Sau 'bài kiểm tra' nắng nóng, lưới điện miền Bắc vận hành thế nào?

Không chỉ là "bài kiểm tra" đối với nguồn cung điện, đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026 còn đặt hệ thống truyền tải điện miền Bắc trước thách thức lớn khi nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh trong thời gian ngắn. Việc bảo đảm dòng điện thông suốt trên các tuyến truyền tải huyết mạch trở thành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Quang Hòa - Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 1 - PTC1 (thuộc Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia) đã chia sẻ về những giải pháp kỹ thuật, kinh nghiệm vận hành và các kịch bản ứng phó trước nguy cơ thời tiết cực đoan trong mùa hè năm nay.

Giữ dòng điện thông suốt giữa cao điểm nắng nóng

- Nắng nóng kéo dài, nhu cầu sử dụng điện tăng cao gây áp lực lớn lên hệ thống điện nói chung và lưới truyền tải điện nói riêng. Xin ông cho biết về tình hình vận hành lưới điện truyền tải những ngày nắng nóng đỉnh điểm vừa qua tại PTC1?

Ông Phạm Quang Hòa: Đợt nắng nóng gay gắt diện rộng từ ngày 25 - 27/5/2026 vừa qua tại khu vực Bắc Bộ đã đẩy nhu cầu phụ tải tăng trưởng ở mức chưa từng có. Theo Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), hệ thống điện quốc gia, ngày 26/5 đã ghi nhận kỷ lục về công suất đạt 58.103MW vào thời điểm 13h40 phút; ngày 27/5 đã ghi nhận kỷ lục về sản lượng đạt 1,217 tỷ kWh, cao hơn 9,5% so với kỷ lục năm 2025. Riêng miền Bắc, ngày 27/5 đã đạt kỷ lục cả về công suất đỉnh (29.966MW) và sản lượng kỷ lục 630,8 triệu kWh, cao hơn 8,9% so với kỷ lục của năm 2025. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng miền Bắc cao hơn 25,7% và công suất cực đại cao hơn 27,5%.

Do đặc thù quản lý lưới điện truyền tải toàn bộ khu vực miền Bắc, các nút thắt huyết mạch của PTC1 như Trạm 500kV Phố Nối, Hiệp Hòa, Vĩnh Yên, Tây Hà Nội, Thường Tín và các TBA 220kV xung quanh khu vực Hà Nội luôn phải vận hành ở trạng thái đầy tải, tiệm cận giới hạn an toàn của thiết bị để truyền tải dòng công suất giải tỏa từ các nguồn điện và trục Bắc - Nam. Nhiệt độ môi trường ngoài trời tại nhiều khu vực thường xuyên vượt ngưỡng 40 độ C. Dòng điện vận hành ở mức cao kết hợp với nền nhiệt lớn khiến các máy biến áp lực (MBA) và các mối nối tiếp điểm luôn trong tình trạng tiềm ẩn nguy cơ phát nhiệt.

Để chủ động ứng phó mùa nắng nóng, ngay từ đầu năm 2026, thực hiện chỉ đạo của EVN và EVNNPT, PTC1 đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật như vệ sinh, bảo dưỡng thiết bị; lắp đặt lèo phụ; thay thế cách điện; chủ động thực hiện phương án đảo chuyển máy biến áp tại nút thắt phụ tải trọng điểm Trạm biến áp 220kV Thành Công; đề xuất lắp đặt MBA 220kV tại Trạm biến áp 220kV Hà Đông... Đồng thời, công ty xây dựng phương án và tổ chức diễn tập vận hành trong điều kiện nắng nóng cực đoan đến từng cán bộ, công nhân viên tại các đơn vị.

Trong những ngày nắng nóng đỉnh điểm, PTC1 kích hoạt chế độ ứng trực 24/24 giờ. Tại các trạm biến áp không người trực, Công ty bổ sung nhân lực để bảo đảm thực hiện kịp thời các lệnh điều độ trong chế độ vận hành khẩn cấp. Các nhóm trao đổi trực tuyến được thiết lập để cập nhật liên tục tình trạng mang tải của các MBA, đường dây trọng điểm, từ đó kịp thời kiến nghị các cấp điều độ điều chỉnh phương thức vận hành. Với công tác chuẩn bị hợp lý này đã giúp lưới điện miền Bắc và đặc biệt lưới điện thủ đô Hà Nội giải tỏa được áp lực tăng trưởng phụ tải đột biến, bảo đảm dòng điện truyền tải thông suốt, không để xảy ra sự cố chủ quan hay quá tải gây rã lưới.

Vượt khó bằng giải pháp kỹ thuật và công nghệ

- Có ý kiến cho rằng, đợt nắng nóng vừa qua là một “phép thử” rất lớn đối với hệ thống truyền tải điện quốc gia. Ông có suy nghĩ như thế nào về nhận định này?

Ông Phạm Quang Hòa: Tôi hoàn toàn đồng tình với nhận định này. Đợt nắng nóng cuối tháng 5 vừa qua thực sự là một "phép thử" toàn diện, cực hạn đối với hệ thống truyền tải điện quốc gia và năng lực cốt lõi của PTC1.

Phép thử về năng lực thiết bị: Khi công suất phụ tải miền Bắc đột ngột tăng vọt (thực tế tăng tới 26% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa các kịch bản dự báo đầu năm), toàn bộ hệ thống đường dây và máy biến áp đều phải làm việc liên tục ở giới hạn thiết kế tối đa dưới nền nhiệt ngoài trời có thời điểm lên đến 40 - 42 độ C.

Phép thử về ý chí con người: Đây là bài kiểm tra sức bền của lực lượng truyền tải. Anh em công nhân quản lý vận hành từ các đội truyền tải đến các trạm biến áp đã phải phơi mình dưới "chảo lửa" để kiểm tra tuyến, đo phát nhiệt, trèo cột cao kiểm tra. Tại các trạm trọng điểm như TBA 500kV Thường Tín, 500kV Phố Nối, 220kV Thanh Nghị, 220kV Bắc Ninh 2…, anh em phải liên tục trực chiến ngoài trời để vận hành hệ thống phun nước làm mát cưỡng bức cho các máy biến áp trong ngày nắng nóng, liên tục cập nhật thông tin vận hành như tình trạng mang tải các MBA, đường dây, thông số nhiệt độ dầu, nhiệt độ cuộn dây, tình trạng điện áp nút để có ý kiến với các cấp điều độ điều chỉnh trào lưu công suất, tránh đầy quá tải cục bộ.

Khẳng định năng lực: Việc vượt qua "phép thử" khắc nghiệt này trong khi hệ thống vẫn vận hành an toàn là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của các giải pháp đã triển khai. Số lượng MBA và đường dây vận hành đầy tải hoặc quá tải đã giảm mạnh so với năm 2025. Cụ thể, năm 2025 có 43 MBA và 5 đường dây vận hành quá tải, trong khi năm 2026 chỉ còn 11 MBA và 1 đường dây. Điều đó cho thấy các phương án chuẩn bị mùa khô, công tác sửa chữa bảo dưỡng và tư duy quản lý kỹ thuật của EVNNPT và PTC1 đã phát huy hiệu quả rõ rệt.

- Qua đợt nắng nóng này, PTC1 có thêm những bài học kinh nghiệm gì trong công tác quản lý vận hành hệ thống truyền tải, thưa ông?

Ông Phạm Quang Hòa: Từ thực tế giữ vững dòng điện trong những ngày phụ tải lập đỉnh lịch sử vừa qua, PTC1 rút ra được 3 bài học kinh nghiệm sâu sắc:

Thứ nhất, chủ động đi trước một bước trong công tác vận hành và đầu tư: Công tác đảm bảo điện cho mùa nắng nóng phải làm từ sớm, tập trung các TBA, đường dây trọng điểm, tập trung thực hiện các giải pháp liên quan đến vận hành như vệ sinh bảo dưỡng thiết bị, lắp đặt lèo phụ, thay thế cách điện… Phối hợp các ban quản lý dự án xử lý dứt điểm các dự án nâng công suất, bù công suất phản kháng trước cao điểm. Điển hình năm 2026 đã hoàn thành lắp đặt tụ bù ngang tại 16 TBA, đóng điện nâng công suất TBA 500kV Phố Nối, Hòa Bình, Tây Hà Nội, đặc biệt đóng điện MBA 220kV tại Trạm 220kV Hà Đông, và phương án đảo chuyển máy biến áp tại Trạm 220kV Thành Công. Đây đều là những quyết sách kỹ thuật mang tính thực tiễn cao, đóng vai trò là "bệ đỡ" cốt lõi giúp hệ thống truyền tải điện Thủ đô chịu đựng vững vàng trước mức tăng trưởng phụ tải đột biến mà không bị khuất phục bởi thời tiết.

Thứ 2, đẩy mạnh công nghệ số: Trong điều kiện thời tiết cực đoan, việc sử dụng thiết bị bay UAV, camera giám sát AI và thiết bị soi phát nhiệt chuyên dụng giúp chúng tôi giám sát hành lang, phát hiện chuẩn xác các điểm quá nhiệt từ sớm để xử lý ngay trong đêm, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sức người đi tuần tra thủ công.

Thứ 3, hiệu quả từ sự phối hợp liên đơn vị: Sự phối hợp chặt chẽ, chia sẻ thông tin theo thời gian thực giữa PTC1, các ban của EVNNPT, đơn vị vận hành hệ thống điện (NSMO) và các Tổng công ty Điện lực giúp việc điều tiết, thay đổi phương thức linh hoạt, giảm áp lực cục bộ cho các trục truyền tải xương sống.

- Xin cảm ơn ông!

PTC1 đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật như vệ sinh, bảo dưỡng thiết bị; lắp đặt lèo phụ; thay thế cách điện; chủ động thực hiện phương án đảo chuyển máy biến áp tại nút thắt phụ tải trọng điểm Trạm biến áp 220kV Thành Công; đề xuất lắp đặt MBA 220kV tại Trạm biến áp 220kV Hà Đông... Đồng thời, Công ty xây dựng phương án và tổ chức diễn tập vận hành trong điều kiện nắng nóng cực đoan đến từng cán bộ, công nhân viên tại các đơn vị.