50 năm mang tên Bác: TP. Hồ Chí Minh kiến tạo tương lai từ năng lượng xanh

Hướng tới kỷ niệm 50 năm Ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), TP. Hồ Chí Minh không chỉ nhìn lại hành trình nửa thế kỷ kiến tạo và phát triển với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, mà còn xác lập những động lực mới cho chặng đường phía trước.

Từ một đô thị từng đối mặt với tình trạng thiếu điện sau ngày đất nước thống nhất, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ với tư duy phát triển năng lượng sạch, xây dựng hạ tầng hiện đại, thông minh và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Nhân dịp dấu mốc lịch sử đầy ý nghĩa này, Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh (HCMREA), về vai trò của chuyển dịch năng lượng xanh trong hành trình đưa TP. Hồ Chí Minh tiếp tục bứt phá, giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế và vươn lên trở thành siêu đô thị phát triển bền vững của khu vực.

Năng lượng xanh - "tấm hộ chiếu" đón dòng vốn quốc tế

- Nhìn lại chặng đường 50 năm kể từ ngày TP. Hồ Chí Minh vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đánh giá như thế nào về sự chuyển biến trong tư duy phát triển năng lượng của thành phố, từ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng đến hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững?

Ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh (HCMREA): Đây là một cuộc cách mạng về nhận thức. Sau năm 1975, chúng ta tiếp quản một hệ thống điện rệu rã, chắp vá, hạ thế chạy 110V tổn thất lớn, công suất chỉ vỏn vẹn khoảng 200 MW. Tư duy thời đó là "bằng mọi giá phải có điện" để giải quyết cơn khát năng lượng, khôi phục kinh tế. Thành phố đã đi qua những chiến dịch chuyển đổi đồng bộ điện áp lên 220V lịch sử, đón dòng điện từ Đa Nhim, Trị An và sau đó là kỳ tích đường dây 500kV Bắc - Nam.

Đến nay, tư duy ấy đã chuyển dịch hoàn toàn sang "chất lượng và xanh hóa". Thành phố không còn tiêu thụ năng lượng một cách vô điều kiện, mà gắn liền với trách nhiệm môi trường. Từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào điện truyền tải thâm dụng hóa thạch, TP. Hồ Chí Minh đang chuyển mình mạnh mẽ sang tự chủ một phần bằng năng lượng tái tạo tại chỗ (điện mặt trời mái nhà, điện rác,...), tối ưu hóa lưới điện thông minh và hướng thẳng tới mục tiêu Net Zero.

- TP. Hồ Chí Minh đang hướng tới mục tiêu trở thành siêu đô thị hiện đại, trung tâm kinh tế - tài chính của khu vực. Theo ông, năng lượng tái tạo sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc hiện thực hóa khát vọng đó, đặc biệt trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải và chuyển đổi xanh ngày càng cấp thiết?

Ông Trần Quốc Tâm: Để hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm kinh tế - tài chính của khu vực, năng lượng tái tạo không còn là lựa chọn khuyến khích mà đã trở thành hạ tầng bắt buộc của TP. Hồ Chí Minh.

Nếu coi dòng vốn quốc tế và các tập đoàn đa quốc gia là con tàu lớn thì năng lượng tái tạo chính là "tấm hộ chiếu" để con tàu đó cập cảng TP. Hồ Chí Minh. Hiện nay, các định chế tài chính và tập đoàn toàn cầu đều áp dụng tiêu chuẩn ESG và cam kết RE100 (100% năng lượng tái tạo). Nếu hạ tầng năng lượng của thành phố không "xanh", sản phẩm sản xuất tại đây sẽ bị đánh thuế carbon rất cao (như cơ chế CBAM của châu Âu), các nhà đầu tư chất lượng cao sẽ rời đi.

Năng lượng tái tạo tại chỗ tích hợp hệ thống lưu trữ (BESS) chính là giải pháp cốt lõi để một siêu đô thị giải quyết nghịch lý: Vừa tăng trưởng kinh tế vũ bão, vừa giảm tải cho lưới điện quốc gia, lại vừa đảm bảo an ninh năng lượng bền vững.

Do đó, năng lượng xanh chính là nền móng cốt lõi, nếu thiếu đi yếu tố này, mọi mục tiêu chiến lược về trung tâm tài chính và trung tâm dữ liệu tầm cỡ khu vực của thành phố đều khó có thể vững bền.

- Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn sau hợp nhất, theo ông đâu là những cơ hội lớn nhất để cộng đồng doanh nghiệp thành phố tham gia sâu hơn vào lĩnh vực năng lượng tái tạo và công nghệ xanh?

Ông Trần Quốc Tâm: Cơ hội đang chia đều cho các doanh nghiệp biết đón đầu công nghệ. Trong đó, có 3 "mảnh đất" lớn nhất hiện nay:

Thứ nhất, "xanh hóa" hạ tầng công nghiệp: Nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ (BESS) phân phối (đặc biệt là công nghệ điện áp cao - High Voltage) tại các khu chế xuất, khu công nghiệp để đạt chứng chỉ xanh đang bùng nổ. Đây là thị trường khổng lồ cho các doanh nghiệp cung ứng, thầu EPC và dịch vụ năng lượng (ESCO).

Thứ hai, kinh tế tuần hoàn đô thị: Đầu tư vào mảng điện rác (Waste-to-Energy) và công nghệ tái chế. Một siêu đô thị xả ra hàng ngàn tấn rác mỗi ngày chính là nguồn tài nguyên năng lượng chưa khai thác hết.

Thứ ba, hạ tầng giao thông xanh: Hệ sinh thái trạm sạc xe điện thông minh, các giải pháp quản lý và tái chế pin xe điện sẽ là xu hướng bắt buộc khi thành phố đẩy mạnh lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông.

Kỳ vọng về diện mạo năng lượng xanh - thông minh - tự chủ

- Hướng tới cột mốc 50 năm lịch sử và đầy ý nghĩa này, Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP. Hồ Chí Minh (HCMREA) đã có những hành động và sáng kiến cụ thể nào để nhằm lan tỏa nhận thức về sử dụng năng lượng sạch và phát triển bền vững trong cộng đồng các doanh nghiệp?

Ông Trần Quốc Tâm: Tại HCMREA, chúng tôi không dừng lại ở việc tuyên truyền về lý thuyết, mà tập trung vào hành động thực tế để tạo ra tác động lâu dài. Trong đó, trọng tâm của Hiệp hội là hành động về cả nguồn nhân lực, công nghệ và tăng cường kết nối.

Về nhân lực, Hiệp hội chủ động phối hợp với các trường công nghệ (như Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng) tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về điện mặt trờ và pin lưu trữ. Chúng tôi chuẩn bị một thế hệ kỹ sư mới am hiểu sâu về công nghệ lưu trữ và năng lượng thông minh.

Về công nghệ, Hiệp hội đang tích cực thúc đẩy, kết nối và định hướng doanh nghiệp chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghệ lưu trữ điện áp cao (High Voltage BESS) – xu hướng tất yếu của thế giới để tối ưu hóa nguồn điện mặt trời tự sản tự tiêu.

Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng chủ động tiếp cận, tư vấn giải pháp chuyển dịch năng lượng cho các khối doanh nghiệp FDI (như các tập đoàn sản xuất Đài Loan) để giúp họ kịp thời đáp ứng các hàng rào xanh quốc tế, bảo vệ nguồn lực kinh tế của thành phố.

Ngoài ra, Hiệp hội cũng xây dựng hệ thống cập nhật thông tin, thiết lập "radar" theo dõi các xu hướng công nghệ và biến động địa chính trị năng lượng toàn cầu, giúp các doanh nghiệp hội viên kịp thời nắm bắt thông tin chuẩn xác để chủ động xây dựng chiến lược ứng phó phù hợp...

- Từ dấu mốc 50 năm vinh dự mang tên Bác, khi bước sang giai đoạn phát triển mới với những tiêu chuẩn quốc tế khắt khe hơn, ông kỳ vọng diện mạo năng lượng của TP. Hồ Chí Minh sẽ bứt phá như thế nào để giữ vững vị thế đầu tàu dẫn dắt kinh tế của cả nước?

Ông Trần Quốc Tâm: Tôi kỳ vọng diện mạo năng lượng tương lai của TP. Hồ Chí Minh phải định hình bằng ba từ: Xanh - Thông minh - Tự chủ.

Về quy hoạch, màu xanh của các mái nhà năng lượng sẽ bao phủ các vùng công nghiệp công nghệ cao. Về mặt kỹ thuật, thành phố phải sở hữu một lưới điện thông minh (Smart Grid) tự động hóa hoàn toàn, vận hành mượt mà nhờ các hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) quy mô lớn để điều tiết nguồn phát. Hệ thống này sẽ giúp thành phố tự chủ năng lượng tại chỗ tốt hơn, không gây áp lực lên hệ thống truyền tải quốc gia. Quan trọng nhất, nền tảng năng lượng sạch này sẽ biến TP. Hồ Chí Minh thành một "hải đăng xanh" thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, giúp doanh nghiệp nội địa tự tin bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khi toàn cầu đang bước vào xu thế chuyển đổi xanh mạnh mẽ, năng lượng tái tạo đang được xem là nền tảng quan trọng để TP. Hồ Chí Minh nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút dòng vốn chất lượng cao và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.