Tin Khu Vực
Người ta thường nhắc đến Sa Huỳnh (tỉnh Quảng Ngãi) như một trầm tích về văn hóa Chămpa đậm nét nhưng ít người biết rằng, ở đây vẫn còn lưu giữ một gành đá có niên đại hàng trăm triệu năm.
Gành đá Gò Cỏ là vùng gò đồi ở phường Sa Huỳnh, nơi lưu giữ nhiều dấu tích văn hóa Chămpa.
Làng Gò Cỏ hiện nay thuộc phường Sa Huỳnh, nằm trên vùng gò đồi ven biển với diện tích tự nhiên khoảng 105 ha, hiện có hơn 80 hộ dân. Đây là không gian cư trú gắn với nền văn hóa Sa Huỳnh có niên đại khoảng 3.000 năm, đồng thời lưu giữ nhiều dấu tích của các lớp cư dân qua nhiều thời kỳ.
Người dân ở đây dù đã ảnh hưởng nhiều từ cuộc sống hiện đại nhưng vẫn còn đâu đó dấu tích văn hóa cũ đậm nét. Từ tính cách cho đến tập quán sinh sống của người dân nơi đây vẫn có đặc trưng rất riêng.
Nơi đây đang lưu giữ những khối đá granite có niên đại khoảng 250-400 triệu năm tuổi.
Tại gành đá Gò Cỏ, những khối đá granite có niên đại khoảng 250-400 triệu năm tuổi. Qua quá trình phong hóa kéo dài và tác động của sóng biển, các khối đá được tạo tác thành nhiều hình thù khác nhau, tạo nên cảnh quan đặc trưng của vùng ven biển Sa Huỳnh.
Năm 2024, các chuyên gia khảo cổ phát hiện tại Gò Cỏ dấu tích một khu vực làm muối trên đá có niên đại khoảng 2.000 năm. Khu vực này rộng khoảng 10 ha, gồm các hồ chứa nước biển tự nhiên và những ruộng muối được tạo trên mặt đá. Phát hiện này cung cấp thêm bằng chứng quan trọng về kỹ thuật sản xuất muối của cư dân Sa Huỳnh cổ.
Những khối đá lớn mang với nhiều hình thù khác nhau.
Theo các nhà nghiên cứu, cư dân xưa đã tận dụng địa hình tự nhiên để làm muối. Nước biển theo thủy triều tràn vào các hồ chứa, sau đó được phơi dưới nắng và gió để tăng độ mặn trước khi đưa vào những ô ruộng trên đá. Một số hốc đá tự nhiên được sử dụng như những hồ chứa, trong khi các khu vực trũng trên mặt đá trở thành nơi kết tinh muối.
Điều đặc biệt là phương thức sản xuất này không hoàn toàn biến mất. Đến nay, một số người dân Gò Cỏ vẫn duy trì nghề làm muối trên đá, tạo nên sự tiếp nối hiếm có giữa kỹ thuật của cư dân cổ và sinh kế của cộng đồng hiện tại.
Gành đá nằm sát bờ biển tạo nên khung cảnh như là nơi giao hòa giữa trời và đất
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Viết Thanh, Chủ tịch UBND phường Sa Huỳnh cho biết, cách làm muối trên đá tại làng Gò Cỏ đã có từ xa xưa. Loại muối này rất sạch, có chất lượng tốt nên được nhiều người ưa thích. Tuy nhiên, hiện chỉ còn vài người làm muối trên đá nên sản lượng không nhiều.
Nghề làm muối ở khu vực này có thể đã được duy trì qua nhiều lớp cư dân, từ người Sa Huỳnh cổ đến thời Chăm Pa và Đại Việt.
Dù trải qua nhiều sự bào mòn của thời gian nhưng gành đá vẫn giữ cho mình nét hùng vĩ, cổ đại.
Nhiều khối đá tạo thành một quần thể đẹp mắt.
Xung quanh gành đá là 80 hộ dân sinh sống với nghề ngư nghiệp là chủ yếu.
Nhiều nơi đá tạo thành vũng chứa nước biển.
Một số ít người dân nơi đây vẫn giữ nghề làm muối trên đá.
Người dân lấy bạt ni lông trải xuống dưới rồi đổ muối lên trên phơi nắng, chờ muối kết tinh.
Nghề làm muối Sa Huỳnh còn rất ít người làm.
Những hạt muối trắng tinh khô lại dưới ánh nắng mặt trời.
Đây là không gian cư trú gắn với nền văn hóa Sa Huỳnh có niên đại khoảng 3.000 năm, đồng thời lưu giữ nhiều dấu tích của các lớp cư dân qua nhiều thời kỳ.