Bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán

Cắt giảm tối đa thủ tục hành chính

Chiều ngày 3/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội họp Phiên thứ 6 cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Trình bày Tờ trình dự thảo Luật, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Chứng khoán là đòi hỏi cấp thiết từ thực tiễn nhằm thực hiện cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập kinh tế.

Đặc biệt, Nghị quyết số 66.16/2026/NQ-CP của Chính phủ yêu cầu sửa đổi Luật để cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm có hiệu lực trước ngày 1/3/2027. Đồng thời, sự phát triển nhanh chóng của giao dịch điện tử và công nghệ mới đòi hỏi cơ sở pháp lý phù hợp đi kèm quản lý, giám sát để bảo vệ nhà đầu tư.

Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, dự thảo Luật hướng tới cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ; thúc đẩy hiện đại hóa; hoàn thiện hành lang pháp lý; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và hỗ trợ nâng hạng thị trường chứng khoán.

Dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung 23 điều, bổ sung mới 1 điều và giữ nguyên 112 điều, không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh hay chính sách cơ bản so với Luật hiện hành.

Nội dung dự thảo Luật tập trung vào 3 nhóm vấn đề lớn. Hoàn thiện quy định bảo đảm yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. 

Đáng chú ý, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho rằng, dự luật lần này bổ sung, hoàn thiện khung khổ pháp lý mới nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo đó bổ sung cơ sở pháp lý cho giao dịch điện tử và bảo đảm an toàn giao dịch điện tử; cho phép thực hiện giao kết hợp đồng theo pháp luật về giao dịch điện tử; quy định việc ứng dụng công nghệ mới trong cung cấp dịch vụ chứng khoán.

“Dự kiến Luật sửa đổi, bổ sung sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/3/2027. Riêng các quy định liên quan đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán sẽ có hiệu lực thi hành muộn hơn, từ ngày 1/3/2028 nhằm bảo đảm thời gian chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng và tổ chức thực hiện”, Thứ trưởng Bộ Tài chính thông tin.

Ngoài ra, theo Bộ Tài chính, dự thảo Luật cũng quy định chi tiết nội dung chuyển tiếp để bảo đảm duy trì sự ổn định, liên tục trong hoạt động của thị trường, giúp các tổ chức, cá nhân có thời gian hợp lý để thích ứng và xử lý phù hợp các quan hệ pháp lý phát sinh trước ngày luật có hiệu lực.

Rà soát, đảm bảo tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh.

Việc sửa đổi, bổ sung dự án Luật cũng tạo cơ sở cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, giao dịch điện tử, ứng dụng công nghệ mới và phát triển sản phẩm, dịch vụ mới; đồng thời, nâng cao tính minh bạch, an toàn, hiệu quả của thị trường chứng khoán trong bối cảnh thị trường được nâng hạng.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ các vướng mắc thực tiễn tương ứng với từng nhóm nội dung sửa đổi, lượng hóa tác động và chi phí tuân thủ; bảo đảm sự cân bằng giữa cắt giảm tiền kiểm với tăng cường hậu kiểm, bảo vệ nhà đầu tư; phân định rõ nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội và nội dung giao Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết.

Đồng thời, tiếp tục rà soát tính thống nhất với pháp luật về doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, giao dịch điện tử, khoa học, công nghệ, dữ liệu, giao dịch bảo đảm và các dự án luật có liên quan.

Cho ý kiến cụ thể về việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, Thường trực Ủy ban đề nghị thuyết minh rõ hơn về cơ sở cắt giảm, đơn giản thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, công cụ hậu kiểm sau khi cắt giảm điều kiện, bảo đảm việc cắt giảm các điều kiện không làm giảm chuẩn an toàn và không chuyển rủi ro từ khâu tiền kiểm sang nhà đầu tư và thị trường.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, giao dịch điện tử và ứng dụng công nghệ mới, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để tạo không gian thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, do chính sách có thể tác động trực tiếp đến tài sản nhà đầu tư và an toàn thị trường, đề nghị Luật quy định rõ các nguyên tắc cốt lõi về thẩm quyền, đối tượng và phạm vi thử nghiệm; giới hạn quy mô, thời gian, rủi ro; công bố, cảnh báo rủi ro; bảo vệ dữ liệu và tài sản khách hàng; giám sát, tạm dừng, chấm dứt, bồi thường và giải quyết tranh chấp.

“Việc miễn, loại trừ trách nhiệm phải được quy định chặt chẽ, bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, không làm giảm trách nhiệm của tổ chức cung cấp sản phẩm, dịch vụ”, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ.

Đối với giao dịch điện tử, Thường trực Ủy ban tán thành hướng sửa đổi nhưng đề nghị xác định cụ thể nội dung chuyên ngành giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định, bảo đảm đúng thẩm quyền và thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử, dữ liệu, an ninh mạng; làm rõ trách nhiệm lưu vết, truy xuất, bảo đảm tính liên tục của hệ thống và xử lý sự cố. Các quy định về công nghệ mới cần bảo đảm tính mở, trung lập về công nghệ; đối với trí tuệ nhân tạo, giao dịch thuật toán, tư vấn tự động cần có cơ chế kiểm soát mô hình, can thiệp của con người và xác định trách nhiệm.

Dự thảo quy định Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, riêng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát từ ngày 1/3/2028. Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành thời điểm có hiệu lực chung; đối với cơ chế thử nghiệm, đề nghị làm rõ tiến độ chuẩn bị và khả năng đẩy nhanh thực hiện, trường hợp giữ mốc 1/3/2028 phải bảo đảm đầy đủ văn bản, hạ tầng và nguồn lực trước thời điểm này. Một số ý kiến đề nghị cơ chế thử nghiệm có hiệu lực đồng thời với Luật từ ngày 1/3/2027.

Bố cục của dự thảo Luật gồm 03 điều, cụ thể như sau: Điều 1. Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Điều 2. Hiệu lực thi hành; Điều 3. Điều khoản chuyển tiếp.

So với Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 56/2024/QH15), dự thảo Luật sửa đổi 23 Điều, bổ sung 01 Điều, giữ nguyên 112 Điều. Nội dung dự án Luật đã phù hợp, thể chế hóa đúng và đầy đủ đường lối, chủ trương của Đảng liên quan đến định hướng xây dựng dự án Luật, bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh và phù hợp với điều ước quốc tế mà nước CHXHCN Việt Nam là thành viên.