TP. Hồ Chí Minh giải bài toán an toàn thực phẩm cho 14 triệu dân

Khó khăn trong việc kiểm soát “bếp ăn trên mây”

Tại buổi giám sát của Thường trực HĐND TP. Hồ Chí Minh trong công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên địa bàn, diễn ra ngày 19/8, ông Lê Minh Hải - Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm cho biết, từ tháng 7/2025 đến 6/2026, Sở đã kiểm tra trên 3.600 cơ sở. Trong đó, kiểm tra định kỳ theo kế hoạch trên 3.400 cơ sở, phát hiện 17 nơi vi phạm; kiểm tra đột xuất 235 cơ sở, phát hiện 33 cơ sở vi phạm.

Cùng khoảng thời gian này, TP. Hồ Chí Minh ghi nhận 19 vụ ngộ độc thực phẩm với 1.389 người mắc, không có trường hợp tử vong. Với các vụ việc xảy ra, Sở đã chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan khẩn trương điều tra nguyên nhân, lấy mẫu kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc thực phẩm nghi ngờ, xử lý theo quy định. Từ thực tế các vụ việc, Sở An toàn thực phẩm đánh giá, nguy cơ mất an toàn thực phẩm trên địa bàn còn tiềm ẩn, đặc biệt tại các bếp ăn tập thể, hoạt động kinh doanh thức ăn đường phố.

Chỉ rõ các mặt còn hạn chế, Phó Giám đốc Sở An toàn thực phẩm cho rằng công tác kiểm tra định kỳ theo kế hoạch phải thông báo trước nên chưa đánh giá đúng thực tế điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm của cơ sở, làm mất đi tính bất ngờ, khiến cơ sở dễ dàng đối phó. Ngoài ra, tuy là đô thị lớn nhưng một số khu vực có hạ tầng xuống cấp, đường xá, cống rãnh không đảm bảo, ảnh hưởng trực tiếp đến vệ sinh thực phẩm bày bán.

Ngoài ra, sự bùng nổ của mạng xã hội (Facebook, Zalo, TikTok) và các ứng dụng giao nhận đồ ăn đã tạo ra một thị trường thực phẩm trực tuyến khổng lồ “bếp ăn trên mây”, gây khó khăn trong việc quản lý, kiểm soát. Việc mua bán, quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe trên mạng xã hội tràn lan, phóng đại công dụng cũng là thách thức lớn đối với cơ quan quản lý. 

Báo cáo với đoàn giám sát, ông Lê Huỳnh Minh Tú – Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết, thời gian qua Sở đã chỉ đạo lực lượng Quản lý Thị trường tăng cường kiểm tra các hoạt động liên quan tới an toàn thực phẩm. Lực lượng Quản lý thị trường cùng Công an thành phố đã phát hiện nhiều vụ việc và đang phối hợp với Cơ quan Cảnh sát điều tra mở rộng.

Nói về công tác hỗ trợ các doanh nghiệp tham gia Chương trình “Tick xanh trách nhiệm”, ông Lê Huỳnh Minh Tú cho biết đây là hoạt động đồng hành giữa doanh nghiệp cung cấp và nhà phân phối. Hội đồng của Chương trình do 12 nhà phân phối đại diện xét duyệt. Đây hoàn toàn là sự ghi nhận của thị trường với doanh nghiệp và các sản phẩm được đưa vào Chương trình.

Đến nay, theo thống kê của Sở Công Thương, đã có 12 hệ thống bán lẻ với hơn 10.000 điểm bán (bao gồm siêu thị, cửa hàng tiện lợi) có sản phẩm tham gia “Tick xanh trách nhiệm”.

Trong số 937 nhà cung cấp đăng ký tham gia, đã có 455 nhà cung cấp được phê duyệt. Với 8.898 sản phẩm đăng ký, đã có 5.691 sản phẩm được phê duyệt. Đây là các sản phẩm đưa đến tay người tiêu dùng và được họ tin tưởng, hoàn toàn có thể phát triển hơn nữa.

Tâm lý chuộng "tiện lợi, giá rẻ" làm khó phường, xã

Tại buổi giám sát, thành viên đoàn cho biết qua tổng hợp dữ liệu, ghi nhận các địa phương và đơn vị cơ sở tại TP. Hồ Chí Minh đang đối mặt với 5 nhóm khó khăn, vướng mắc lớn liên quan đến an toàn thực phẩm. Đầu tiên là áp lực quá tải địa bàn sau khi sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính; nhân lực mỏng và chủ yếu là kiêm nhiệm.

Tiếp đến là tình trạng thiếu hụt trang thiết bị kỹ thuật, dụng cụ kiểm tra nhanh (test kit) tại hiện trường. Các địa phương phản ánh việc kiểm tra tại chỗ chủ yếu bằng trực quan, cảm quan hoặc kiểm tra giấy tờ hành chính. Các địa phương thiếu trầm trọng máy móc, dụng cụ lấy mẫu, bảo quản mẫu và các bộ test kit thử nghiệm nhanh ngay tại hiện trường (hàn the, formol, phẩm màu, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật) để kịp thời cảnh báo. 

Trong khi đó, đặc thù loại hình kinh doanh thức ăn đường phố, hàng rong, xe đẩy di biến động rất lớn. Các cơ sở nhỏ lẻ, hàng rong xung quanh cổng trường, chợ truyền thống thường xuyên di chuyển, thay đổi chủ hộ, đổi mặt hàng hoặc hoạt động ngoài giờ hành chính, gây rất nhiều khó khăn cho việc thống kê, quản lý, ký cam kết và kiểm tra lại sau nhắc nhở.

Các cơ sở này chủ yếu mua gom nguyên liệu nhỏ lẻ tại các chợ truyền thống, chợ đầu mối không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ, gây khó khăn cho việc truy xuất nguồn gốc. Người tiêu dùng vẫn có tâm lý chuộng "tiện lợi, giá rẻ" nên chấp nhận ăn uống tại các quán vỉa hè không đảm bảo vệ sinh.

Sau khi nghe báo cáo và ý kiến của các sở, ban ngành, đơn vị liên quan, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh đánh giá, an toàn thực phẩm là lĩnh vực rất nhạy cảm, khi việc ăn uống hằng ngày không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe hiện tại mà còn tác động đến thế hệ tương lai.

Ông nhìn nhận trong quá trình triển khai giám sát, có thực trạng chồng lấn khi thực hiện nhiệm vụ giữa các lực lượng và địa phương. Bên cạnh đó, lực lượng quản lý vẫn còn những hạn chế nhất định. Dù vậy, ông yêu cầu các cơ quan chức năng phải tìm cách xử lý nghiêm, tiêu hủy những lô hàng, thực phẩm không đảm bảo chất lượng, tuyệt đối không để lọt ra ngoài thị trường, tiếp cận người dân; các chợ đầu mối với trách nhiệm của mình cần quản lý chặt chẽ vệ sinh, môi trường…

Kết luận buổi làm việc, ông Huỳnh Thanh Nhân, Phó Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh, Trưởng Đoàn giám sát đánh giá cao vai trò của ban chỉ đạo liên ngành, trong đó có vai trò đặc biệt của Sở Công Thương, Sở Y tế, Sở An toàn thực phẩm… đã phát huy được trách nhiệm của mình trong đảm bảo an toàn thực phẩm chung của thành phố.

Điểm một số tồn tại, Phó Chủ tịch HĐND TP. Hồ Chí Minh đánh giá khâu hậu kiểm, giám sát thực địa về an toàn thực phẩm chưa được làm đồng đều ở các địa phương. Vấn đề thức ăn đường phố đã được nêu rất nhiều lần, nhưng bên ngoài các khu chế xuất, khu công nghiệp, xung quanh trường học… tình trạng chợ tự phát chưa được xử lý nghiêm.

Về nguyên nhân khách quan, ông Nhân cho rằng thành phố có 14 triệu dân, hằng ngày còn đón thêm vài triệu người khác tới làm ăn, buôn bán, học tập... Hằng năm thành phố đón 8,6 triệu khách quốc tế và 46 triệu khách du lịch tới tham quan. Phục vụ 14 triệu dân, cùng hàng triệu người các địa phương lân cận đến học tập và lao động tại TP. Hồ Chí Minh là một áp lực rất lớn - ông Nhân chia sẻ.

Từ tháng 7/2025 đến 6/2026, các đoàn kiểm tra của Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh đã lấy 102 mẫu thực phẩm để kiểm nghiệm, phát hiện 4 mẫu không đạt chỉ tiêu vi sinh, 23 mẫu đang chờ kết quả kiểm nghiệm. Cơ quan chức năng đã phát hiện, xử phạt và tham mưu xử phạt 49 cơ sở vi phạm, với tổng số tiền trên 780 triệu đồng.