81 năm ngành Địa chất Việt Nam: Những dấu chân đi tìm mạch nguồn đất nước

Sáng 4/10, tại Hà Nội, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam chủ trì, phối hợp với Tổng hội Địa chất Việt Nam tổ chức chương trình gặp mặt các thế hệ cán bộ ngành Địa chất Việt Nam nhân dịp kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Địa chất Việt Nam.

Tham dự chương trình có lãnh đạo, nguyên lãnh đạo ngành Địa chất; đại diện các cơ quan, đơn vị; các nhà khoa học, chuyên gia cùng gần 500 đại biểu là cán bộ, công chức, viên chức và người lao động đã, đang công tác trong ngành qua nhiều thời kỳ.

Theo thông lệ hằng năm, vào ngày Chủ nhật đầu tiên của tháng 10, những người làm địa chất từ nhiều thế hệ lại cùng hội tụ, gặp gỡ, ôn lại những năm tháng gắn bó với nghề, đồng thời trao đổi kinh nghiệm với lớp cán bộ đang tiếp tục đảm nhận nhiệm vụ của ngành. Cuộc gặp năm nay càng có ý nghĩa khi diễn ra trong thời điểm lĩnh vực địa chất và khoáng sản sau 23 năm, trở lại Bộ Công Thương, mở ra một giai đoạn phát triển với những yêu cầu mới về tổ chức, quản lý và phát huy hiệu quả nguồn lực tài nguyên của đất nước.

Hành trình 81 năm qua núi rừng, biển cả

Phát biểu tại chương trình, Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam Trần Bình Trọng dành phần đầu để nhìn lại hành trình 81 năm được gây dựng bằng trí tuệ, tâm huyết, sự bền bỉ và cả những hy sinh của nhiều thế hệ cán bộ địa chất.

Từ những chuyến khảo sát vượt núi, băng rừng đến những hành trình nghiên cứu trên đất liền và trên biển, dấu chân của những người làm địa chất đã trải rộng trên nhiều vùng miền của Tổ quốc. Qua nhiều thế hệ, ngành đã xây dựng các công trình, bản đồ địa chất; từng bước phát hiện, điều tra, đánh giá tiềm năng tài nguyên và trữ lượng khoáng sản, qua đó tạo dựng nền tảng khoa học quan trọng phục vụ quá trình phát triển đất nước.

Những kết quả ấy đã góp phần hình thành nhiều cơ sở công nghiệp, cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quy hoạch, phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và phòng, chống thiên tai. Đồng thời, cùng với sự phát triển của hoạt động chuyên môn, công tác xây dựng pháp luật, quản lý nhà nước, phát triển dữ liệu địa chất và khoáng sản ngày càng được chú trọng nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên.

Nhìn lại chặng đường đã qua, Cục trưởng Trần Bình Trọng bày tỏ sự tri ân sâu sắc đối với các thế hệ đi trước đã dành trí tuệ, tâm huyết và cả sự hy sinh cho ngành, bởi những thành quả của địa chất Việt Nam hôm nay là kết tinh của một quá trình bền bỉ được nhiều thế hệ nối tiếp nhau gây dựng, trở thành tài sản quý báu để những người đi sau tiếp tục kế thừa và phát triển.

Trong dòng chảy 81 năm ấy, giai đoạn chuyển tiếp vừa qua đặt Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam trước nhiều yêu cầu mới khi tổ chức bộ máy có sự thay đổi, hai lĩnh vực địa chất và khoáng sản được sắp xếp, công tác lãnh đạo, chỉ đạo có sự chuyển giao, trong khi yêu cầu từ thực tiễn phát triển kinh tế ngày càng cao.

Theo Cục trưởng Trần Bình Trọng, những nhiệm vụ liên quan đến quản lý nhà nước, kinh phí điều tra cơ bản, đầu tư công, tuyển dụng, bổ nhiệm nhân sự đã có thời điểm gặp nhiều khó khăn, vướng mắc; càng đến gần thời điểm chuyển giao, khối lượng công việc và áp lực càng lớn. Trong bối cảnh đó, chính sự tận tâm của mỗi cán bộ, trách nhiệm của từng đơn vị và tinh thần đoàn kết của tập thể đã giúp Cục duy trì hoạt động, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Ông cũng dành lời cảm ơn tới gia đình của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, những người đã đồng hành, sẻ chia và trở thành điểm tựa để những người làm địa chất yên tâm công tác trong một giai đoạn có nhiều biến động.

Kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Địa chất Việt Nam năm nay vì thế mang thêm một ý nghĩa đặc biệt khi sau 23 năm, lĩnh vực địa chất và khoáng sản trở lại Bộ Công Thương. Sau khi thực hiện chuyển giao nguyên trạng Cục và bước đầu hoạt động trong môi trường mới, đơn vị đã nhận được sự quan tâm, chỉ đạo, hỗ trợ của lãnh đạo Bộ cùng các vụ, cục và đơn vị thuộc Bộ.

“Đây là cơ sở để chúng ta tin tưởng vào chặng đường phía trước, gắn kết tốt hơn trong điều tra, thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản, phục vụ phát triển công nghiệp, bảo đảm an ninh tài nguyên, nguyên liệu cho đất nước. Niềm tin ấy cần được chuyển thành những công việc cụ thể hơn.

Trước mắt, toàn Cục phải nhanh chóng ổn định tổ chức, hòa nhập với quy chế và văn hóa làm việc của Bộ Công Thương, tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn, giải quyết những tồn đọng, bảo đảm tiến độ và chất lượng các nhiệm vụ. Về lâu dài, chúng ta cần nâng cao chất lượng điều tra cơ bản, hoàn thiện thể chế, quản lý tài nguyên minh bạch, hiệu quả, phát triển cơ sở dữ liệu, ứng dụng khoa học, công nghệ và chăm lo đào tạo đội ngũ kế cận”, Cục trưởng Trần Bình Trọng nhấn mạnh.

Nhiều thành quả được giới chuyên môn quốc tế ghi nhận

Từ góc nhìn của một nhà khoa học nhiều năm gắn bó với ngành, GS.TS Trần Nghi, Phó Chủ tịch Tổng hội Địa chất Việt Nam nhìn lại hành trình phát triển của địa chất Việt Nam qua sự tiếp nối giữa các thế hệ, trong đó mỗi lớp cán bộ đều để lại dấu ấn riêng và tạo tiền đề để những người đi sau tiếp tục mở rộng những hướng nghiên cứu mới.

Theo GS.TS Trần Nghi, có thể hình dung chặng đường ấy qua ba thế hệ, tương ứng với những giai đoạn phát triển kế tiếp nhau. Thế hệ đầu tiên là những người đặt nền móng cho nghiên cứu địa chất trên đất liền. Dù nhiều người nay đã ở tuổi cao, mái tóc đã bạc, những công trình nghiên cứu, đặc biệt là hệ thống bản đồ địa chất được xây dựng từ thời kỳ này vẫn còn nguyên giá trị, trở thành cơ sở quan trọng cho hoạt động nghiên cứu địa chất ở những giai đoạn sau.

Kế thừa những thành quả đó, lớp cán bộ tiếp theo bắt đầu mở rộng không gian nghiên cứu từ đất liền ra biển. GS.TS Trần Nghi cho biết, ông thuộc một trong những thế hệ đầu tiên của Việt Nam nghiên cứu về địa chất biển và từng chủ trì nhiều đề tài, chương trình nghiên cứu trong lĩnh vực này.

Với không gian biển rộng lớn, theo ông, khối lượng công việc dành cho các nhà địa chất vẫn còn rất nhiều, song những bước đi đầu tiên đã tạo nên một số kết quả có ý nghĩa, trong đó có bản đồ địa chất Biển Đông và các vùng kế cận tỷ lệ 1/1.000.000; bản đồ các thành tạo Đệ tứ ở Biển Đông và các vùng kế cận; bản đồ trầm tích đáy Biển Đông và các vùng kế cận.

Nhìn nhận những công trình này dưới góc độ khoa học, GS.TS Trần Nghi cho rằng, kết quả đạt được chưa thể bao quát toàn bộ nội dung nghiên cứu về địa chất biển, nhưng đã đặt những viên gạch đầu tiên cho quá trình nghiên cứu lâu dài, đồng thời cho thấy năng lực của đội ngũ các nhà địa chất Việt Nam trong việc từng bước làm chủ không gian nghiên cứu trên biển.

Cùng với quá trình tiến ra biển, phạm vi nghiên cứu của địa chất Việt Nam cũng từng bước được mở rộng sang nhiều lĩnh vực như địa chất di sản, địa chất tai biến, địa chất môi trường, địa chất Đệ tứ và trầm tích học. Trong đó, những thành quả nghiên cứu về trầm tích học đã góp phần đưa Việt Nam từng bước tiếp cận trình độ quốc tế, với một số kết quả được giới chuyên môn quốc tế ghi nhận về giá trị lý luận và thực tiễn.

Nhìn lại chặng đường đã qua, GS.TS Trần Nghi cho rằng, kế thừa những thành quả của các thế hệ đi trước, đội ngũ các nhà địa chất thuộc thế hệ của ông đã tiếp tục mở rộng nhiều hướng nghiên cứu, tạo thêm nền tảng để ngành Địa chất bước sang giai đoạn phát triển mới và trao lại trọng trách cho đội ngũ cán bộ, nhà khoa học trẻ hôm nay.