Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Cắt giảm thủ tục, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Sáng 24/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Đẩy mạnh tái chế, tái sử dụng chất thải

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 79 trong tổng số 171 điều của Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, đồng thời bổ sung 3 điều mới, tập trung vào các nội dung chủ yếu sau:

Thứ nhất, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền. Dự thảo Luật cắt giảm các đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, phải có giấy phép môi trường. Dự thảo cũng quy định nguyên tắc phân định thẩm quyền thẩm định đánh giá tác động môi trường dựa trên mức độ nguy cơ tác động xấu đến môi trường và tính chất đặc thù của từng dự án, qua đó tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương.

Thứ hai, tăng cường quản trị môi trường dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và mức độ rủi ro. Dự thảo Luật quy định phương thức quản trị môi trường trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ có tiềm năng mang lại lợi ích về môi trường.

Thứ ba, đẩy mạnh tái chế, tái sử dụng chất thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và chính sách mở rộng trách nhiệm của nhà sản xuất. Dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc tổ chức phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại hộ gia đình, cá nhân và giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện; đồng thời, quy định trách nhiệm cập nhật dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải.

Thứ tư, tăng cường quản lý chất lượng môi trường. Dự thảo Luật hoàn thiện cơ chế quản lý chất lượng môi trường không khí, môi trường nước theo khả năng chịu tải. Bổ sung quy định về dự báo, tăng cường kiểm kê khí thải, thiết lập vùng phát thải thấp.

Thứ năm, hoàn thiện quy định ứng phó với biến đổi khí hậu. Dự thảo Luật chuyển từ giảm nhẹ sang quản lý phát thải khí nhà kính. Hoàn thiện quy định về phân bổ hạn ngạch phát thải, trách nhiệm thực hiện mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định. Bổ sung quy định về thị trường carbon trong nước, quản lý tín chỉ và sàn giao dịch carbon, thu gom, tái chế, tái sử dụng, xử lý các chất thải được kiểm soát.

Hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox)

Theo Báo cáo thẩm tra về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết sửa đổi dự án luật; hồ sơ đã được chuẩn bị đầy đủ, công phu, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét.

Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ nội dung của Kết luận số 75 đối với nội dung về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) với mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn; yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

Đồng thời, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo chịu trách nhiệm toàn bộ về tính khả thi, minh bạch đối với các chính sách mới được đề xuất trong luật; bảo đảm không tạo ra khoảng trống hoặc điểm nghẽn mới làm phát sinh tham nhũng, tiêu cực, cản trở, ách tắc khi triển khai.

Với các nội dung cụ thể, về phân loại dự án và đánh giá tác động môi trường: Báo cáo nêu rõ, thực tiễn cho thấy việc phân loại dự án và thủ tục đánh giá tác động môi trường hiện nay chưa tương ứng với mức độ rủi ro, làm tăng chi phí của dự án ít nguy cơ. Ủy ban tán thành chủ trương phân loại dự án theo mức độ rủi ro (thu gọn lại còn 03 nhóm) và mở rộng một số trường hợp không phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM). 

Về giấy phép môi trường và đăng ký môi trường. Dự thảo đề nghị chuyển từ tư duy cấp giấy phép xả thải sang cấp phép vận hành môi trường. Giấy phép phải quy định rõ nghĩa vụ, điều kiện phát thải, vận hành công trình bảo vệ môi trường, quan trắc tự động và quản lý rủi ro.

Về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì. Báo cáo cho biết, thực tiễn cho thấy hình thức đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường chưa thúc đẩy hệ thống thu gom, tái chế thực chất; dự thảo đã bỏ hình thức này và đề xuất nhiều hình thức tái chế mới. Tuy nhiên, để tránh gây khó khăn cho doanh nghiệp khi hạ tầng tái chế chưa đáp ứng, đề nghị quy định rõ lộ trình hoặc cho phép bù trừ nghĩa vụ giữa các sản phẩm cùng nhóm.

Về phân loại chất thải rắn sinh hoạt. Báo cáo nêu rõ, thực tế cho thấy quy định này chưa thực hiện hiệu quả trong thời gian qua. Phân loại rác tại nguồn chỉ hiệu quả khi việc phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý được tổ chức đồng bộ. Nếu người dân phân loại nhưng sau đó lại thu gom chung thì chính sách sẽ mất niềm tin và khó duy trì.

Dự thảo đã sửa quy định về nội dung này, tuy nhiên để khả thi, đề nghị bổ sung trách nhiệm riêng của từng đơn vị (thu gom, vận chuyển và cơ sở xử lý). Cho phép địa phương trước mắt áp dụng mô hình phân loại thành 2 nhóm (rác tái chế và rác khác) phù hợp với hạ tầng hiện có, hướng tới mục tiêu giảm chôn lấp, tăng tái sử dụng, tái chế và thu hồi năng lượng.

Đối với vấn đề quan trắc và tính toàn vẹn của dữ liệu môi trường, Dự thảo Luật đã sửa để bảo đảm chặt chẽ hơn, tuy nhiên cần bổ sung quy định về quản lý toàn bộ chuỗi dữ liệu. Dữ liệu từ thiết bị đo đến hệ thống tiếp nhận phải có mã định danh, dấu thời gian và nhật ký điện tử. Hành vi can thiệp trái phép, xóa, làm sai lệch dữ liệu cần được xác định là một hành vi độc lập và có chế tài tương xứng, kể cả rút giấy phép hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn.