Thực hiện 3 đột phá chiến lược của Đảng: Nhìn từ TP. Hồ Chí Minh

Dự án lớn theo cơ chế, chính sách đặc thù

Sáng 15/1, UBND TP. Hồ Chí Minh tổ chức Lễ khởi công tuyến Metro số 2 (đoạn Bến Thành - Tham Lương) với tổng mức đầu tư 55.179 triệu đồng. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị, phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại và tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế – xã hội của thành phố trong không gian phát triển mới. Metro số 2 cũng là dự án đầu tiên của TP. Hồ Chí Minh được triển khai theo các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt dành riêng cho phát triển đường sắt đô thị.

Cùng trong ngày, UBND TP. Hồ Chí Minh phối hợp với các chủ đầu tư, nhà đầu tư tổ chức khởi công và động thổ đồng loạt 4 dự án trọng điểm, gồm: Khu Thể dục thể thao quốc gia Rạch Chiếc, cầu Phú Mỹ 2 và cầu Cần Giờ. Trước đó, ngày 19/12/2025, Dự án Thành phần 2 thuộc Dự án xây dựng đường cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài giai đoạn 1. 

Có thể khẳng định, hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn được TP. Hồ Chí Minh khởi công trước thềm Đại hội XIV của Đảng mang ý nghĩa chính trị, kinh tế sâu sắc, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của thành phố trong việc hiện thực hóa mục tiêu phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ. Đây cũng chính là một trong ba đột phá chiến lược được xác định từ Đại hội XIII có ý nghĩa cho cả giai đoạn 2021 - 2030.

Cơ chế vượt trội, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao

Về thể chế, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội Khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 260/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (Nghị quyết 260).

Nghị quyết 260 quy định 6 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết trong phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh. Cụ thể là: chính sách đối với mô hình phát triển đô thị theo hướng phát triển giao thông công cộng (TOD); quản lý đô thị, tài nguyên, môi trường gồm thực hiện hợp đồng BT, thu hồi đất và chuẩn bị thu hồi đất, giải quyết vướng mắc trong thanh toán hợp đồng BT, bảo đảm quyền lợi của Nhà nước và nhà đầu tư; thu hút nhà đầu tư chiến lược vào thành phố, quy định bổ sung danh mục ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược vào thành phố; thực hiện cơ chế đặc thù quy hoạch đối với dự án thuộc danh mục ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược và quy hoạch thành phố; thành lập và hoạt động Khu thương mại tự do thành phố, tích hợp nhiều cơ chế đặc thù vượt trội vừa đồng bộ thể chế, hạ tầng, chính sách ưu đãi, quản trị hành chính, tạo nền tảng pháp lý cho mô hình phát triển mới.

Trên thực tế, ngay sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết 260, TP. Hồ Chí Minh đã tích cực triển khai. Trong số các dự án hạ tầng quy mô lớn khởi công trước thềm Đại hội XIV của Đảng nêu trên, đã có dự án tiên phong của giai đoạn mới. Đơn cử dự án tuyến Metro số 2 đóng vai trò dẫn dắt và định hướng cho toàn bộ hệ thống Metro của thành phố, từ áp dụng các cơ chế vượt trội, định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD, đến định hướng phát triển và làm chủ công nghệ.

Ở góc độ công nghiệp, thương mại, một trong các chương trình công tác trọng tâm năm 2026 của Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh là tham mưu, xây dựng, tạo hành lang pháp lý và điều kiện cần thiết để hình thành Khu thương mại tự do Thành phố Hồ Chí Minh gắn với cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ. Cụ thể: một là, triển khai thực hiện Đề án “Nghiên cứu khu thương mại tự do Thành phố Hồ Chí Minh gắn với cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ”; hai là, hoàn thiện xây dựng và triển khai các cơ chế chính sách của Khu thương mại tự do TP. Hồ Chí Minh gắn với cảng biển tại khu vực Cái Mép Hạ theo Nghị quyết số 260/2025/QH15.

Bên cạnh Trung thâm thương mại tự do, việc sớm khai trương Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh cũng là một trong những "mũi" đột phá giúp thành phố mở rộng không gian phát triển. Đây là quá trình kiến tạo một hệ sinh thái thể chế - thị trường - hạ tầng - con người - quản trị thông minh; trong đó, thể chế là then chốt, con người là quyết định, hạ tầng là nền tảng, quản trị là đột phá, còn niềm tin thị trường là điều kiện hình thành một trung tâm tài chính quốc tế hiệu quả.

Việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù cho thành phố trong nhiệm kỳ vừa qua khẳng định một tư duy rất rõ: TP. Hồ Chí Minh không chỉ là một địa phương lớn, mà là một cực tăng trưởng của quốc gia. Thành phố không xin đặc quyền, xin ưu ái mà chỉ xin cơ chế để đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển. 

Về nguồn nhân lực, phát triển, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao đã được Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định là một trong ba đột phá chiến lược giúp kinh tế thành phố tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới. Chính quyền thành phố đang vận dụng nhiều cơ chế, chính sách để có thể thu hút nguồn nhân lực chất lượng cả trong và ngoài nước vào các ngành khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo - những lĩnh vực có khả năng tạo ra đột phá về tăng trưởng.

Nhìn từ TP. Hồ Chí Minh, 3 đột phá chiến lược không tồn tại tách rời mà hòa quyện vào nhau. Thể chế mở đường cho hạ tầng và nhân lực là chủ thể vận hành cả hệ thống đó. Khi những điểm nghẽn về chính sách được tháo gỡ, mạch máu giao thông, hạ tầng được nối liền và trí tuệ được phát huy, TP. Hồ Chí Minh sẽ không chỉ là đầu tàu về quy mô kinh tế, mà còn là đầu tàu về sự đổi mới, bước vào giai đoạn phát triển bền vững và giàu bản sắc.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Trần Du Lịch, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (nay là Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh) cho rằng giai đoạn 2026 – 2035 có ý nghĩa quyết định trong mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước công nghiệp. Để xác lập vai trò động lực tăng trưởng của cả nước, TP. Hồ Chí Minh cần duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP cao hơn bình quân cả nước, hướng tới tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 – 2035 và giữ đà tăng trưởng bền vững trong các thập niên tiếp theo.

Quan trọng hơn, thành phố phải là nơi thể hiện rõ nét nhất “tính thị trường” của nền kinh tế, bảo đảm tăng trưởng gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, phúc lợi người dân và môi trường sống. Thành phố cũng cần đi đầu trong chuyển đổi số, kinh tế xanh, giảm phát thải khí nhà kính hướng tới mục tiêu net-zero; thực hiện “chuyển đổi kép” cả về kinh tế và đời sống xã hội, đưa không gian số và không gian văn hóa sáng tạo đi sâu vào đời sống. Đặc biệt, TP. Hồ Chí Minh phải đóng vai trò “nhạc trưởng” trong phát triển vùng đô thị TP. Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ, ưu tiên kết nối hạ tầng giao thông, logistics, đưa khu vực trở thành điểm sáng trên hành lang Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.