Tinh thần ngày 6/1/1946 soi sáng tương lai

Sự kiện này, đánh dấu sự ra đời và hình thành thiết chế quyền lực nhà nước cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

Tầm nhìn sáng suốt của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ngày 3/9/1945, cuộc Tổng tuyển cử được lãnh tụ Hồ Chí Minh trong vai trò Chủ tịch Chính phủ lâm thời coi như một trong những vấn đề cấp bách nhất của đất nước, được đặt ngay sau việc giệt giặc đói, giặc dốt.

Người cho rằng, trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ chuyên chế cai trị, rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có hiến pháp. Nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ. Chúng ta phải có một hiến pháp dân chủ. Người đã đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu. Tất cả công dân gái, trai mười tám tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống.

Cuốn sách “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch” ghi: “Có một lòng tin tưởng vô hạn ở Nhân dân, Hồ Chủ tịch nói: “Nhân dân rất thông minh. Họ sẽ biết dùng lá phiếu của họ, tổng tuyển cử sẽ thành công!”.

Và lời kêu gọi đầu tiên với toàn thể Nhân dân trong cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu ngày 5/1/1946.

Người viết: “Ngày mai, là một ngày sẽ đưa quốc dân ta lên con đường mới mẻ.

Ngày mai, là một ngày vui sướng của đồng bào ta, vì ngày mai là ngày Tổng tuyển cử, vì ngày mai là một ngày đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mà Nhân dân ta bắt đầu hưởng dụng quyền dân chủ của mình.

… Ngày mai, quốc dân ta sẽ tỏ cho thế giới biết rằng dân Việt Nam ta đã:

Kiên quyết đoàn kết chặt chẽ,

Kiên quyết chống bọn thực dân,

Kiên quyết tranh quyền độc lập,

Ngày mai, dân ta sẽ tự do lựa chọn và bầu ra những người xứng đáng thay mặt cho mình, và gánh vác việc nước,

Ngày mai, tất cả các bạn cử tri, đều phải nhớ đi bầu cử. Ngày mai, mỗi người đều nên vui vẻ hưởng quyền lợi của một người dân độc lập, tự do”.

Trong bối cảnh vô cùng phức tạp của tình hình đất nước lúc bấy giờ, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã thành công rực rỡ.

Trên phạm vi cả nước, có tới 89% tổng số cử tri tham gia bỏ phiếu, bầu ra 333 đại biểu Quốc hội, trong đó 57% là công nhân, nông dân và chiến sĩ cách mạng; có 10 đại biểu là phụ nữ và 34 đại biểu là người dân tộc thiểu số. Chủ tịch Hồ Chí Minh ra ứng cử tại Hà Nội trúng cử với tỷ lệ 98,40% số phiếu hợp lệ, thể hiện niềm tin sâu sắc của Nhân dân đối với Người.

Đó thực sự là ngày hội lớn của cả đất nước: “Ngày mồng 6 tháng 1 năm 1946, là một ngày mừng đối với Nhân dân Việt Nam. Một không khí phấn khởi tràn khắp nơi. Từ sáng ở những nơi đầu phiếu - trang hoàng cờ, hoa, biểu ngữ - đã đông nghịt những nam nữ cử tri vui vẻ đi bỏ phiếu. Trống đánh, cờ bay, thiếu nhi đi từ nhà này sang nhà khác nhắc: “Ông, bà, chú, thím đi bỏ phiếu”. (Sách: “Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch").

Trong dòng chảy lịch sử hiện đại của dân tộc Việt Nam, ngày 6/1/1946 không chỉ là một mốc thời gian gắn với một sự kiện mang tính chính trị trọng đại, mà còn là thời khắc kết tinh của khát vọng độc lập, tự do và quyền làm chủ của Nhân dân.

Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam mới ra đời đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một cuộc bầu cử thông thường, trở thành sự khai sinh thực chất của một Nhà nước dân chủ, đặt nền móng cho toàn bộ tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền cách mạng Việt Nam.

Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên đó còn mang tính biểu tượng của sự gặp gỡ giữa ý chí dân tộc và quyền lực Nhân dân, nơi Nhà nước Việt Nam được sinh ra không chỉ từ cách mạng, mà còn từ lá phiếu của Nhân dân. Nó cũng còn là minh chứng sâu sắc cho nhận định của V.I.Lênin: “Một cuộc cách mạng chỉ có giá trị khi nó biết tự vệ”.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã giành lại độc lập cho dân tộc, nhưng độc lập chỉ thực sự bền vững khi được Nhân dân trực tiếp xác lập và bảo vệ bằng thiết chế quyền lực của chính mình. Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 chính là bước chuyển mang tính quyết định: đưa nền độc lập từ tuyên ngôn chính trị trở thành thực thể pháp lý - xã hội hiện hữu và sống động.

Xác lập nguyên tắc quyền lực thuộc về Nhân dân

Lần đầu tiên trong lịch sử Việt Nam, quyền chính trị căn bản nhất - quyền bầu cử và ứng cử được thực hiện trên nền tảng phổ thông, bình đẳng và trực tiếp. Người dân, không phân biệt nam nữ, giai cấp, tôn giáo, dân tộc, trình độ học vấn, đều có quyền ngang nhau trước lá phiếu.

Lá phiếu của mỗi người dân lúc ấy không đơn thuần là quyền công dân, mà là sự tuyên thệ thầm lặng mà thiêng liêng với Tổ quốc: xác nhận sự tồn tại của một Nhà nước mới, trao quyền lực cho Nhà nước ấy và sẵn sàng bảo vệ nó.

Một nét đặc sắc mang tính chiều sâu của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 là tinh thần hòa hợp, đoàn kết dân tộc được thể hiện ngay trong cấu trúc của Quốc hội khóa I. Chính tinh thần đoàn kết mang đậm tính thể chế hóa ấy đã tạo nên sức mạnh chính trị xã hội to lớn, giúp Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà non trẻ đứng vững trước những thử thách khắc nghiệt, đồng thời chuẩn bị nền tảng tinh thần và pháp lý cho cuộc kháng chiến trường kỳ bảo vệ độc lập dân tộc.

Ngay từ những ngày đầu lập quốc, nguyên tắc “tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân” đã được xác lập một cách rõ ràng và nhất quán, trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt, chi phối toàn bộ quá trình tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Việt Nam.

Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, với 15 nhiệm kỳ hoạt động, Quốc hội Việt Nam không ngừng kế thừa, phát huy tinh thần dân chủ, ý chí lập quốc và khát vọng phụng sự Nhân dân được khởi nguồn từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên.

Quốc hội Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc, khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng trong những bước ngoặt của lịch sử. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, Quốc hội luôn làm tròn sứ mệnh cao cả, nơi hội tụ trí tuệ, tinh thần đoàn kết, dân chủ với những quyết định, những quyết sách chính xác, kịp thời trên cả ba phương diện lập pháp, giám sát tối cao và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, đóng góp công sức cùng với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân lập nên những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử để đất nước ta có được cơ đồ tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay và vững chắc bước vào kỷ nguyên mới của đất nước.

Tinh thần ngày 6/1/1946 không chỉ thuộc về quá khứ, mà còn soi chiếu hiện tại và định hướng tương lai. Trong công cuộc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hôm nay; việc nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử, củng cố niềm tin của Nhân dân, phát huy thực chất quyền làm chủ của người dân chính là cách tiếp nối và làm giàu thêm giá trị lịch sử của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên.