Tương lai nào cho Tổ chức Thương mại thế giới?

Hội nghị Bộ trưởng Tổ chức Thương mại thế giới lần thứ 12 chính thức được khai mạc vào ngày 12/6/2022 tại Geneva, Thụy Sĩ.
MC12: Phép thử cho Tổ chức Thương mại Thế giới về hệ thống thương mại tự do

Sau 2 lần không tổ chức được vì lý do Covid-19 (tháng 6/2020 ở Nur-Sultan, Kazakhstan và tháng 11/2021 Geneva, Thụy Sĩ), Hội nghị Bộ trưởng Tổ chức Thương mại thế giới lần thứ 12 (MC12) chính thức được khai mạc vào ngày 12/6/2022 tại trụ sở của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) ở Geneva.

Tương lai nào cho Tổ chức Thương mại thế giới

Hai hội nghị Bộ trưởng WTO gần đây nhất cho thấy tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh này đang ở vào giai đoạn rất khó khăn: MC10 ở Nairobi, Kenya cũng phải kéo dài thêm thời gian đàm phán mới đưa ra được tuyên bố chung mang tính hình thức; Còn MC11 ở Buenos Aires, Argentina thậm chí đã không thể ra được tuyên bố chung do không có tiến triển trong đàm phán giữa các thành viên.

Những năm gần đây, hệ thống thương mại đa phương đã bị rung lắc dữ dội và có nguy cơ thoái trào. Sau 27 năm chung sống (WTO thành lập ngày 01/1/1995), nhưng có tới 50 năm “tìm hiểu, sống thử” với 8 vòng đàm phán thiên niên kỷ, chưa bao giờ WTO ở vào tình trạng đen tối như hiện nay. Hệ thống thương mại đa phương đã bộc lộ những mâu thuẫn khó hàn gắn như: bất bình đẳng về thu nhập, phát triển không đồng đều, môi trường bị hủy hoại… và đặc biệt là cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO bị tê liệt khi Mỹ không bổ nhiệm thẩm phán cho cơ quan phúc thẩm của WTO. Lần đầu tiên Tổng giám đốc WTO, ông Roberto Azevedo xin từ chức trước thời hạn 1 năm.

WTO là tổ chức lớn nhất và quan trọng nhất của thương mại toàn cầu, nó đảm bảo cho thương mại thế giới phát triển theo các định chế pháp lý chung. Chức năng chủ yếu của WTO là giúp đàm phán các thỏa thuận thương mại đa phương; giải quyết các tranh chấp kinh tế thương mại xuyên biên giới. Tuy nhiên, trong suốt thời gian qua, nhất là từ sau Vòng đàm phán Doha, WTO chưa bao giờ đạt được thỏa thuận thương mại quốc tế lớn nào, ngoại trừ duy nhất “Gói Bali” với mục tiêu cắt giảm thuế quan.

Thêm vào đó nhiều rào cản phi thuế vẫn tiếp tục được duy trì hoặc tăng thêm. Xung đột thương mại Mỹ-Trung với các màn “ăn miếng, trả miếng” về tăng thuế (cả 2 nước đã vi phạm hoàn toàn quy định của WTO), cho thấy WTO không thể dung hòa được lợi ích của các cường quốc, không thể buộc các nước lớn, chiếm thiểu số trong WTO, tuân thủ các định chế pháp lý của WTO để tạo ra một sân chơi bình đẳng cho tất cả các nước.

Đại dịch Covid-19 đã làm cho vấn đề trầm trọng thêm khi nhiều ý kiến cho rằng các cường quốc đã không nỗ lực hợp tác ứng phó, khiến đại dịch bùng phát ngoài tầm kiểm soát, làm cho kinh tế toàn cầu đứng trước nguy cơ suy thoái. Thêm vào đó, vấn đề an ninh năng lượng, an ninh lương thực, hậu quả trực tiếp từ xung đột vũ trang Nga - Ukraine cũng cần phải được giải quyết trong khuôn khổ đa phương.

Trong bối cảnh đó, trước và trong suốt quá trình tổ chức MC12, ngay cả những nhà lãnh đạo lạc quan nhất cũng không nghĩ MC12 sẽ thành công. Có chăng, may mắn lắm chỉ là 1 bản Tuyên bố chung mang tính chất “trang trí”.

Tuy nhiên sau thời gian kéo dài, 5h sáng ngày 17/6/2022, MC12 đã kết thúc với thành công ngoài tưởng tượng với “Gói Geneva” bao gồm các tuyên bố và quyết định cấp Bộ trưởng, cấp Đại hội đồng về các vấn đề quan trọng liên quan đến trợ cấp thủy sản, an ninh lương thực, thương mại điện tử, ứng phó với đại dịch…

Tương lai nào cho Tổ chức Thương mại thế giới
Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên tại Hội nghị MC12

Nội dung cụ thể của “Gói Geneva” bao gồm:

Tuyên bố chung cấp Bộ trưởng về cải tổ WTO, khôi phục đầy đủ hoạt động của Cơ quan phúc thẩm của WTO và cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO vào năm 2024.

Tuyên bố về Hiệp định trợ cấp thủy sản. Đây là kết quả sau hơn 20 năm đàm phán và MC12 cũng đề nghị tiếp tục đàm phán đối với trợ cấp gây ra vượt công suất và đánh bắt quá mức.

Quyết định về miễn áp dụng các quy định cấm hoặc hạn chế xuất khẩu đối với việc thu mua lương thực của Chương trình lương thực thế giới.

Tuyên bố về ứng phó khẩn cấp đối với tình trạng mất an ninh lương thực.

Tuyên bố về đối phó với các thách thức kiểm dịch và bảo vệ thực vật (SPS).

Quyết định về miễn trừ 1 phần quyền sở hữu trí tuệ (TRIPs waiver) đối với vaccine covid 19 vì sức khỏe cộng đồng: các nước đang phát triển có quyền cho phép sử dụng bản quyền sáng chế để sản xuất và xuất khẩu vaccine covid 19 mà không cần sự đồng ý của người sở hữu bản quyền sáng chế trong 5 năm và có thể gia hạn.

Quyết định về gia hạn Chương trình làm việc về thương mại điện tử và duy trì thông lệ không đánh thuế đối với chuyển dịch điện tử (E-Com Moratorium).

Tuyên bố về ứng phó với đại dịch covid 19 và sẵn sàng cho các đại dịch trong tương lai.

Thông qua 2 quyết định cấp Đại hội đồng WTO về các nền kinh tế nhỏ và duy trì thông lệ không xử lý các khiếu nại không vi phạm hay tình huống trong Hiệp định TRIPs (TRIPs Moratorium).

Có thể nói “Gói Geneva” với các kết quả cụ thể nói trên là thắng lợi quan trọng, khẳng định vị trí và vai trò của WTO trong bối cảnh tổ chức này đang gặp nhiều thách thức to lớn. Kết quả của MC12 còn tạo điều kiện và nhen nhóm hy vọng cải tổ WTO trong tương lai. Tuy nhiên vẫn còn nhiều ý kiến chỉ trích, chưa hài lòng với các kết quả của MC12.

Với 164 thành viên, trong đó đa số là các nước đang phát triển và 9 nước kém phát triển, cho thấy mâu thuẫn giữa các cường quốc lớn trong WTO với các nước khác khó có thể dung hòa. Hơn thế nữa, hệ thống các định chế pháp lý của WTO đã cũ, già nua, đa số có tuổi đời mấy chục năm hay gần 100 năm nên đã lỗi thời về tính hiệu quả, không theo kịp và điều tiết những vấn đề mới của kinh tế thế giới đương đại như kinh tế số, kinh tế sáng tạo, kinh tế chia sẻ, kết nối toàn cầu, an ninh năng lượng, an ninh lương thực….

Do đó, tương lai của WTO phụ thuộc rất lớn vào các cường quốc. Khả năng thứ nhất là các cường quốc có vai trò dẫn dắt cuộc chơi như Hoa Kỳ, sẽ thành lập ra 1 tổ chức mới, với hình thái, khung khổ hội nhập mới thay thế dần dần WTO. Khả năng thứ 2 là WTO vẫn được duy trì, nhưng phải bỏ phương pháp đồng thuận, theo đó, 1 số nước sẽ tách ra, đi trước, ai chậm hay còn lưỡng lự thì khi nào đủ điều kiện sẽ xin tham gia sau, như mô hình TPP trước đây.

Trịnh Minh Anh, Chánh Văn phòng Ban chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★

Có thể bạn quan tâm

Tin mới nhất

Cơ quan Năng lượng quốc tế ước tính tăng 8% đầu tư vào năng lượng toàn cầu

Cơ quan Năng lượng quốc tế ước tính tăng 8% đầu tư vào năng lượng toàn cầu

Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cho biết, đầu tư vào năng lượng toàn cầu đang gia tăng và dự kiến ​​sẽ tăng 8% trong năm nay.
Châu Âu tăng sử dụng than để đối phó với khủng hoảng năng lượng

Châu Âu tăng sử dụng than để đối phó với khủng hoảng năng lượng

Khi giá khí đốt bắt đầu tăng vào năm ngoái, Châu Âu đã tăng sử dụng than để đối phó với khủng hoảng năng lượng.
Số lượng container toàn cầu bị mất trên biển tăng cao bất thường

Số lượng container toàn cầu bị mất trên biển tăng cao bất thường

Hội đồng Vận tải biển Thế giới công bố báo cáo mới nhất về tình hình container trên biển, cho biết số lượng container bị mất trên biển đã tăng lên đáng kể.
80% các nhà kinh tế coi “lạm phát kèm suy thoái” là rủi ro dài hạn của Mỹ

80% các nhà kinh tế coi “lạm phát kèm suy thoái” là rủi ro dài hạn của Mỹ

Trong một cuộc khảo sát cho thấy 80% các nhà kinh tế cho rằng “lạm phát kèm suy thoái” hay lạm phát đình trệ là rủi ro dài hạn lớn hơn đối với nền kinh tế Mỹ.
Xuất khẩu nguyên liệu xăng của châu Á sang Mỹ tăng vọt

Xuất khẩu nguyên liệu xăng của châu Á sang Mỹ tăng vọt

Xuất khẩu nguyên liệu xăng của châu Á sang Mỹ đã tăng mạnh trong thời gian gần đây lên mức cao nhất trong ba tháng do các nhà máy lọc dầu của Mỹ gặp khó khăn.

Tin cùng chuyên mục

Các nước ASEAN tăng cường hợp tác nội khối về năng lượng xanh

Các nước ASEAN tăng cường hợp tác nội khối về năng lượng xanh

Các nước ASEAN có thể kết hợp các nguồn năng lượng mặt trời rộng lớn với khả năng sản xuất tiên tiến để lưu trữ năng lượng pin và xe điện.
Con đường giải quyết cuộc khủng hoảng giá xăng, dầu diesel toàn cầu

Con đường giải quyết cuộc khủng hoảng giá xăng, dầu diesel toàn cầu

Cuộc khủng hoảng thị trường xăng và dầu diesel toàn cầu đang chứng kiến ​​sự chênh lệch giá trị trong khoảng 50-60 USD/thùng (bbl).
Luồng sinh khí mới cho Tổ chức Thương mại thế giới sau 27 năm tồn tại

Luồng sinh khí mới cho Tổ chức Thương mại thế giới sau 27 năm tồn tại

Sau khi khép lại Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 12 (MC12) vào ngày 17/6 vừa qua, Tổ chức Thương mại thế giới đã đón nhận luồng sinh khí mới sau 27 năm tồn tại.
Thị trường vốn nợ bền vững của ASEAN lập kỷ lục về khối lượng phát hành trong năm 2021

Thị trường vốn nợ bền vững của ASEAN lập kỷ lục về khối lượng phát hành trong năm 2021

Báo cáo mới của Climate Bonds và HSBC công bố số liệu mới nhất và xu hướng chính cần nắm bắt nhằm củng cố tài chính bền vững ở khối ASEAN.
Gọi tên cơn bão trên thị trường dầu thô toàn cầu

Gọi tên cơn bão trên thị trường dầu thô toàn cầu

Hai năm trước, vào đỉnh điểm của đại dịch, công ty năng lượng toàn cầu BP đã nhận định thị trường dầu thô toàn cầu đạt đỉnh khoảng 100 triệu thùng/ngày.
Vai trò của EU ở Đông Nam Á: Góc nhìn từ ASEAN

Vai trò của EU ở Đông Nam Á: Góc nhìn từ ASEAN

Là đối tác thương mại lớn thứ ba của khối Asean, dưới góc nhìn từ Asean, vai trò của EU ở Đông Nam Á ngày càng quan trọng
ASEAN tổ chức đối thoại chính sách đánh giá nền kinh tế tuần hoàn khu vực

ASEAN tổ chức đối thoại chính sách đánh giá nền kinh tế tuần hoàn khu vực

Ban Thư ký ASEAN phối hợp với Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á tổ chức đối thoại chính sách đa bên về kinh tế tuần hoàn ASEAN, theo hình thức trực tuyến.
Hội nghị đặc biệt các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Ấn Độ: Hợp tác chân thành, hài hòa các lợi ích

Hội nghị đặc biệt các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - Ấn Độ: Hợp tác chân thành, hài hòa các lợi ích

Hội nghị đặc biệt các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-Ấn Độ đã chuyển đi thông điệp về đối thoại thẳng thắn, hợp tác chân thành và hài hòa trong tất cả các lợi ích.
OPEC + bỏ lỡ mục tiêu sản xuất dầu thô 2,7 triệu thùng/ngày

OPEC + bỏ lỡ mục tiêu sản xuất dầu thô 2,7 triệu thùng/ngày

Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ và đồng minh (OPEC +) công bố dữ liệu đã tụt phía sau mục tiêu sản xuất dầu thô với mức khổng lồ 2,695 triệu thùng/ngày.
WTO bế mạc Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 12 với gói kết quả thương mại chưa từng có

WTO bế mạc Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 12 với gói kết quả thương mại chưa từng có

Các thành viên WTO đã kết thúc thành công Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 12, đảm bảo các kết quả đàm phán đa phương về một loạt các sáng kiến ​​thương mại.
ASEAN - Ấn Độ nhất trí hướng tới quan hệ đối tác chiến lược toàn diện

ASEAN - Ấn Độ nhất trí hướng tới quan hệ đối tác chiến lược toàn diện

Ngày 16/6, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao đặc biệt ASEAN - Ấn Độ, các bên đã nhất trí hướng tới một quan hệ đối tác chiến lược toàn diện và cùng có lợi.
Chứng khoán toàn cầu lao dốc khi Fed tăng lãi suất lớn nhất trong nhiều thập kỷ

Chứng khoán toàn cầu lao dốc khi Fed tăng lãi suất lớn nhất trong nhiều thập kỷ

Thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất lớn nhất trong nhiều thập kỷ qua.
Chính phủ Malaysia nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu thịt gà

Chính phủ Malaysia nới lỏng lệnh cấm xuất khẩu thịt gà

Chính phủ Malaysia đã quyết định dỡ bỏ một phần lệnh cấm xuất khẩu thịt gà nhằm chống lại tình trạng thiếu hụt trong nước.
Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chính thức tăng lãi suất chuẩn thêm 0,75 điểm phần trăm

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chính thức tăng lãi suất chuẩn thêm 0,75 điểm phần trăm

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã quyết định tăng lãi suất chuẩn thêm ba phần tư điểm phần trăm trong một động thái tương đương với đợt tăng mạnh nhất kể từ năm 1994.
Cơ quan Năng lượng quốc tế ước tính nhu cầu dầu mỏ cao kỷ lục vào năm 2023

Cơ quan Năng lượng quốc tế ước tính nhu cầu dầu mỏ cao kỷ lục vào năm 2023

Ngày 15/6, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) công bố Báo cáo thị trường dầu tháng 6, ước tính nhu cầu dầu mỏ sẽ tăng tốc trong năm tới và đạt mức kỷ lục năm 2023
Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 12 kéo dài thêm một ngày để tạo điều kiện thuận lợi cho các kết quả thực chất

Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 12 kéo dài thêm một ngày để tạo điều kiện thuận lợi cho các kết quả thực chất

Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 12 đã quyết định kéo dài thêm một ngày, cho đến ngày 16/6 nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho kết quả về các vấn đề chính.
MC12: Phép thử cho Tổ chức Thương mại Thế giới về hệ thống thương mại tự do

MC12: Phép thử cho Tổ chức Thương mại Thế giới về hệ thống thương mại tự do

Từ ngày 12-15/6, Tổ chức Thương mại Thế giới bắt đầu cuộc họp cấp bộ trưởng để đưa ra quyết định lớn đầu tiên trong 5 năm tại Geneva.
Phiên họp Bộ trưởng 19 nước xuất khẩu nông sản Cairns: Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên kiến nghị phải giữ thương mại nông sản được thông suốt

Phiên họp Bộ trưởng 19 nước xuất khẩu nông sản Cairns: Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên kiến nghị phải giữ thương mại nông sản được thông suốt

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh cần giữ cho thương mại được thông suốt khi phát biểu tại phiên họp Bộ trưởng Nhóm các nước xuất khẩu nông sản (nhóm Cairn)
Ngày thứ hai của MC12: Các bộ trưởng thảo luận 3 trọng tâm lớn

Ngày thứ hai của MC12: Các bộ trưởng thảo luận 3 trọng tâm lớn

Tại ngày làm việc thứ hai của Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 12 (MC12), các bộ trưởng đã tham gia vào cuộc thảo luận và đàm phán căng thẳng.
Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025: Chọn lựa hướng đi cho tương lai

Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025: Chọn lựa hướng đi cho tương lai

Nhóm đặc trách cao cấp (HLTF) về Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau năm 2025 bắt đầu đi vào hoạt động. HLTF đã họp nhóm lần đầu tiên vào đầu tháng 4/2022.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động