Tạo chuyển biến thực chất trong đấu tranh, xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ

Xử lý nhiều vụ việc lớn, phức tạp

Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu khai thác và phát huy hiệu quả nguồn lực sở hữu trí tuệ ngày càng trở nên rõ nét, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng bền vững. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, bên cạnh những nỗ lực thúc đẩy khai thác tài sản trí tuệ, tình hình xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam vẫn diễn biến phức tạp. Các hành vi vi phạm có xu hướng chuyển dịch lên môi trường số, tận dụng tính ẩn danh và khó truy vết của không gian mạng. Các đối tượng sử dụng công nghệ cao, bao gồm cả AI và deepfake, để tạo ra hình ảnh, video quảng cáo giả mạo nhằm đánh lừa người tiêu dùng...

Trước thực trạng đó, công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ được đẩy mạnh với sự tham gia của nhiều lực lượng. Cục Sở hữu trí tuệ đã tích cực phối hợp với Công an, Quản lý thị trường, Hải quan và Tòa án trong việc cung cấp thông tin, hỗ trợ chuyên môn xử lý các vụ việc vi phạm.

Đánh giá về tình hình thực thi quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam thời gian qua, ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trong thời gian qua, công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Hệ thống pháp luật về sở hữu trí tuệ tiếp tục được hoàn thiện; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan thực thi từng bước được tăng cường; nhận thức của doanh nghiệp và người dân về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ ngày càng được nâng cao.

"Các lực lượng thực thi như Công an, Quản lý thị trường, Hải quan, Tòa án… đã xử lý nhiều vụ việc lớn, phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền tác giả và vi phạm trên môi trường số" - ông Trần Lê Hồng nói. 

Tuy nhiên, ông Trần Lê Hồng cho rằng, tình hình xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp. Hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, có tổ chức, mở rộng mạnh sang môi trường thương mại điện tử và xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trên các nền tảng số; nhiều vụ việc liên quan hàng hóa giả mạo nhãn hiệu nổi tiếng, quyền tác giả, quyền liên quan trên Internet, gây ảnh hưởng lớn đến môi trường đầu tư, hoạt động sản xuất kinh doanh và quyền lợi người tiêu dùng.

Đối với đợt cao điểm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc, thực hiện theo Công điện số 38/CĐ-TTg, ông Trần Lê Hồng chia sẻ, điểm thuận lợi lớn nhất là có sự chỉ đạo quyết liệt, trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ, tạo sự chuyển động đồng bộ trên phạm vi toàn quốc.

Sau khi Công điện được ban hành, hầu hết các tỉnh, thành phố đã tổ chức ra quân kiểm tra, xử lý vi phạm và có kết quả báo cáo về Bộ Khoa học và Công nghệ; nhiều địa phương đã thành lập Tổ công tác liên ngành để tăng cường phối hợp giữa các lực lượng thực thi. Công tác trao đổi thông tin, hỗ trợ chuyên môn giữa các cơ quan cũng được cải thiện rõ rệt.

3 khó khăn, thách thức

Bên cạnh đó, ông Trần Lê Hồng cũng chỉ ra vẫn còn một số khó khăn, thách thức. Thứ nhất, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hiện nay diễn ra trên phạm vi rộng, liên quan nhiều lĩnh vực, nhiều phương thức kinh doanh, đặc biệt trên môi trường số nên việc phát hiện, thu thập chứng cứ và xử lý gặp nhiều khó khăn.

Thứ hai, công tác phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan thực thi tuy đã được cải thiện nhưng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Thứ ba, việc xác định yếu tố xâm phạm trong một số vụ việc phức tạp đòi hỏi thời gian và hỗ trợ chuyên môn sâu. Ngoài ra, số lượng vụ việc lớn trong khi nguồn lực thực thi tại một số địa phương còn hạn chế cũng tạo áp lực đáng kể trong quá trình triển khai đợt cao điểm.

Từ thời điểm phát hiện vụ việc đến khi hoàn tất quá trình xác minh, điều tra, xử lý hành chính hoặc hình sự là một quá trình cần thời gian, đặc biệt đối với các vụ việc phức tạp, quy mô lớn hoặc liên quan môi trường số.

"Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, Bộ Khoa học và Công nghệ tin tưởng đợt cao điểm lần này sẽ tạo chuyển biến thực chất trong công tác đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam" - ông Trần Lê Hồng nói. 

Ngay sau khi Thủ tướng ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg, Bộ Công Thương đã khẩn trương triển khai hàng loạt giải pháp nhằm tăng cường đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc. Dưới sự chỉ đạo thống nhất của Bộ Công Thương, lực lượng Quản lý thị trường cả nước đã đồng loạt ra quân từ ngày 7/5 đến 30/5/2026.

Theo đó, 4.701 vụ việc đã được kiểm tra, 3.730 vụ vi phạm với 4.147 hành vi vi phạm hành chính bị xử lý; 37 vụ việc có dấu hiệu tội phạm được chuyển cơ quan điều tra. Đáng chú ý, lĩnh vực sở hữu trí tuệ tiếp tục là "điểm nóng" của đợt cao điểm khi chiếm hơn 40% tổng số vụ vi phạm bị xử lý. 

Trong thời gian triển khai, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra 1.862 vụ việc, phát hiện và xử lý 1.520 vụ xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. So với cùng kỳ tháng 5/2025, số vụ vi phạm bị xử lý trong lĩnh vực xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tăng 370,6% (gấp 4,7 lần).