Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể Mo Mường trong đời sống xưa và nay

Di sản văn hóa Mo Mường là áng sử thi lớn phản ánh vũ trụ quan, thế giới quan, nhân sinh quan và đời sống xã hội của người Mường cổ xưa.
Nhiều hoạt động đặc sắc tại Không gian Di sản văn hóa Việt Nam Lễ kỷ niệm 50 năm Công ước Bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới

Di sản Mo Mường hiện có tại 6 tỉnh, thành phố trên cả nước gồm: Ninh Bình, Phú Thọ, Sơn La, Thanh Hóa, Đắk Lắk và Hà Nội. Tại Hà Nội, đồng bào dân tộc Mường sống ở cả 30 quận, huyện, thị xã nhưng tập trung đông nhất tại huyện Thạch Thất và Ba Vì.

Theo kết quả Đề án “Tổng kiểm kê, bảo vệ Di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn Hà Nội” công bố năm 2016, di sản Mo Mường được kiểm kê với các tên gọi khác nhau tại các địa phương như: bài cúng ma - cúng giỗ của dân tộc Mường tại các xã Ba Trại, Vân Hòa, Yên Bài, huyện Ba Vì; tập quán ma chay của người Mường ở xã Đông Xuân, huyện Quốc Oai; nghi lễ tang ma của người Mường ở thôn Luồng, xã Yên Trung, huyện Thạch Thất. Hiện trên địa bàn chỉ còn có 7 thầy mo còn đang thực hành thường xuyên. Người cao tuổi nhất là ông Đinh Công Sinh, xã Ba Trại, huyện Ba Vì, 86 tuổi. Người trẻ tuổi nhất là anh Đinh Xuân Nam, xã Tiến Xuân, huyện Thạch Thất, 28 tuổi.

Thực hiện chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và UBND thành phố Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đang phối hợp với các cơ quan, địa phương xây dựng Bộ hồ sơ quốc gia về di sản văn hóa Mo Mường đệ trình UNESCO ghi danh trong danh sách Di sản văn hóa phi vật thể bảo vệ khẩn cấp. Thông qua những kiến thức được các chuyên gia cung cấp, nhận thức về di sản Mo Mường được củng cố, nâng cao hơn trong đội ngũ cán bộ, qua đó, phục vụ tốt hơn công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản Mo Mường, hướng tới việc di sản văn hóa phi vật thể Mo Mường được UNESCO ghi danh trong danh sách Di sản văn hóa phi vật thể bảo vệ khẩn cấp.

Mo Mường là bộ phận chủ đạo trong kho tàng văn hóa của người Mường
Mo Mường là bộ phận chủ đạo trong kho tàng văn hóa của người Mường

Theo thời gian, cơ hội thực hành và gìn giữ những giá trị văn hóa độc đáo của Mo Mường dần bị thu hẹp lại và có nguy cơ mai một. Vì thế, Mo Mường đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo chọn lựa là di sản cần xây dựng Hồ sơ quốc gia đệ trình UNESCO ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Ngày nay, văn hóa quần chúng có nhiều hoạt động về Mo Mường; các phương tiện truyền thông làm nhiều phim tuyên truyền về Mo Mường; báo chí cũng viết nhiều về Mo Mường. Mo là một trong những di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của người Mường. Đó là loại hình nghi lễ gắn liền với các lễ thức tín ngưỡng do thầy mo thực hiện, điển hình nhất là lễ tang ma của người Mường.

Trong đó, thầy mo chủ yếu là làm mo trong lễ tang, đôi khi cũng có làm mo cầu phúc, mo giải hạn, mo mát nhà. Còn đánh trống đồng thì chỉ có làm mo tang lễ mới đánh. Trống đồng đánh lên để dẫn hồn người quá cố biết đường đi lối về. Khi đánh, cụ dùng một bó dùi nhỏ dài khoảng 1,5m buộc vào với nhau thành một dùi lớn. Khi đánh trống, cụ đặt dùi vuông góc với mặt trống, rồi vừa đi vòng quanh (ngược chiều kim đồng hồ) vừa đánh. Tiết tấu trống tương tự như tiết tấu khua luống.

Mo tang lễ hội tụ tất cả các bài mo, mà khi làm các lễ mo khác như mo mát nhà, mo cầu phúc đều phải dùng đến nhiều bài mo trong mo tang lễ. Người Mường có thầy mo, thầy clượng và bà mỡi. Nhưng hiện nay nhiều người vẫn hay nhầm lẫn. Thầy clượng xem bói, cúng vía, cúng chữa bệnh; bà mỡi cũng cúng chữa bệnh nhưng lại phải biết nhập hồn; còn thầy mo chỉ làm mo tang lễ.

Trong sách “Sử thi Mường” (quyển 1) do GS, TSKH. Phan Đăng Nhật chủ biên, xuất bản năm 2013, viết Mo Mường là sử thi “Đẻ đất đẻ nước” ghi rõ: “Là một tác phẩm tự sự dài hơi, được trình bày dưới hình thức diễn xướng tổng hợp, do thu hút giá trị văn học nghệ thuật của cộng đồng dân tộc. Kể về những sự kiện lớn của lịch sử, ở đây "Đẻ đất đẻ nước" không chỉ kể lại lịch sử loài người mà còn ôn lại lịch sử hình thành vũ trụ và loài người. Có tính kỳ vĩ do sử dụng nghệ thuật thần thoại, xây dựng sự kiện quanh một nhân vật trung tâm - nhân vật anh hùng có công tích kỳ diệu - nhân vật đó được điển hình hóa theo kiểu phóng đại và tăng lên theo cấp số cộng các thành tựu của cả cộng đồng”.

Có thể thấy, Mo Mường có một vị trí, chức năng xã hội đặc biệt, cung cấp cho chúng ta đầy đủ nhất quan niệm của người Mường về mối quan hệ của con người với thế giới 3 mường: Mường Trời, mường Đất và mường Nước.

Mối quan hệ trong tâm tưởng ấy đã giúp người Mường xây dựng nền văn học dân gian Mường, nền văn học tín ngưỡng Mường. Tiêu biểu cho nền văn học tín ngưỡng Mường là văn học Mo Mường với sử thi "Đẻ đất đẻ nước". Đó là sự kết tinh những kinh nghiệm trong lao động sản xuất, ứng xử văn hóa, triết lý nhân sinh, thể hiện tình yêu cuộc sống, con người, quê hương xứ sở.

Qua thời gian, Mo Mường đã góp phần hình thành nên cốt cách, tâm hồn của người Mường và những vùng đất có người Mường sinh sống, cũng như bảo vệ, sàng lọc văn hóa Mường trong tất cả các giai đoạn lịch sử. Đó như “Bộ bách khoa thư dân gian” về người Mường, chứa đựng những tinh hoa văn hóa cần được hiểu biết thấu đáo và đáng được trân trọng, tôn vinh, truyền lại cho thế hệ sau. Và bộ sử thi “Đẻ đất đẻ nước” hoàn thiện nhất, toàn bích nhất, đầy đủ nhất chỉ có thể có trong mo tang lễ.

Viện Âm nhạc hiện đang tiến hành xây dựng Hồ sơ Mo Mường, hoàn thành trong năm 2022 để kịp nhận góp ý, sửa chữa và trình lên UNESCO vào tháng 3/2023. Có 7 tỉnh cùng cam kết tham gia vào việc xây dựng Hồ sơ di sản Mo Mường gồm: Hòa Bình, Ninh Bình, Sơn La, Phú Thọ, Hà Nội, Thanh Hóa và Đắk Lắk.
Nhật Khôi
Bài viết cùng chủ đề: Văn hoá

Tin mới nhất

Kết nghĩa mẹ con, nét đẹp văn hóa của dân tộc Ê Đê

Kết nghĩa mẹ con, nét đẹp văn hóa của dân tộc Ê Đê

Kết nghĩa mẹ con là nghi thức thiêng liêng thể hiện lối sống chan hòa giữa con người và con người, là nét đẹp văn hóa đậm chất Tây Nguyên của dân tộc Ê Đê.
Lễ đặt tên cho con, nghi lễ quan trọng của người Chăm Islam

Lễ đặt tên cho con, nghi lễ quan trọng của người Chăm Islam

Lễ đặt tên con của người Chăm Islam là một trong những nghi lễ quan trọng trong cuộc đời mỗi đứa trẻ, được đồng bào Chăm lưu truyền và gìn giữ.
Đồng bào Công giáo Thủ đô góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Đồng bào Công giáo Thủ đô góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Ngày 22/11, tại Hà Nội, đã diễn ra Đại hội đại biểu người Công giáo Thủ đô xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2022–2027.
Khám phá ngôi chùa Khmer lớn nhất tại Việt Nam

Khám phá ngôi chùa Khmer lớn nhất tại Việt Nam

Đến tỉnh Trà Vinh, bất cứ du khách nào cũng bị chinh phục trước vẻ đẹp uy nghi, lộng lẫy của chùa Vàm Ray, một trong những ngôi chùa Khmer lớn nhất Việt Nam.
Longform | Tôn giáo Việt và những đóng góp tự hào

Longform | Tôn giáo Việt và những đóng góp tự hào

Nhìn lại quá trình xây dựng, gìn giữ và phát triển đất nước hơn 4.000 năm qua, Tôn giáo Việt ngày càng phát triển, thích ứng với quá trình hội nhập quốc tế.

Tin cùng chuyên mục

Độc đáo kiến trúc chùa Khmer tại Hà Nội

Độc đáo kiến trúc chùa Khmer tại Hà Nội

Đến Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, du khách sẽ được chiêm ngưỡng kiến trúc chùa Khmer - nét văn hoá độc đáo của đồng bào Khmer Nam bộ
Nghệ An: Đại hội đại biểu người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lần thứ VIII

Nghệ An: Đại hội đại biểu người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lần thứ VIII

Sáng 12/10, Ủy ban Đoàn kết công giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An tổ chức Đại hội đại biểu người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lần thứ VIII.
Nhà thờ Phát Diệm, sự hòa hợp giữa Công giáo với nền văn hóa kiến trúc dân tộc

Nhà thờ Phát Diệm, sự hòa hợp giữa Công giáo với nền văn hóa kiến trúc dân tộc

Nhà thờ Phát Diệm huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình là công trình của sự hòa hợp và hội nhập, giao thoa giữa đạo Công giáo với nền văn hóa kiến trúc của dân tộc Vi
Thừa Thiên Huế: Phật giáo góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương, bản sắc văn hóa dân tộc

Thừa Thiên Huế: Phật giáo góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương, bản sắc văn hóa dân tộc

Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thừa Thiên Huế đã góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương, bản sắc văn hóa dân tộc..
Điện Biên: Phát huy nguồn lực từ tôn giáo, tín ngưỡng để phát triển kinh tế du lịch

Điện Biên: Phát huy nguồn lực từ tôn giáo, tín ngưỡng để phát triển kinh tế du lịch

Với 19 dân tộc anh em, sự đa dạng về văn hóa tín ngưỡng gắn với đời sống kinh tế và tâm linh là tiềm năng để Điện Biên phát triển thành sản phẩm du lịch.
Đồng bào Khmer tất bật chuẩn bị đón lễ Sene Đôn Ta

Đồng bào Khmer tất bật chuẩn bị đón lễ Sene Đôn Ta

Đồng bào Khmer ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long đang tất bật chuẩn bị đón lễ Sene Đôn Ta với tinh thần vui tươi, hạnh phúc, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
Đắk Lắk tổ chức Lễ Tế Thu Nhâm Dần - năm 2022 tại đình Lạc Giao

Đắk Lắk tổ chức Lễ Tế Thu Nhâm Dần - năm 2022 tại đình Lạc Giao

Lễ Tế Thu Nhâm Dần - năm 2022 được tỉnh Đắk Lắk tổ chức nhằm tỏ lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân, các vị thần hoàng bản thổ đã ban mưa thuận gió hòa...
Thanh Hóa có 2 lễ hội truyền thống tiêu biểu các dân tộc thiểu số nằm trong kế hoạch bảo tồn

Thanh Hóa có 2 lễ hội truyền thống tiêu biểu các dân tộc thiểu số nằm trong kế hoạch bảo tồn

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có kế hoạch bảo tồn lễ hội truyền thống tiêu biểu các dân tộc thiểu số năm 2022, tỉnh Thanh Hóa có 2 lễ hội trong số 5 lễ hội.
Nhà thờ giáo xứ Hưng Nghĩa: Tuyệt tác của kiến trúc

Nhà thờ giáo xứ Hưng Nghĩa: Tuyệt tác của kiến trúc

Khoác trên mình màu sắc cổ kính, cùng những nét hoa văn, tinh tế, tỉ mỉ, nhà thờ giáo xứ Hưng Nghĩa xứng đáng là một tuyệt tác của kiến trúc đậm chất Gothic.
Thủ tướng tham dự Hội nghị biểu dương các tổ chức tôn giáo

Thủ tướng tham dự Hội nghị biểu dương các tổ chức tôn giáo

Hội nghị Thủ tướng Chính phủ biểu dương các tổ chức tôn giáo có đóng góp trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh.
Vẻ đẹp mê hoặc của thánh đường bằng đá ở Nghệ An

Vẻ đẹp mê hoặc của thánh đường bằng đá ở Nghệ An

Với niên đại trên 100 năm tuổi, thánh đường bằng đá Bảo Nham là công trình bằng đá nổi tiếng ở Nghệ An, ở đây toát lên vẻ đẹp uy nghi, huyền bí, mê hoặc...
Đắk Lắk: Phục dựng nghi lễ kết nghĩa anh em của đồng bào dân tộc M’nông

Đắk Lắk: Phục dựng nghi lễ kết nghĩa anh em của đồng bào dân tộc M’nông

Tỉnh Đắk Lắk vừa tổ chức phục dựng lễ kết nghĩa anh em của đồng bào dân tộc M’nông tại buôn Jiê Juk nhằm gìn giữ bản sắc văn hóa đồng bào địa phương.
Di tích chùa Tây Phương- nét văn hoá độc đáo xứ Đoài

Di tích chùa Tây Phương- nét văn hoá độc đáo xứ Đoài

Chùa Tây Phương là sự kết hợp giữa phong cách kiến trúc truyền thống và không gian sinh cảnh tự nhiên, xứng danh với tên gọi “đệ nhất cổ tự"
Chợ phiên San Thàng: Nơi hội tụ sắc màu, văn hóa vùng cao

Chợ phiên San Thàng: Nơi hội tụ sắc màu, văn hóa vùng cao

Chợ phiên San Thàng (tỉnh Lai Châu) được biết đến là nơi hội tụ những sắc màu văn hóa lâu đời của đồng bào các dân tộc Tày, Mông, Dao, Giáy, Lự...
Chùa Vặt Hồng, nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lành mạnh

Chùa Vặt Hồng, nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lành mạnh

Chùa Vặt Hồng tọa lạc trên một dải đồi thoai thoải ở trung tâm bản Vặt, xã Mường Sang (Mộc Châu), nơi sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng lành mạnh của người dân.
Độc đáo lễ cúng thần rừng của đồng bào dân tộc Giáy ở Lai Châu

Độc đáo lễ cúng thần rừng của đồng bào dân tộc Giáy ở Lai Châu

Thần rừng được coi là vị thần thiêng liêng nhất, che chở cho dân làng, để bày tỏ lòng biết ơn, người Giáy tổ chức lễ cúng thần rừng vào ngày mùng 6/6 Âm lịch.
Lễ cầu mùa, nghi lễ quan trọng của người Nùng

Lễ cầu mùa, nghi lễ quan trọng của người Nùng

Lễ cầu mùa là nghi lễ quan trọng của người Nùng trước khi bắt đầu một vụ mùa mới, cầu mong mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Xây dựng niềm tin tôn giáo đúng đắn để đồng bào tin vào Đảng và chế độ

Xây dựng niềm tin tôn giáo đúng đắn để đồng bào tin vào Đảng và chế độ

Từ chỗ giải quyết kịp thời, hiệu quả các vụ việc lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, huyện Mường Tè đã từng bước củng cố niềm tin tôn giáo đúng đắn cho đồng bào
Nghệ An: Về làng nghề mây tre xuất ngoại

Nghệ An: Về làng nghề mây tre xuất ngoại

Có một thời nghề đan lát ở bản Diềm, xã Châu Khê, huyện Con Cuông (Nghệ An) đã suy tàn. Vậy mà hiện nay nghề truyền thống ấy đã hồi sinh, không chỉ giúp bà con bản Diềm có thêm thu nhập, mà những sản phẩm từ mây tre đan đã vượt ra khỏi “luỹ tre làng”, vươn ra xuất ngoại.
Lào Cai: Phát triển chuỗi giá trị cho cây quế

Lào Cai: Phát triển chuỗi giá trị cho cây quế

Với diện tích đứng thứ 2 toàn quốc, quế Lào Cai hiện đã xuất khẩu đến nhiều thị trường. Tuy nhiên, vẫn còn những yếu tố chưa bền vững đòi hỏi địa phương phải đẩy mạnh phát triển ngành hàng quế theo chuỗi giá trị.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động