Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, giảm nhựa dùng một lần trong bán lẻ

Chính sách tạo động lực cho giảm thải nhựa dùng một lần

Sáng ngày 24/7, tại Hà Nội, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (ISPAE) phối hợp với Tổ chức Hanns Seidel Foundation (HSF) tại Việt Nam tổ chức Hội thảo "Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong khu vực tư nhân: Giảm thiểu sản phẩm nhựa dùng một lần trong ngành bán lẻ". 

Trong bối cảnh ô nhiễm nhựa tiếp tục là thách thức toàn cầu, mỗi năm có khoảng 19-23 triệu tấn rác thải nhựa xâm nhập các hệ sinh thái dưới nước, gây ô nhiễm sông, hồ và đại dương, đồng thời ảnh hưởng đến đa dạng sinh học, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và sinh kế của hàng triệu người.

Tại Việt Nam, nhiều chính sách đã được ban hành nhằm tăng cường quản lý chất thải nhựa, thúc đẩy tái sử dụng, tái chế và tiêu dùng bền vững. Trong đó, mục tiêu đến năm 2025 là sử dụng 100% túi ni-lông và bao bì thân thiện với môi trường tại các trung tâm thương mại, siêu thị phục vụ nhu cầu sinh hoạt, đồng thời giảm dần sản xuất và sử dụng túi ni-lông khó phân hủy cùng các sản phẩm nhựa dùng một lần.

Ông Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết, hội thảo được tổ chức nhằm cập nhật các chính sách mới về kinh tế tuần hoàn và giảm ô nhiễm nhựa trong ngành bán lẻ; đồng thời chia sẻ các mô hình giảm nhựa dùng một lần, tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà sản xuất, các tổ chức phát triển và người tiêu dùng để thúc đẩy hợp tác, hướng tới sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Kinh nghiệm quốc tế mở hướng cho bán lẻ xanh

Chia sẻ tại hội thảo, bà Quách Thị Xuân, đại diện Tổ chức Môi trường Thái Bình Dương (Pacific Environment), cho rằng giảm nhựa dùng một lần trong ngành bán lẻ không chỉ dừng ở việc thay thế vật liệu mà cần chuyển đổi toàn diện sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

"Nhiều quốc gia đã chuyển trọng tâm từ quản lý chất thải sang ngăn ngừa rác thải ngay từ khâu thiết kế sản phẩm và bao bì, thông qua các cơ chế như cấm hoặc hạn chế nhựa dùng một lần, áp dụng trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), chương trình đặt cọc - hoàn trả bao bì và phát triển các hệ thống tái sử dụng", bà Xuân cho biết.

Theo bà Xuân, nhiều nhà bán lẻ trên thế giới đã triển khai hiệu quả các mô hình như trạm chiết rót (refill), khuyến khích khách hàng mang theo hộp, chai và túi tái sử dụng; thay thế bao bì nhựa bằng giấy hoặc vật liệu thân thiện với môi trường; đồng thời loại bỏ dần các sản phẩm nhựa dùng một lần. Nhiều hệ thống bán lẻ cũng áp dụng chính sách giảm giá hoặc tích điểm cho khách hàng mang theo túi, hộp đựng cá nhân nhằm thay đổi hành vi tiêu dùng theo hướng bền vững.

"Như tại Liên minh châu Âu cấm các vật dụng hàng ngày như tăm bông nhựa, dao kéo, đĩa và que khuấy đồ uống, đồng thời thúc đẩy việc giảm thiểu bao bì nghiêm ngặt. Pháp thực hiện luật đóng gói nghiêm ngặt nhất thế giới, cấm bao bì nhựa dùng một lần cho khoảng 30 loại trái cây và rau quả, nắp cốc và đồ dùng ăn uống bằng nhựa. Hay tại Trung Quốc cấm túi và bao bì dùng một lần không phân hủy sinh học với các mặt hàng dùng một lần được quản lý chặt chẽ hoặc bị cấm hoàn toàn ở hầu hết các thành phố.

"Để các mô hình này phát huy hiệu quả tại Việt Nam cần có sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng trong việc hoàn thiện chính sách, đầu tư hạ tầng tái sử dụng, tiêu chuẩn hóa bao bì và nâng cao nhận thức cộng đồng", bà Xuân nhấn mạnh.

Tiếp đó, TS. Kim Thị Thúy Ngọc, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực bán lẻ cần bắt đầu từ việc giảm tiêu thụ túi ni-lông và nhựa dùng một lần tại các siêu thị. Kết quả nghiên cứu cho thấy trung bình mỗi siêu thị phát khoảng 1.454 túi ni-lông/ngày, mỗi đơn hàng sử dụng khoảng 1,6 túi, trong khi tổng lượng túi ni-lông phát cho khách hàng tại các siêu thị ở Hà Nội lên tới khoảng 200.000 túi/ngày, tương đương gần 1 tấn nhựa/ngày.

"Để giảm phát sinh rác thải nhựa, 16 nhà bán lẻ lớn như Central Retail, Mega Market, Co.op Mart…đã tham gia Liên minh các nhà bán lẻ giảm túi ni-lông, cam kết thay thế túi ni-lông khó phân hủy bằng các sản phẩm thân thiện với môi trường; triển khai các chương trình khuyến mại khuyến khích khách hàng hạn chế sử dụng túi ni-lông dùng một lần; tổ chức "Ngày không sử dụng túi ni-lông" và đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức của người tiêu dùng. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng được khuyến khích sử dụng giấy tái chế và bao bì thân thiện với môi trường trong chuỗi cung ứng", TS. Kim Thị Thúy Ngọc chia sẻ.

Theo TS. Kim Thị Thúy Ngọc, phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành bán lẻ không chỉ góp phần thực hiện các mục tiêu quốc gia về giảm ô nhiễm nhựa mà còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp đổi mới mô hình kinh doanh, mở rộng sử dụng sản phẩm tái sử dụng, thay đổi hành vi tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh theo hướng phát triển bền vững.

Sau hơn 4 năm kể từ khi Liên minh các nhà bán lẻ giảm túi ni-lông được thành lập, nhiều kết quả tích cực đã được ghi nhận. Hầu hết các hệ thống bán lẻ đã chuyển sang sử dụng túi thân thiện với môi trường; nhiều doanh nghiệp triển khai thu phí túi, cho thuê túi, khuyến mại và tích điểm nhằm khuyến khích khách hàng giảm sử dụng nhựa dùng một lần.

Chia sẻ thêm tại Hội thảo, bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng giám đốc Truyền thông, Đối ngoại và Phát triển bền vững, Unilever Việt Nam, cho biết, để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn cần dựa trên mô hình 4C. Trong đó, Collaborate (hợp tác) là chia sẻ trách nhiệm giữa các bên trong chuỗi giá trị; Connect (kết nối) là liên thông dữ liệu và tăng cường phối hợp giữa các chủ thể; Circulate (tuần hoàn) là xây dựng vòng tuần hoàn khép kín từ khâu thiết kế sản phẩm, phân loại rác tại nguồn, thu gom, tái chế đến sử dụng nguyên liệu tái chế trong sản xuất; và Change (thay đổi) là thay đổi nhận thức, hành vi của người tiêu dùng đối với các sản phẩm thân thiện với môi trường.

"Để kinh tế tuần hoàn phát triển mạnh mẽ hơn, cần có sự tham gia của nhiều chủ thể hơn trong toàn bộ chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, chính sách cũng cần thúc đẩy việc xây dựng và phổ biến nhãn sinh thái đối với các sản phẩm, bao bì thân thiện với môi trường. Đây sẽ là cơ sở để người tiêu dùng nhận diện, tin tưởng và ưu tiên lựa chọn các sản phẩm xanh, qua đó tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư vào phát triển bền vững", bà Hồng Nhi chia sẻ.

Mặc dù hành lang pháp lý đã từng bước được hoàn thiện và nhiều sáng kiến, mô hình mới được triển khai, song tốc độ chuyển đổi vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Thời gian tới cần tiếp tục sự đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế và người tiêu dùng để thúc đẩy mạnh mẽ hơn các mô hình giảm nhựa dùng một lần, góp phần phát triển kinh tế tuần hoàn và tiêu dùng bền vững, ông Nguyễn Trung Thắng nhấn mạnh.

Việc giảm nhựa dùng một lần trong ngành bán lẻ không chỉ là yêu cầu thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường mà còn là xu hướng tất yếu để xây dựng mô hình tiêu dùng và sản xuất bền vững. Những kinh nghiệm quốc tế cùng các sáng kiến đã được triển khai tại Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục được nhân rộng, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và từng bước hình thành hệ sinh thái bán lẻ xanh trong thời gian tới.