Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài viết với nhan đề "Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số", trong đó nhấn mạnh: "Trong thời đại số, dữ liệu là một trụ cột của báo chí" và đặt ra yêu cầu các cơ quan báo chí phải trở thành "một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của nhân dân". Những mong đợi của độc giả đang phản ánh rất rõ nét tinh thần đó.

Mong đợi của độc giả đối với báo chí cách mạng

Theo tìm hiểu của phóng viên Báo Công Thương, thời gian qua các doanh nghiệp vận tải tại TP. Hồ Chí Minh theo dõi rất sát tin tức quốc tế đặc biệt trong giai đoạn căng thẳng tại Trung Đông. Tin tức giúp doanh nghiệp đánh giá, dự báo tình hình để có các phương án, hải trình phù hợp đảm bảo đúng thời hạn giao hàng đã ký kết. Cùng với đó là theo dõi diễn biến giá năng lượng để tính toán chi phí hợp lý. Tuy nhiên, theo một số doanh nghiệp, trong thời đại thông tin được lan tỏa, chia sẻ dễ dàng như hiện nay, đối với báo chí tin tức là chưa đủ. Mỗi tờ báo theo tôn chỉ, mục đích của mình cần đẩy mạnh xây dựng mảng dữ liệu chuyên sâu bởi đó là “thứ” doanh nghiệp cần. Dữ liệu không chỉ giúp ra quyết định nhanh hơn, mà còn chính xác hơn và giúp kiểm chứng tốt hơn.

Không chỉ dữ liệu, nhu cầu tìm kiếm thông tin một cách chủ động cũng là thực tế đòi hỏi mỗi cơ quan báo chí cần có sự đổi mới để thích ứng.

Độc giả Lê Ngọc Hoàng cho biết, ông đánh giá rất cao việc Báo Công Thương ra mắt chatbot “Hỏi đáp xăng E10” giữa lúc trên mạng xã hội xuất hiện thông tin trái chiều. “Không phải đi tìm từng bài báo dài để đọc, chỉ cần đặt câu hỏi là có ngay thông tin trực diện, trực tiếp về xăng E10 từ cơ quan ngôn luận của Bộ Công Thương. Tôi mong muốn Báo Công Thương không chỉ có chatbot về xăng mà còn có thể mở rộng đối với nhiều lĩnh vực khác theo chuyên ngành của mình. Đặc biệt là những hỏi đáp nhanh về quy định thủ tục, chính sách gắn chặt với doanh nghiệp, hộ gia đình như: năng lượng (lắp điện mặt trời), thương mại (quy định trong các FTA, xuất xứ hàng hóa)... Cùng với đó là dữ liệu chuyên ngành sâu hơn nữa về từng ngành hàng để người dân khi muốn kinh doanh, khởi nghiệp lĩnh vực nào đó có thể tra cứu dữ liệu để có thêm cơ sở ra quyết định", độc giả Lê Ngọc Hoàng chia sẻ mong muốn.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Bùi Quang Thu, một nhà đầu tư chứng khoán cho biết, ông làm việc với số liệu khá nhiều. Cùng với đó, các công cụ hỗ trợ hoạt động đầu tư (biểu đồ, phân tích...) cũng rất cần thiết. Tóm lại, khi vào 1 kênh tin tức chứng khoán (trang tin điện tử tổng hợp, mạng xã hội) sẽ có 3 trụ cột: tin tức, dữ liệu, công cụ hỗ trợ. Cách làm này đáp ứng nhu cầu đầy đủ của độc giả là nhà đầu tư. Ông cho rằng các cơ quan báo chí khi chuyển đổi số cũng cần hướng đến là một nền tảng tích hợp nhiều cách thức cung cấp thông tin.

“Trước đây, độc giả muốn biết cụ thể thông tin gì thì lên mạng tra google. Nhưng ngày nay, việc tìm kiếm cũng trở nên “lười” hơn, với sự trợ giúp của các AI trả lời dựa trên nền tảng dữ liệu lớn, rất nhanh và sâu. Tuy nhiên, một vấn đề đặt ra là bạn đọc khi hỏi thông tin trên AI thì vẫn chưa tin hẳn, đôi khi phải kiểm tra lại trên báo chính thống. Đây chính là điểm thuận lợi đối với báo chí chính thống. Mỗi tờ báo xây dựng được cơ sở dữ liệu lớn, chuyên ngành sâu, cung cấp thông tin cho độc giả đa dạng hơn, trực quan, trực diện hơn, sẽ tạo dựng niềm tin, sự yêu thích của mỗi độc giả”, ông Bùi Quang Thu chia sẻ.

Tòa soạn số hiện đại, trung tâm dữ liệu và tri thức

Những mong muốn của độc giả về việc báo chí chuyên ngành, cung cấp cơ sở dữ liệu chuyên sâu là đòi hỏi thực tiễn, phù hợp với định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra trong bài viết “Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số”.

Không phải ngẫu nhiên, từ “dữ liệu” xuất hiện tới 21 lần trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước. Bài viết đã xác lập một luận điểm quan trọng: “Trong thời đại số, dữ liệu là một trụ cột của báo chí".

Theo Tổng Bí Thư, Chủ tịch nước: “Dữ liệu không chỉ là con số; đó là nền tảng của kiểm chứng và phương tiện để xây dựng và chuyển tải các tác phẩm báo chí một cách thuyết phục hơn, toàn diện hơn. Các cơ quan thông tấn, báo chí lớn, uy tín trên thế giới hiện đều đầu tư rất lớn cho việc xây dựng dữ liệu và dành nguồn nhân lực đáng kể cho công tác dữ liệu. Khi dữ liệu được xây dựng và quản trị tốt, báo chí sẽ tăng sức thuyết phục và có khả năng phát hiện vấn đề từ sớm”. 

Như vậy, dữ liệu được nhìn nhận ở hai chiều: chiều kiểm chứng giúp xác định điều gì đúng, điều gì sai trước khi thông tin đến tay công chúng và chiều diễn đạt giúp tác phẩm báo chí thuyết phục hơn, vượt qua những mẩu tin rời rạc không đủ sức phân tích, diễn giải những vấn đề phức tạp.

Dữ liệu trong bài viết được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập trên nhiều phương diện. Trong đó đáng chú ý là quyền chủ động trước nền tảng xuyên biên giới. Bài viết đặt ra yêu cầu: “Một vấn đề lớn khác là quyền chủ động trước các nền tảng xuyên biên giới. Báo chí cần tiếp cận được nơi công chúng hiện diện qua mọi nền tảng, nhưng không thể để lệ thuộc vào thuật toán bên ngoài. Nếu chỉ chạy theo lượt xem và cơ chế đề xuất, cơ quan báo chí dễ mất dữ liệu độc giả, mất quyền phân phối, mất bản sắc và chịu rủi ro khi thuật toán thay đổi. Làm chủ không gian số nghĩa là biết khai thác các nền tảng toàn cầu, đồng thời xây dựng kênh riêng, cộng đồng độc giả riêng, dữ liệu riêng và thương hiệu tin cậy riêng".

Về kinh tế báo chí số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, báo chí cần nguồn thu mới từ thuê bao số, bản quyền, dữ liệu và sản phẩm chuyên sâu. Nếu không xây dựng được mô hình kinh tế báo chí số lành mạnh, báo chí sẽ khó giữ vững năng lực đầu tư cho nội dung chất lượng cao, điều tra, phân tích, kiểm chứng và bảo vệ bản quyền.

Như vậy, dữ liệu không chỉ là nền tảng tác nghiệp, là sản phẩm báo chí mà còn là một nguồn lực kinh tế của báo chí.

Về phía nhà báo và lãnh đạo tòa soạn, yêu cầu cũng được đặt ra cao hơn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Nhà báo trong kỷ nguyên số phải biết làm việc với dữ liệu, công cụ số, mạng xã hội, nguồn tin mở và các chuẩn mực an toàn thông tin”. Đối với Tổng Biên tập cũng cần đáp ứng yêu cầu: "Tổng Biên tập trong tòa soạn số không chỉ là người duyệt nội dung, mà còn phải kiến tạo chiến lược sản phẩm, dữ liệu, công chúng, công nghệ và nhân lực".

Trong đoạn kết của bài viết, dữ liệu đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập, khái quát ở tầm mức cao hơn: “Các cơ quan báo chí cần trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của nhân dân”.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và sự thay đổi cách thức tìm kiếm, tiếp cận tin tức của độc giả, dữ liệu trở thành nền tảng không thể thiếu để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp nối truyền thống, bắt kịp thời đại và vươn lên. Xây dựng kênh riêng, cộng đồng độc giả riêng, dữ liệu riêng và thương hiệu tin cậy riêng vừa là định hướng chiến lược, vừa là câu trả lời cho những mong đợi rất thực tiễn mà độc giả đang gửi gắm mỗi cơ quan báo chí hôm nay. Xây dựng được cơ sở dữ liệu lớn, chuyên sâu, trực quan chính là cách mỗi tòa soạn chuyển niềm tin của độc giả thành sức mạnh cạnh tranh bền vững và làm đúng sứ mệnh của báo chí cách mạng trong kỷ nguyên số.

"Trong toàn bộ quá trình đổi mới nền báo chí, phải đặt công chúng ở vị trí trung tâm. Công chúng số hiện nay không chỉ tiếp nhận thông tin mà thường xuyên phản hồi, đặt câu hỏi, kiểm chứng ngược, góp ý, cung cấp dữ liệu và đòi hỏi báo chí minh bạch hơn. Báo chí phải biết lắng nghe nhưng không chạy theo mọi cảm xúc tức thời, tôn trọng tranh luận nhưng tuyệt đối không dung dưỡng thông tin độc hại. Với giới trẻ, báo chí có thể đổi mới để tiếp cận tốt hơn bằng ngôn ngữ, định dạng, nền tảng phù hợp nhưng không được hạ thấp chuẩn mực".

Trích bài viết: "Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số" của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.