Quảng Trị trước bài toán đồng bộ nguồn điện, lưới điện và phụ tải

Nguồn điện tăng nhanh, áp lực giải tỏa công suất ngày càng lớn

Quảng Trị đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một trong những trung tâm năng lượng quan trọng của khu vực miền Trung. Hàng loạt dự án điện gió, điện mặt trời, thủy điện và nhiệt điện quy mô lớn đang được triển khai, tạo dư địa phát triển mới cho địa phương. Tuy nhiên, cùng với tốc độ gia tăng nhanh của nguồn điện, áp lực đối với hệ thống truyền tải, phân phối và khả năng giải tỏa công suất cũng ngày càng lớn.

Thực tế đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Quảng Trị phát triển nguồn điện phải đi đôi với đầu tư đồng bộ hạ tầng lưới điện và mở rộng phụ tải tại chỗ, nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng và bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định.

Theo các báo cáo của ngành Công Thương và Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC), Quảng Trị đang sở hữu tiềm năng lớn về phát triển năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo. Theo Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, tổng quy mô công suất điện gió được phân bổ trên địa bàn tỉnh là 4.614 MW. Hiện đã có 24 dự án đi vào vận hành với tổng công suất 1.102,2 MW. Phần công suất còn lại đang được triển khai ở nhiều giai đoạn khác nhau, từ hoàn thiện thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng đến thi công xây dựng.

Tại buổi làm việc vào sáng 8/9, giữa UBND tỉnh Quảng Trị với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về tình hình cung ứng điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu sinh hoạt của nhân dân trên địa bàn tỉnh; phối hợp triển khai thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và phương án phát triển mạng lưới cấp điện theo Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, ông Hồ Xuân Hoè, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Trị cho biết, đối với điện mặt trời, Quảng Trị hiện có 4 dự án vận hành với tổng công suất 159,2 MW. Trong giai đoạn 2025-2030, tỉnh được phân bổ thêm 750 MW. Trong đó, một số dự án đã được phê duyệt chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư, trong khi nhiều dự án khác đang thực hiện thủ tục đầu tư. Lĩnh vực thủy điện cũng tiếp tục đóng góp đáng kể vào cơ cấu nguồn điện của tỉnh với 11 dự án đã vận hành, tổng công suất 181,5 MW.

Đáng chú ý, Quảng Trị đang thúc đẩy nhiều dự án nhiệt điện quy mô lớn. Toàn tỉnh hiện có 6 dự án nhiệt điện với tổng công suất khoảng 7.563 MW, bao gồm các dự án nhiệt điện than, nhiệt điện khí và LNG. Trong đó, Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I công suất 1.403 MW đang bước vào giai đoạn hoàn thiện, với tiến độ tổng thể đạt trên 99%. Tổ máy số 1 đã vận hành chạy thử đạt công suất định mức và dự kiến vận hành thương mại trong năm 2026.

Các dự án LNG Quảng Trạch II, LNG Quảng Trạch III và LNG Hải Lăng giai đoạn 1 cũng đang được thúc đẩy thực hiện các thủ tục đầu tư. Bên cạnh đó, Dự án Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trị công suất 1.320 MW đang được nghiên cứu triển khai theo phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT. Sự phát triển nhanh của nguồn điện cho thấy tiềm năng lớn của Quảng Trị. Tuy nhiên, đây cũng là nguyên nhân tạo ra sức ép ngày càng lớn đối với hạ tầng lưới điện.

Theo EVNCPC, hiện tổng công suất nguồn điện trên địa bàn Quảng Trị khoảng 1.528 MW, gấp khoảng 3 lần công suất phụ tải cực đại. Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh được quy hoạch bổ sung thêm khoảng 12.963 MW công suất nguồn điện. Đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện dự kiến đạt khoảng 14.491 MW, trong khi công suất phụ tải cực đại dự báo chỉ khoảng 792 MW.

Như vậy, phần lớn nguồn điện sản xuất tại Quảng Trị sẽ phải truyền tải đến các khu vực khác để tiêu thụ. Theo tính toán, đến năm 2030, tỉnh có thể phải giải tỏa khoảng 13.700 MW công suất. Áp lực đặc biệt lớn đối với các nguồn điện đấu nối vào lưới điện phân phối. Hiện có khoảng 18 nhà máy điện và hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 591 MW đang vận hành đấu nối vào lưới điện phân phối. Theo quy hoạch, sẽ có thêm 41 nhà máy với tổng công suất khoảng 1.473 MW.

Đến năm 2030, tổng công suất nguồn điện đấu nối vào lưới điện phân phối có thể đạt khoảng 2.064 MW, gấp hơn 2,6 lần công suất phụ tải cực đại dự báo. Trong số các dự án được quy hoạch, nhiều nhà máy có nguy cơ gây quá tải lưới điện phân phối nếu tiếp tục thực hiện phương án đấu nối hiện nay. Đây chính là nút thắt lớn nhất trong quá trình phát triển năng lượng của Quảng Trị: Nguồn điện phát triển nhanh nhưng hạ tầng truyền tải chưa theo kịp.

Phát triển đồng bộ nguồn - lưới - phụ tải

Để giải bài toán giải tỏa công suất, cùng với việc phát triển nguồn điện, Quảng Trị đang triển khai nhiều dự án lưới truyền tải và phân phối quan trọng. Các công trình trọng điểm gồm Trạm biến áp 500kV Lao Bảo và đường dây 220kV đấu nối; đường dây 500kV Lao Bảo - Trạm cắt 500kV Quảng Trị 2; Trạm cắt 500kV Quảng Trị 2 cùng các đường dây đấu nối. Nhiều công trình lưới điện 220kV và 110kV cũng đang được đầu tư nhằm nâng cao năng lực truyền tải, chống quá tải và đáp ứng nhu cầu phát triển phụ tải trong thời gian tới.

Theo đại diện EVNCPC, ở cấp lưới điện phân phối, EVNCPC đã đầu tư đáng kể cho Quảng Trị trong những năm qua. Giai đoạn 2021-2025, đơn vị đã hoàn thành 12 dự án lưới điện 110kV với tổng mức đầu tư hơn 1.004 tỷ đồng và 260 dự án lưới điện trung, hạ áp với tổng vốn đầu tư khoảng 1.220 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2026-2030, EVNCPC dự kiến tiếp tục đầu tư phát triển lưới điện tại Quảng Trị khoảng 3.138 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đầu tư lưới điện vẫn cần được đẩy nhanh hơn để theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện. Hiện hệ thống đường dây 500kV truyền tải điện ra phía Bắc đang gần đầy tải, trong khi nhiều tuyến đường dây 220kV cũng có mức mang tải cao. Từ thực tế này, EVNCPC kiến nghị việc phát triển nguồn điện cần được tính toán phù hợp với năng lực truyền tải của lưới điện và tốc độ tăng trưởng phụ tải tại từng khu vực. Đối với các dự án có quy mô lớn, cần nghiên cứu kỹ phương án đấu nối, tránh tình trạng nhiều nhà máy cùng đấu nối vào những tuyến đường dây đã có mức tải cao.

Một giải pháp được đặt ra là ưu tiên gom công suất các nhà máy điện trong cùng khu vực để đấu nối tập trung vào các trạm biến áp 220kV hoặc 500kV. Phương án này có thể hạn chế đầu tư các đường dây đấu nối riêng lẻ, giảm tổn thất điện năng và nâng cao hiệu quả đầu tư hệ thống điện. Bên cạnh đầu tư lưới điện, Quảng Trị cũng cần tính đến bài toán phát triển phụ tải tại chỗ. Hiện tiềm năng nguồn điện của địa phương rất lớn, trong khi nhu cầu tiêu thụ điện chưa tương xứng.

Do đó, việc thu hút các ngành công nghiệp, dịch vụ có nhu cầu sử dụng điện lớn, phát triển khu công nghiệp và các lĩnh vực sản xuất phù hợp sẽ góp phần nâng cao khả năng tiêu thụ điện tại chỗ, giảm áp lực truyền tải điện đi các khu vực khác. Cùng với đó, việc tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà đầu tư và năng lực tài chính của doanh nghiệp cũng là yếu tố quan trọng để bảo đảm tiến độ các dự án.

Đại diện EVN cho rằng, Quảng Trị cũng cần tiếp tục rà soát phương án đấu nối các dự án năng lượng, đồng bộ danh mục nguồn và lưới điện với Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Quy hoạch tỉnh, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch liên quan. Với tiềm năng lớn về năng lượng, Quảng Trị đang có cơ hội trở thành một cực tăng trưởng mới của ngành năng lượng miền Trung. Tuy nhiên, phát triển nhiều dự án nguồn điện chưa đủ để tạo nên một trung tâm năng lượng bền vững.

Bài toán quan trọng hơn là bảo đảm sự đồng bộ giữa nguồn điện, lưới điện và phụ tải. Chỉ khi hạ tầng truyền tải được đầu tư kịp thời, phương án đấu nối được tính toán hợp lý và nhu cầu tiêu thụ điện tại chỗ được mở rộng, tiềm năng năng lượng mới có thể được chuyển hóa thành động lực thực sự cho phát triển kinh tế - xã hội của Quảng Trị.

Cũng tại buổi làm việc, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị Lê Hồng Vinh yêu cầu các sở, ban, ngành và địa phương rà soát tổng thể hệ thống lưới điện và các dự án lưới điện đang triển khai, dự kiến đầu tư trên địa bàn; xác định các công trình cần ưu tiên đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu phụ tải, nâng cao khả năng truyền tải và phục vụ giải tỏa công suất các dự án nguồn điện. Bên cạnh đó, tập trung đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án nguồn và lưới điện; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và các thủ tục chuyên ngành, bảo đảm hạ tầng điện được đầu tư đồng bộ, phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh.