Tin Khu Vực
Tiêu chí xanh đang làm khó doanh nghiệp
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương mới đây, bà Nguyễn Thị Lương - Giám đốc Công ty TNHH Mây tre đan xuất khẩu Hiền Lương (TP. Hà Nội) cho biết, sản phẩm của doanh nghiệp đã xuất khẩu sang các thị trường như Nhật Bản, Mỹ, châu Âu. Tuy nhiên, thời gian gần đây, doanh nghiệp đã mất nhiều cơ hội xuất khẩu do chưa đáp ứng được các yêu cầu về chứng chỉ xanh từ phía khách hàng nước ngoài.
Sản xuất xanh hiện là xu hướng toàn cầu và là lựa chọn tất yếu đối với doanh nghiệp Việt.
Theo bà Nguyễn Thị Lương, có những khách hàng đã chủ động tìm đến doanh nghiệp, trao đổi về mẫu mã, giá cả và các điều kiện hợp tác. Tuy nhiên, đến khi kiểm tra các thủ tục, chứng chỉ liên quan, do doanh nghiệp chưa đáp ứng được nên khách hàng không tiếp tục đặt hàng.
“Những khách hàng không yêu cầu các chứng chỉ này thì doanh nghiệp vẫn có thể làm, nhưng số lượng đơn hàng đã giảm nhiều. Trước đây có thời điểm làm khoảng 10 container hàng, còn hiện nay có khi cả năm chỉ được vài container”, bà Nguyễn Thị Lương chia sẻ.
Từ góc độ chuyên gia, chia sẻ tại Hội thảo “Áp lực CBAM, ESG và tiêu chuẩn xanh toàn cầu - Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp” do VCCI tổ chức mới đây, TS. Nguyễn Minh Thảo - Trưởng Ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cho rằng, sản xuất xanh hiện là xu hướng toàn cầu và là lựa chọn tất yếu đối với doanh nghiệp.
Việt Nam đã tham gia nhiều Hiệp định Thương mại tự do (FTA) như Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), trong đó có các cam kết về phát triển bền vững, đồng thời thực thi các nghĩa vụ liên quan đến biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường.
Tại Hội thảo “Thực hành thương mại bền vững để xuất khẩu hiệu quả cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp có trách nhiệm giới” diễn ra mới đây, TS. Nguyễn Thị Thu Trang - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập - VCCI cho biết, các FTA thế hệ mới không chỉ có những cam kết truyền thống về thương mại hàng hóa, dịch vụ, sở hữu trí tuệ và đầu tư mà còn bao gồm các cam kết về môi trường, lao động, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và nhiều nội dung liên quan đến phát triển bền vững.
Riêng CPTPP đặt ra nguyên tắc không hạ tiêu chuẩn bảo vệ môi trường vì mục tiêu thương mại; đồng thời có các cam kết liên quan đến đa dạng sinh học, kinh tế phát thải thấp và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp về môi trường.
Trong nước, theo bà Nguyễn Minh Thảo, Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn cũng từng bước đưa ra các quy định về thực hiện nghĩa vụ môi trường, tiệm cận với cách tiếp cận quốc tế. Trong khi đó, tại các thị trường đối tác, đặc biệt là châu Âu, doanh nghiệp đang phải đáp ứng ngày càng nhiều yêu cầu liên quan đến xanh hóa sản xuất. Bên cạnh Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), doanh nghiệp còn phải đối mặt với những yêu cầu liên quan đến kinh tế tuần hoàn, an toàn thực phẩm theo chiến lược “Từ trang trại đến bàn ăn” và bảo vệ đa dạng sinh học.
Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Thị Thu Trang cho biết, các tiêu chuẩn “xanh” tại thị trường Liên minh châu Âu gắn với Thỏa thuận Xanh châu Âu khá rộng, từ CBAM, quy định về chống phá rừng, thiết kế sinh thái đối với dệt may, da giày đến các quy định về rác thải, tái chế, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất và tiêu chuẩn SPS (các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động, thực vật). Đặc biệt, các yêu cầu xanh còn trải rộng trên nhiều lĩnh vực như khí hậu, kinh tế tuần hoàn, đa dạng sinh học, nông nghiệp, năng lượng, công nghiệp, giao thông và tài chính.
“Chuyển đổi sang sản xuất xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc, là mệnh lệnh của thị trường. Nếu không có sự chuẩn bị, doanh nghiệp sẽ đứng trước nguy cơ mất cơ hội tiếp cận thị trường”, bà Nguyễn Minh Thảo nhấn mạnh.
Để hướng đến sản xuất xanh, doanh nghiệp cần chú trọng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính.
Đáp ứng tiêu chí xanh là chiến lược cạnh tranh dài hạn
Cùng với các tiêu chuẩn môi trường, ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) đang trở thành yêu cầu ngày càng phổ biến đối với doanh nghiệp. Các chuyên gia cho rằng, trước những yêu cầu này, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, thường xuyên cập nhật chính sách xanh liên quan đến sản phẩm, hàng hóa, đặc biệt đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu; đồng thời tăng cường năng lực tài chính, công nghệ, kỹ thuật và xây dựng chiến lược kiểm soát phát thải.
Đặc biệt, TS. Nguyễn Thị Thu Trang cho rằng, các tiêu chuẩn bền vững có thể thay đổi, điều chỉnh, bổ sung thường xuyên; một số tiêu chuẩn đòi hỏi sự thay đổi của cả chuỗi sản xuất. Trong khi đó, doanh nghiệp có thể thiếu nguồn lực về nhân lực, vật lực, đồng thời chưa chủ động trong tìm hiểu thông tin.
Trước yêu cầu về tiêu chuẩn xanh tại các thị trường nhập khẩu, TS. Nguyễn Thị Thu Trang đưa ra ba nhóm khuyến nghị đối với cộng đồng doanh nghiệp. Thứ nhất, doanh nghiệp cần theo dõi, cập nhật tiêu chuẩn bền vững của từng thị trường và tìm hiểu chính xác, đầy đủ từng tiêu chuẩn liên quan. Thứ hai, xác định lộ trình thực hiện, thứ tự ưu tiên và chuẩn bị các điều kiện cần thiết về nhân lực, vật lực, công nghệ. Thứ ba, triển khai thực hiện chính xác, đầy đủ, theo quy trình bài bản và bền vững.
Bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, theo bà Nguyễn Minh Thảo, Chính phủ và các cơ quan quản lý cần tăng cường cung cấp thông tin, cập nhật chính sách và hướng dẫn doanh nghiệp. Cơ quan quản lý cần cụ thể hóa các tiêu chuẩn và yêu cầu mà doanh nghiệp phải đáp ứng thay vì để doanh nghiệp tự tìm hiểu. Đồng thời, cần hoàn thiện thể chế gắn với toàn bộ chuỗi cung ứng, từ khử carbon, định giá carbon đến chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và cơ chế tổ chức thực hiện.
“Chuyển đổi xanh liên quan đến nhiều bộ, ngành và sản phẩm, vì vậy cần một chiến lược quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi”, bà Nguyễn Minh Thảo đề xuất.
Để hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện các tiêu chí xanh, bà Nguyễn Minh Thảo cũng đề xuất, nghiên cứu thành lập ban chỉ đạo về chuyển đổi xanh nhằm điều phối các chính sách liên quan đến CBAM, kinh tế tuần hoàn, chiến lược “Từ trang trại đến bàn ăn”, đa dạng sinh học và các yêu cầu xanh khác. Cùng với đó, cần hoàn thiện chính sách đối với khu công nghiệp theo hướng tuần hoàn, sinh thái.
“Chuyển đổi xanh đang diễn ra với tốc độ nhanh và phạm vi ngày càng rộng. Doanh nghiệp có thể coi đây là chi phí bắt buộc, nhưng nếu chuẩn bị sớm, đầu tư đúng hướng và tận dụng công nghệ, quá trình này cũng có thể trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn trên thị trường quốc tế”, bà Nguyễn Minh Thảo nhấn mạnh.
Các tiêu chuẩn bền vững có thể thường xuyên thay đổi, điều chỉnh, bổ sung; một số tiêu chuẩn đòi hỏi sự thay đổi của cả chuỗi sản xuất. Doanh nghiệp vì vậy cần theo dõi tiêu chuẩn của từng thị trường, xác định lộ trình thực hiện và chuẩn bị các điều kiện cần thiết về nhân lực, vật lực, công nghệ.