Phối hợp vận hành hệ thống điện an toàn, ổn định mùa khô 2026

Hệ thống điện đối mặt nhiều thách thức mới

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, mỗi năm công tác vận hành hệ thống điện đều phải giải những bài toán khác nhau, không năm nào giống năm nào. Năm 2023 từng đối mặt nguy cơ thiếu điện; năm 2024 chịu ảnh hưởng nặng nề của bão; còn năm 2025 ghi nhận tới 15 cơn bão cùng 4 hoàn lưu tác động đến nước ta.

Bước sang năm 2026, hệ thống điện tiếp tục đứng trước nhiều thách thức mới. Dự báo nhu cầu phụ tải điện cả năm tăng khoảng 8% và thực tế những tháng đầu năm vẫn bám sát kịch bản này. Tuy nhiên, một tín hiệu đáng chú ý là trong dịp Tết vừa qua, khi phụ tải công nghiệp giảm do nghỉ lễ thì phụ tải sinh hoạt lại tăng tới 10%. Điều này cho thấy áp lực tiêu thụ điện dân dụng có thể gia tăng mạnh trong thời gian nắng nóng sắp tới.

Theo đánh giá của các chuyên gia khí tượng, nắng nóng tiếp tục là yếu tố rủi ro lớn đối với hệ thống điện, đặc biệt tại miền Bắc. Nếu nắng nóng kéo dài liên tiếp 6 - 7 ngày, phụ tải có thể tăng đột biến, khiến công tác điều hành hệ thống trở nên phức tạp hơn.

Ở phía nguồn cung, hệ thống điện quốc gia hiện có nhiều loại hình phát điện như nhiệt điện than, tuabin khí, thủy điện cùng các nguồn năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời. Tuy nhiên, riêng với nhiệt điện than đang đối mặt với nhiều áp lực.

Trước hết, các tiêu chuẩn môi trường ngày càng được siết chặt theo quy định mới, buộc một số nhà máy phải cải tạo hoặc nâng cấp. NSMO đã phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) xây dựng kế hoạch sửa chữa, song phần lớn các hạng mục chỉ có thể thực hiện sau mùa khô năm 2026. Trong thời gian từ nay đến hết mùa khô, vẫn có khả năng một số tổ máy phải tạm dừng vận hành, để đáp ứng yêu cầu môi trường.

Ngoài ra, trong giai đoạn từ nay đến năm 2031, nhiều tổ máy nhiệt điện than sẽ phải tách ra để nâng cấp công nghệ theo quy chuẩn mới. Trong bối cảnh tỷ trọng nhiệt điện than vẫn chiếm lớn trong cơ cấu nguồn điện, việc tạm dừng các tổ máy có thể tạo thêm áp lực cho hệ thống nếu nguồn điện mới chưa kịp bổ sung.

Bên cạnh yếu tố môi trường, nguồn nhiên liệu cho phát điện cũng đang chịu tác động từ biến động địa chính trị toàn cầu. Xung đột tại Trung Đông khiến giá nhiên liệu tăng mạnh, đặc biệt khi tuyến vận tải qua eo biển Hormuz chịu nhiều rủi ro. Điều này có thể gây khó khăn cho việc tiếp nhận than nhập khẩu, trong khi một số quốc gia xuất khẩu cũng có xu hướng hạn chế nguồn cung.

Đối với điện khí, nguồn khí tự nhiên trong nước đang có dấu hiệu suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động của các nhà máy điện, nhất là tại khu vực Đông Nam Bộ. Điều này có thể tác động tới khả năng cung cấp điện cho Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) và nhu cầu điện của Thành phố Hồ Chí Minh.

Một yếu tố mới trong vận hành hệ thống điện là sự gia tăng mạnh của năng lượng tái tạo. Hiện nay, hệ thống có khoảng 21.000 MW năng lượng tái tạo, trong đó một nửa là nguồn phân tán phía phụ tải. Theo thống kê của EVN, cả nước đã có hơn 125.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà. Sự gia tăng các nguồn điện phân tán khiến cách thức vận hành hệ thống thay đổi đáng kể.

Trước thực tế đó, NSMO đang tích cực nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đồng thời xây dựng các cơ chế mới để theo dõi và quản lý tốt hơn các nguồn điện phân tán trên hệ thống. Hội thảo lần này được xem là tiền đề để NSMO tiếp tục tổ chức các hội thảo quốc tế, trao đổi kinh nghiệm với các chuyên gia nước ngoài nhằm tìm kiếm các giải pháp vận hành hiệu quả.

Tăng cường phối hợp để đảm bảo vận hành an toàn

Tại hội thảo, đại diện các đơn vị truyền tải và phân phối điện cũng chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp chuẩn bị cho cao điểm mùa khô.

Ông Huỳnh Quang Thịnh - Phó Giám đốc Công ty Truyền tải điện 3 (PTC3) cho biết, đơn vị hiện quản lý vận hành lưới điện truyền tải trên địa bàn bốn tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk, Gia Lai và Lâm Đồng với quy mô lớn.

Cụ thể, PTC3 đang vận hành 6 trạm biến áp 500 kV, 22 trạm biến áp 220 kV và hơn 6.000 km đường dây truyền tải. Tổng công suất các nhà máy điện đấu nối vào lưới đạt hơn 17.280 MW, trong đó riêng năng lượng tái tạo chiếm khoảng 6.900 MW với 75 nhà máy điện.

Tỷ trọng lớn của các nguồn điện gió và điện mặt trời khiến việc vận hành lưới điện truyền tải trở nên phức tạp hơn. Việc giải tỏa công suất từ các nhà máy năng lượng tái tạo khiến hệ thống thường xuyên phải vận hành trong những phương thức không cơ bản, tiềm ẩn nguy cơ quá tải tại một số đường dây và máy biến áp.

Bên cạnh đó, nhiều hạng mục sửa chữa, bảo dưỡng phải bố trí thực hiện vào ban đêm nhằm ưu tiên giải tỏa công suất điện mặt trời vào ban ngày.

Để đảm bảo cung cấp điện an toàn, liên tục trong mùa khô, PTC3 đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Các đơn vị lập phương án ngăn ngừa sự cố chi tiết cho từng đường dây và trạm biến áp; xây dựng kịch bản vận hành theo nhiều tình huống khác nhau; tổ chức diễn tập xử lý sự cố và phòng chống thiên tai.

Công tác vệ sinh, bảo dưỡng thiết bị cũng được đẩy nhanh và hoàn thành trước cao điểm mùa khô nhằm hạn chế tối đa nguy cơ sự cố khi hệ thống mang tải cao. Đồng thời, đơn vị tập trung xử lý các tồn tại trên lưới điện, chuẩn bị đầy đủ vật tư dự phòng để sẵn sàng ứng phó khi có sự cố.

PTC3 cũng duy trì phối hợp chặt chẽ với các cấp điều độ trong việc xây dựng và điều chỉnh phương thức vận hành, bảo đảm các thiết bị luôn vận hành trong giới hạn cho phép. Đối với các đường dây và trạm biến áp thường xuyên mang tải cao, các bên chủ động trao đổi thông tin để điều chỉnh phương thức vận hành linh hoạt, hạn chế quá tải kéo dài.

Song song đó, PTC3 phối hợp với các đơn vị điều độ tăng cường kiểm soát và chỉnh định hệ thống rơ le bảo vệ, cũng như vận hành hiệu quả hệ thống SCADA-EMS, góp phần nâng cao độ tin cậy trong giám sát và điều hành lưới điện.

Tại hội thảo, đại diện Tổng công ty Điện lực miền Nam cũng cho biết, trong thời gian tới đơn vị sẽ tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết là nâng cao chất lượng dự báo phụ tải, cập nhật kịp thời diễn biến thực tế, đặc biệt trong bối cảnh gia tăng các nguồn điện phân tán.

Bên cạnh đó, EVNSPC sẽ phối hợp chặt chẽ với các đơn vị điều độ trong việc điều phối điện mặt trời mái nhà tại các khu vực có mật độ cao, kiểm soát chặt chẽ dữ liệu và các mô hình dự báo liên quan.

Đối với các công trình lưới điện phục vụ mùa khô, đơn vị sẽ đẩy nhanh tiến độ triển khai, đồng thời tuân thủ nghiêm các lệnh điều độ từ NSMO và chỉ đạo của EVN nhằm bảo đảm cung cấp điện ổn định.

Với việc chủ động triển khai các giải pháp kỹ thuật và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong toàn hệ thống, ngành điện đặt mục tiêu đảm bảo vận hành hệ thống điện an toàn, tin cậy, đáp ứng nhu cầu điện trong mùa khô năm 2026.