Tin Khu Vực 
Hiệp định EVFTA “trẻ” nhưng không “non”
Cùng với Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương CPTPP, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) được đánh giá là hiệp định thương mại tự do thế hệ mới rất quan trọng của nền kinh tế. Nếu nhìn lại tiến trình hội nhập của nền kinh tế với dấu ấn đầu tiên là sự kiện Việt Nam tham gia WTO năm 1995 thì EVFTA chính thức có hiệu lực vào ngày 1/8/2020 là một hiệp định “rất trẻ”.
Lời tựa cuốn sách Hiệp định EVFTA bình luận của người trong cuộc do Nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương, Trưởng đoàn đàm phán Chính phủ về Kinh tế và Thương mại quốc tế - Trần Quốc Khánh chắp bút đã nêu: EVFTA là một hiệp định toàn diện, chất lượng cao và cân bằng về lợi ích cho cả Việt Nam và EU. Hiệp định được phê chuẩn và có hiệu lực là sự khẳng định về chủ trương tăng cường và làm sâu sắc hơn nữa quan hệ hợp tác giữa hai bên, đặc biệt là trong các lĩnh vực kinh tế, thương mại và đầu tư. Hiệp định cũng là cơ sở vững chắc để phát huy tiềm năng phát triển về thương mại, đầu tư và hợp tác giữa Việt Nam và EU trong thời gian tới.
Hiệp định EVFTA chính thức có hiệu lực vào ngày 1/8/2020. Ảnh minh hoạ
Ngay cả khi trước khi có EVFTA, quan hệ thương mại Việt Nam - EU đã phát triển rất nhanh chóng và hiệu quả. Giai đoạn 2000 - 2020, kim ngạch thương mại song phương đã tăng hơn 12,14 lần (từ 4,1 tỷ USD năm 2000 lên 49,78 tỷ USD năm 2020). Trong đó xuất khẩu của Việt Nam vào EU tăng 12,55 lần (từ 2,8 tỷ USD lên 35,14 tỷ USD) và nhập khẩu vào Việt Nam từ EU tăng hơn 11,26 lần (từ 1,3 tỷ USD lên 14,64 tỷ USD).
Sau gần 5 năm triển khai (2020 - tháng 5/2025), EVFTA đã đưa tổng kim ngạch thương mại song phương đạt 298 tỷ USD, tương đương gần 40% tổng giá trị thương mại tích lũy giữa hai bên trong hơn 30 năm qua. Đồng thời, EVFTA cũng giúp Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn nhất của EU tại ASEAN và xếp hạng 16 toàn cầu.
Riêng năm 2025, theo báo cáo từ Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương, thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU duy trì đà phục hồi và tăng trưởng khả quan, đạt kim ngạch 73,81 tỷ USD, tăng 7,9% so với năm 2024 và chiếm tỉ trọng 7,9% trong tổng kim ngạch thương mại của cả nước.
Trong đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 56,18 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước, chiếm 11,8% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam; kim ngạch nhập khẩu từ EU đạt 17,64 tỷ USD, tăng 5,5%, chiếm 3,9% tổng kim ngạch nhập khẩu. “Với tốc độ tăng xuất khẩu cao hơn nhập khẩu, Việt Nam tiếp tục duy trì xuất siêu lớn sang thị trường EU, với mức xuất siêu năm 2025 đạt 38,54 tỷ USD, tăng 10,1% so với năm 2024”, báo cáo nêu.
Bên cạnh thương mại, EVFTA còn là lực hút quan trọng với dòng vốn FDI từ khu vực EU. Số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính cũng cho thấy, EU hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 7 tại Việt Nam với 2.774 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký trị giá 32,07 tỷ USD tính lũy kế đến hết năm 2025, chiếm 6,06% tổng vốn đăng ký FDI tại Việt Nam.
Đánh giá về công tác triển khai của EVFTA sau 5 năm đi vào thực thi, theo đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), các điều khoản của hiệp định được thiết kế để tối ưu hiệu quả và tính bao trùm. Tuy nhiên, thực thi là một quá trình dài, cần sự điều chỉnh liên tục và tư duy lấy doanh nghiệp làm trung tâm.
EU hiện vẫn là đối tác kinh tế ổn định và bền vững của Việt Nam. EuroCham cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng và hội nhập. Theo EuroCham, việc cải cách thủ tục hải quan, đơn giản hóa quy trình hành chính và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách sẽ là bước đi tất yếu để EVFTA tiếp tục phát huy tối đa tiềm năng.
Như vậy có thể thấy, trong lịch sử phát triển của ngành Công Thương nói riêng, lịch sử hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước nói chung, EVFTA được xếp vào “thế hệ sau” và còn khá trẻ. Nhưng qua thực tế triển khai, cùng vai trò đã được định vị thì hiệp định này “không non”, thậm chí đang dần trở thành một lực đẩy mạnh cho Việt Nam hội nhập sâu hơn, doanh nghiệp Việt Nam tiến từng bước vững chắc trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Và với các cam kết ở mức cao, không xa nữa giấc mơ “Make in Việt Nam” sẽ thành hiện thực.
Nâng cao hiệu quả thực thi
Đánh giá về vai trò của ngành Công Thương trong nỗ lực thực thi EVFTA, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Thu Trang - Chuyên gia hội nhập quốc tế nhấn mạnh, không chỉ EVFTA mà với 17 FTA Việt Nam đã ký kết, ngành đã giữ được vai trò tiên phong.
Bộ Công Thương thực hiện mục tiêu nâng cao năng lực khai thác EVFTA. Ảnh minh hoạ
Điều này rất có ý nghĩa, bởi từ khi EVFTA đi vào thực thi, thị trường toàn cầu liên tục biến động, ngành Công Thương đã đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua sóng gió, đưa hàng Việt tiến xa ra thị trường khu vực.
“Ngành Công Thương không chỉ làm đầu mối cho việc đàm phán, mà còn là đầu mối trong tổ chức thực thi, cũng như triển khai các hoạt động hỗ trợ xúc tiến, kết nối để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các hiệp định”, bà Trang một lần nữa nhấn mạnh.
Nhìn nhận về hướng tương lai, vị chuyên gia này cho rằng, thương mại thế giới đang đối mặt với nhiều vấn đề mới chưa từng có, nhất là các rào cản thuế quan cũng như biện pháp bảo hộ tại các thị trường xuất khẩu lớn của Việt Nam, trong đó có EU, ngành Công Thương tiếp tục phát huy vai trò là đơn vị tiên phong hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại từ các biện pháp thuế quan cũng như những khó khăn trong bối cảnh thương mại quốc tế hiện nay.
Ông Nguyễn Cảnh Cường, Nguyên Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Anh đồng tình với quan điểm trên và cho rằng, tư duy hội nhập cần có sự thay đổi từ “hội nhập để mở rộng thị trường” sang “hội nhập để nâng cấp năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia”.
Theo đó, ngành Công Thương cần đóng vai trò mạnh mẽ hơn trong việc dự báo xu hướng thị trường, cảnh báo sớm rủi ro thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh hóa, số hóa và minh bạch hóa chuỗi cung ứng.
Để đạt mục tiêu trên, đồng thời khai thác tốt hơn EVFTA trong dài hạn, vị chuyên gia này cũng cho rằng cần nâng cấp chiến lược phát triển thị trường theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và tăng khả năng tham gia vào các phân khúc có hàm lượng công nghệ cao.
“Ngành Công Thương sẽ tiếp tục giữ vai trò tiên phong, nhưng trọng tâm không chỉ dừng ở việc “mở thêm thị trường”, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đứng vững và đi lên ở những thị trường lớn bằng năng lực R&D, chất lượng sản phẩm, công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại và tổ chức thị trường chuyên nghiệp”, ông Nguyễn Cảnh Cường nhấn mạnh.
Cùng với CPTPP, EVFTA được đánh giá và hiệp định thương mại tự do thế hệ mới rất quan trọng, góp sức đưa Việt Nam tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.