Tạo cơ hội để doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh lớn mạnh

Hỗ trợ liền mạch, có kênh dẫn

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở Hội trường Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tán thành sự cần thiết ban hành Luật, đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn đại biểu Quốc hội Thanh Hóa) nhắc lại doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp, cùng hàng triệu hộ kinh doanh, đóng góp quan trọng vào việc làm, kinh tế, ổn định xã hội. Bên cạnh việc trải thảm đỏ đón đại bàng, cũng cần tạo điều kiện để hàng triệu chim sẻ của nền kinh tế có cơ hội được lớn mạnh và phát triển.

Thứ nhất, bảo đảm hỗ trợ liên tục theo lộ trình nâng cấp của doanh nghiệp. Báo cáo tổng kết thi hành Luật đã chỉ ra: Để đáp ứng yêu cầu khách hàng lớn, doanh nghiệp có thể cần một tới hai năm để nâng cấp, nhưng hoạt động hỗ trợ thường dồn vào sáu tháng cuối năm ngân sách. Vì thế hỗ trợ còn thiên về việc làm xong ngay trong năm như tư vấn, đào tạo; sản xuất thử, kiểm định chưa triển khai rộng. Quá trình nâng cấp của doanh nghiệp và tiến độ hỗ trợ đang lệch nhịp.

Đại biểu tán thành nguyên tắc hỗ trợ theo lộ trình, quản lý theo kết quả tại khoản 2, khoản 4 Điều 5, nhưng đề nghị làm rõ cơ chế để một nhiệm vụ hỗ trợ đã phê duyệt được tiếp nối qua các năm ngân sách, doanh nghiệp đang cải tiến sản xuất không bị gián đoạn chỉ vì sang năm ngân sách mới. Điều 6, gắn với Điều 22, Điều 23, cần quy định rõ nhiệm vụ hỗ trợ kéo dài nhiều năm: ngay khi phê duyệt phải xác định thời gian, kinh phí cả giai đoạn, các mốc kết quả, đầu mối chịu trách nhiệm xuyên suốt; kinh phí bố trí hằng năm theo pháp luật ngân sách; nghiệm thu gắn với từng mốc để xem xét điều chỉnh hoặc dừng nếu không hiệu quả.

Theo đại biểu Phan Thị Thùy Linh, thước đo hiệu quả nhất là doanh nghiệp nâng năng suất tới đâu, cải thiện chất lượng ra sao, đáp ứng yêu cầu khách hàng tốt hơn thế nào.

Thứ hai, chính sách tốt phải có kênh dẫn để tới được doanh nghiệp nhỏ nhất.

Báo cáo tổng kết của Bộ Tài chính cho biết trong khảo sát gần 500 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chỉ khoảng 9% phản hồi đã tiếp cận, thụ hưởng chính sách hỗ trợ. Đại biểu đề nghị hoàn thiện khoản 3 Điều 27 đồng bộ với khoản 2 Điều 6, làm rõ cơ chế đặt hàng tổ chức đại diện doanh nghiệp đủ năng lực, trong đó có tổ chức đại diện doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ; kênh này giúp nhất là các đối tượng tại Điều 17, Điều 20 tiếp cận chính sách. Việc lựa chọn phải công khai, minh bạch; thanh toán gắn với kết quả. Nếu thiếu một kênh dẫn khả thi thì những doanh nghiệp cần hỗ trợ nhất đôi khi lại là những doanh nghiệp khó tiếp cận chính sách nhất.

Thứ ba, cụ thể hóa chính sách hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh bao trùm, tạo tác động xã hội. Đánh giá cao chính sách phát triển doanh nghiệp kinh doanh bền vững tại Điều 21, đại biểu cho rằng doanh nghiệp đang dùng chính hoạt động kinh doanh để tạo việc làm cho người khuyết tật, người yếu thế, hoặc cung cấp dịch vụ thiết yếu cho người thu nhập thấp rất cần biết mình thuộc phạm vi nào, phải đáp ứng điều kiện gì, tiếp cận hỗ trợ ra sao.

Tiêu chí nhận diện cần dựa trên mục tiêu xã hội gắn với hoạt động kinh doanh, kết quả kiểm chứng được; hiệu quả đo bằng việc làm được tạo ra, duy trì cho người yếu thế, sinh kế được cải thiện, dịch vụ tới đúng người thu nhập thấp. Những doanh nghiệp này đang cùng Nhà nước giải quyết những nhu cầu an sinh thiết thực.

"Thành công của luật này không phải được đo bằng chúng ta có bao nhiêu điều khoản hỗ trợ, mà quan trọng hơn là đo bằng số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa thực sự đứng vững được, tự phát triển được", đại biểu Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh.

Rõ trách nhiệm vốn, đất, dữ liệu

Ủng hộ dự thảo Luật, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) đánh giá lần thiết kế này có cơ chế, chính sách toàn diện hơn, kỳ vọng nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ lớn mạnh hơn.

Về quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo, dự thảo khuyến khích doanh nghiệp nhà nước, định chế tài chính có vốn nhà nước, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách góp vốn, ủy thác đầu tư vào quỹ theo nguyên tắc thị trường, chấp nhận rủi ro. Đại biểu đánh giá đây là đổi mới lớn.

Dự thảo đã thiết kế cơ chế miễn trách nhiệm dân sự cho tổ chức quản lý, điều hành quỹ có sử dụng vốn nhà nước; đại biểu đề nghị có thêm chính sách khuyến khích cho chính doanh nghiệp nhà nước, định chế tài chính nhà nước góp vốn, chẳng hạn rủi ro từ khoản đầu tư chưa hiệu quả có thể không tính vào hiệu quả chung của việc đầu tư vốn nhà nước. Có những chính sách đó thì mới thực sự kích thích được nguồn vốn nhà nước đầu tư.

Về trách nhiệm gắn với khoản hỗ trợ đầu tư hạ tầng, điểm b khoản 1 Điều 10 cho phép ngân sách địa phương hỗ trợ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; tài sản hình thành từ khoản hỗ trợ không thuộc phạm vi pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Chính sách này đã có cơ sở tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội. Khoản 2 Điều 10 buộc chủ đầu tư được hỗ trợ dành một phần diện tích cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê lại. Đại biểu đặt câu hỏi: nếu dự án được chuyển nhượng hoặc chuyển đổi mục đích khai thác thì nghĩa vụ này có tiếp tục; nếu không giữ cam kết thì khoản đã hỗ trợ xử lý thế nào. Khoản 6 Điều 10 có hai cách hỗ trợ là cấp phiếu cho doanh nghiệp hoặc hoàn trả cho chủ đầu tư.

Đại biểu đề nghị Điều 10 bổ sung nguyên tắc về thời hạn cam kết sử dụng hạ tầng phục vụ doanh nghiệp nhỏ và vừa, kế thừa nghĩa vụ khi chuyển nhượng dự án, hoàn trả hỗ trợ nếu vi phạm, để việc hỗ trợ có hiệu lực hơn.

Về dữ liệu, khoản 3 Điều 16 quy định tổ chức, cá nhân phải trả kinh phí khai thác khi sử dụng thông tin, dữ liệu chuyên sâu về doanh nghiệp trên Hệ thống thông tin quốc gia về doanh nghiệp. Trong khi đó, Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 quy định tổ chức, cá nhân khai thác dữ liệu của chính mình trong cơ sở dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý không phải trả kinh phí. Đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 3 Điều 16: phân biệt dữ liệu doanh nghiệp tự khai thác với dữ liệu cung cấp cho chủ thể khác; làm rõ giá trị gia tăng, khoản tiền phải nộp; xác định cơ chế kiểm soát, bảo mật thông tin doanh nghiệp khi cung cấp cho bên thứ ba.

Sáng 29/10, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).