sức khỏe nhân dân, vừa kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, bền vững cho doanh nghiệp. 

Ba hình thức quản lý sản phẩm

Giải trình các vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng nhấn mạnh, trọng tâm của lần sửa luật này là cải cách phương thức quản lý sản phẩm nhưng hạn chế xáo trộn kinh doanh, bảo vệ doanh nghiệp làm ăn chân chính, tiến tới xóa bỏ doanh nghiệp trục lợi, làm giàu bất chính trên sức khỏe của người dân.

Bộ trưởng cũng nêu rõ, dự thảo Luật quy định 3 hình thức quản lý. Thứ nhất, hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm áp dụng với hầu hết thực phẩm, như đa số thực phẩm chế biến bao gói sẵn, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, hương liệu, dụng cụ, vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Doanh nghiệp được lưu thông sản phẩm ngay sau khi công bố. Theo Bộ trưởng, cách làm này hoàn toàn là hình thức hậu kiểm, không phải tiền kiểm.

Thứ hai, miễn đăng ký bản công bố và công bố tiêu chuẩn áp dụng với các sản phẩm không lưu thông trên thị trường, dùng để sản xuất nội bộ, sản phẩm chưa được tiêu chuẩn hóa như: thực phẩm tươi sống, sơ chế chưa bao gói; thức ăn đường phố; thực phẩm của cơ sở nhỏ lẻ, dịch vụ ăn uống và nguyên liệu thực phẩm. Tuy nhiên, các sản phẩm phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm và chịu giám sát trong quá trình lưu thông. Quy định này theo Bộ trưởng, đã giải đáp băn khoăn của các đại biểu về kinh doanh nhỏ lẻ.

Thứ ba, đăng ký bản công bố sản phẩm áp dụng cho nhóm yêu cầu cao hơn: thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt, sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo về sức khỏe. Bộ trưởng cũng nêu rõ, nhóm này được quản lý chặt theo tiêu chuẩn quốc tế Codex nhằm hạn chế việc tự công bố, tự quảng cáo như thời gian qua, khiến nhiều sản phẩm bị thổi phồng công dụng, không ít người nổi tiếng lợi dụng để lừa dối khách hàng.

Về mô hình quản lý thống nhất một đầu mối, Bộ trưởng cho biết, theo Kết luận của Bộ Chính trị, Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; Ủy ban nhân dân các cấp quản lý tại địa phương. Các bộ tiếp tục thực hiện pháp luật chuyên ngành ở khâu sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, khai thác, giết mổ.

Trước băn khoăn vì sao một đầu mối vẫn cần nhiều bộ, ngành tham gia, Bộ trưởng dẫn kinh nghiệm các nước có lực lượng kiểm tra an toàn thực phẩm lên tới hàng nghìn người, có nơi gần 10.000 người. Việt Nam có mô hình đặc biệt hơn, khó bố trí lực lượng như vậy. "Kết luận của Bộ Chính trị cũng nêu rõ trách nhiệm của tỉnh ủy, thành ủy, các địa phương, bộ, ban, ngành cùng phải chia sẻ. Đây là trách nhiệm chung của hệ thống chính trị", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Lần đầu luật hóa cụ thể hậu kiểm

Theo Bộ trưởng, lâu nay chúng ta vẫn nói giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm, song luật sửa đổi lần này sẽ là luật đầu tiên quy định cụ thể nội dung hậu kiểm. Tại Điều 57 dự thảo Luật quy định rõ, hậu kiểm dựa trên dữ liệu tuân thủ của doanh nghiệp; cơ quan chức năng có quyền kiểm tra đột xuất khi phát hiện sai phạm.

Với thức ăn đường phố, Bộ trưởng cho biết, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu theo hướng miễn thủ tục hành chính cho cá nhân sản xuất nhỏ lẻ, nhưng "không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý", mà gắn với trách nhiệm giám sát của chính quyền địa phương.

Đối với bếp ăn tập thể, Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu và quy định rõ trách nhiệm, riêng bếp ăn trường học phải có yêu cầu cao hơn. “Đây là một việc khó, rất mong các cấp, ngành, địa phương phối hợp cùng ngành Y tế để triển khai thực hiện nội dung này”, Bộ trưởng bày tỏ.

Ngày mai (12/11), Quốc hội truyền hình trực tiếp phiên chất vấn và trả lời chất vấn tại hội trường. Đối với vấn nhóm vấn đề thứ nhất thuộc lĩnh vực tài chính: Bộ trưởng Bộ Tài chính trả lời chất vấn. Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Bộ trưởng các Bộ: Xây dựng, Công Thương, Khoa học và Công nghệ, Tư pháp, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng tham gia trả lời chất vấn, giải trình về những vấn đề có liên quan. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tham gia trả lời chất vấn, giải trình về những vấn đề có liên quan thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Đối với nhóm vấn đề thứ hai thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ: Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ trả lời chất vấn. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng các Bộ: Tài chính, Công an, Tư pháp cùng tham gia trả lời chất vấn, giải trình về những vấn đề có liên quan.