TS. Nguyễn Minh Phong: Phối hợp liên ngành là yếu tố then chốt bảo đảm an ninh năng lượng

Những diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông đang tạo ra nhiều sức ép mới đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu, khí và chi phí vận tải có nguy cơ tăng cao, kéo theo nhiều rủi ro cho chuỗi cung ứng và hoạt động sản xuất, kinh doanh của các quốc gia có độ mở kinh tế lớn như Việt Nam.

Trước bối cảnh đó, Chính phủ đã nhanh chóng thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng nhằm theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động xây dựng các phương án ứng phó và bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế. Xung quanh động thái này, Báo Công Thương đã trao đổi với Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong để làm rõ ý nghĩa của các giải pháp điều hành cũng như vai trò chủ động của ngành Công Thương trong việc ổn định thị trường năng lượng.

Phản ứng kịp thời trước biến động

- Trước diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông, Chính phủ đã nhanh chóng thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng và chỉ đạo các bộ, ngành chủ động xây dựng phương án ứng phó. Ông đánh giá như thế nào về động thái này trong việc bảo đảm ổn định nguồn cung năng lượng và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam?

Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong:Có thể nói đây là một phản ứng chính sách rất kịp thời và cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Một trong những hệ quả rõ rệt của xung đột Trung Đông đối với kinh tế thế giới là nguy cơ gia tăng giá năng lượng, đặc biệt là giá dầu và khí, kéo theo chi phí vận tải, logistics tăng cao.

Những biến động này không chỉ gây sức ép lên chi phí sản xuất mà còn có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, thậm chí ảnh hưởng đến các hợp đồng thương mại và dòng chảy hàng hóa toàn cầu. Với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, các cú sốc về năng lượng luôn có tác động trực tiếp tới lạm phát, chi phí sản xuất và tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ nhanh chóng thành lập một Tổ công tác chuyên trách để theo dõi, điều phối và đưa ra các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng là một bước đi rất đúng và cần thiết. Điều này thể hiện sự chủ động của Chính phủ trong việc nhận diện sớm rủi ro và chuẩn bị các kịch bản ứng phó.

Có thể thấy, cơ chế Tổ công tác cũng không phải là mới, nhưng việc kích hoạt lại cơ chế này trong bối cảnh hiện nay cho thấy Chính phủ đang rất chú trọng tới việc điều hành linh hoạt, phản ứng nhanh trước các biến động quốc tế. Điều này đặc biệt quan trọng khi vấn đề năng lượng ngày càng gắn với yếu tố địa chính trị và có xu hướng bị “chính trị hóa” trong quan hệ quốc tế.

Trong cơ chế này, vai trò của Bộ Công Thương là hết sức quan trọng, bởi đây là cơ quan thường trực trực tiếp theo dõi thị trường năng lượng, cập nhật thông tin và đề xuất các giải pháp điều hành phù hợp cho Chính phủ.

- Ông đánh giá như thế nào về sự chủ động của Bộ Công Thương trong việc tổ chức họp khẩn với các doanh nghiệp đầu mối, phân phối xăng dầu và có văn bản đề nghị các Sở Công Thương kiểm tra, giám sát việc bảo đảm nguồn cung. Theo ông, sự chủ động này có ý nghĩa ra sao trong việc ngăn ngừa nguy cơ gián đoạn nguồn cung và ổn định tâm lý thị trường?

Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong:Tôi cho rằng đây là một động thái rất cần thiết trong giai đoạn đầu khi thị trường có dấu hiệu biến động. Việc Bộ Công Thương nhanh chóng làm việc với các doanh nghiệp đầu mối, doanh nghiệp phân phối xăng dầu và yêu cầu các địa phương kiểm tra nguồn cung sẽ giúp nắm bắt sớm tình hình thực tế trên thị trường.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ dừng ở việc kiểm tra hay nhắc nhở, mà cần phải đánh giá một cách thực chất năng lực dự trữ và khả năng cung ứng năng lượng của hệ thống. Trong bối cảnh biến động hiện nay, nhiều quốc gia đã tiến hành tổng kiểm kê nguồn dự trữ năng lượng để xác định chính xác khả năng ứng phó trong trường hợp nguồn cung bị gián đoạn.

Do đó, Việt Nam cũng cần thực hiện việc rà soát, đánh giá lại nguồn dự trữ một cách nghiêm túc và minh bạch. Bởi trên thực tế, nếu chỉ dựa vào các báo cáo mang tính hình thức thì rất khó có được bức tranh đầy đủ về khả năng cung ứng.

Từ việc đánh giá đúng thực trạng, các cơ quan quản lý mới có thể chủ động xây dựng các phương án tăng nguồn cung, bổ sung dự trữ hoặc đa dạng hóa nguồn nhập khẩu khi cần thiết.

Ngoài ra, việc Bộ Công Thương sớm có động thái điều hành cũng giúp ổn định tâm lý thị trường, tránh tình trạng đầu cơ, tích trữ hoặc gián đoạn nguồn cung cục bộ. Đây là yếu tố rất quan trọng trong việc bảo đảm ổn định thị trường năng lượng trong ngắn hạn. 

Đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy năng lượng tái tạo

- Trong bối cảnh Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng nhập khẩu, việc phối hợp giữa các bộ, ngành, doanh nghiệp trong Tổ công tác sẽ đóng vai trò như thế nào để nâng cao khả năng ứng phó với các cú sốc năng lượng từ bên ngoài?

Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong:An ninh năng lượng là một khái niệm rộng và không chỉ giới hạn ở xăng dầu. Nó bao gồm toàn bộ hệ thống năng lượng của quốc gia như điện, than, khí, nhiên liệu hóa thạch và cả các nguồn năng lượng thay thế.

Do đó, việc phối hợp giữa các bộ, ngành và doanh nghiệp là yếu tố then chốt để bảo đảm an ninh năng lượng. Không một cơ quan nào có thể tự mình xử lý toàn bộ vấn đề nếu thiếu sự phối hợp đồng bộ.

Trong khuôn khổ Tổ công tác, điều quan trọng là phải xây dựng được hệ thống thông tin đầy đủ và cập nhật liên tục về tình hình cung cầu năng lượng, năng lực dự trữ cũng như các kịch bản ứng phó khi thị trường có biến động.

Bên cạnh đó, cần chuẩn bị các phương án dự phòng trong trường hợp nguồn cung năng lượng truyền thống bị gián đoạn, bao gồm cả việc sử dụng các nguồn năng lượng thay thế hoặc thực hiện các biện pháp tiết kiệm năng lượng.

Trong những tình huống cực đoan, việc tiết kiệm và sử dụng năng lượng hiệu quả có thể trở thành giải pháp quan trọng giúp duy trì hoạt động bình thường của nền kinh tế.

- Từ góc độ dài hạn, theo ông Việt Nam cần triển khai thêm những giải pháp nào để tăng cường an ninh năng lượng quốc gia, vừa giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, vừa bảo đảm nguồn cung ổn định cho sản xuất và đời sống?

Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong:Về dài hạn, Việt Nam cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để nâng cao tính tự chủ và bền vững của hệ thống năng lượng.

Trước hết là hoàn thiện thể chế và chiến lược phát triển năng lượng quốc gia, trong đó có việc xây dựng các cơ chế quản lý phù hợp để bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới.

Thứ hai là đa dạng hóa nguồn cung năng lượng. Nếu phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường hoặc một loại nhiên liệu nhất định, nền kinh tế sẽ rất dễ bị tổn thương trước các biến động địa chính trị. Vì vậy, việc mở rộng nguồn nhập khẩu từ nhiều đối tác khác nhau là rất cần thiết.

Thứ ba là đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng trong nước, đặc biệt là năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời. Đây là hướng đi quan trọng giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu và tăng cường tính tự chủ của hệ thống năng lượng.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích doanh nghiệp và người dân đầu tư vào các giải pháp tiết kiệm năng lượng, phát triển điện mặt trời mái nhà và các mô hình năng lượng phân tán. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên hệ thống cung ứng mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong: Trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động, việc xây dựng một hệ thống năng lượng đa dạng, linh hoạt và bền vững sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô trong dài hạn.