Phát triển xanh để mở rộng không gian hội nhập, nâng vị thế quốc gia

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương trong bối cảnh cả nước hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, PGS.TS Bùi Thị An - nguyên đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng nhấn mạnh yêu cầu: kiên định mô hình tăng trưởng xanh, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm trụ cột trung tâm; coi ngành Công Thương là lực lượng nòng cốt trong tiến trình này.

Phát triển xanh - không có lựa chọn thay thế

- Thưa bà, trong bối cảnh hiện nay, phát triển xanh được nhìn nhận thế nào đối với Việt Nam?

PGS.TS Bùi Thị An: Phát triển xanh hiện nay không còn là một xu hướng mang tính khuyến nghị, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc của tiến trình phát triển. Đây là con đường duy nhất, không có phương án thay thế, nếu Việt Nam muốn phát triển bền vững, nâng cao chất lượng tăng trưởng và hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới.

Phát triển xanh cần được hiểu đầy đủ và toàn diện. Đó là quá trình vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa bảo đảm môi trường trong lành, sử dụng hiệu quả tài nguyên; gắn chặt với an sinh xã hội theo hướng bao trùm. Phát triển không chỉ dừng lại ở những con số tăng trưởng GDP, mà còn phải bảo đảm sự hài hòa giữa kinh tế, môi trường và chất lượng sống của người dân.

Chính vì vậy, Việt Nam đã lựa chọn và đang kiên định theo đuổi con đường phát triển xanh như một trụ cột chiến lược để mở rộng không gian xuất nhập khẩu và nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế. Vấn đề hiện nay không còn là “có làm hay không”, mà là làm thế nào để phát triển xanh đạt hiệu quả cao nhất.

- Theo bà, đâu là nền tảng cốt lõi để hiện thực mục tiêu phát triển xanh?

PGS.TS Bùi Thị An: Tăng trưởng xanh không thể tiếp tục dựa vào khai thác tài nguyên, bởi tài nguyên là hữu hạn; cũng không thể dựa vào lợi thế lao động giá rẻ, bởi lợi thế này đang dần suy giảm. Động lực căn bản, lâu dài phải là khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Khi ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại, chúng ta có thể nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm phát thải, bảo vệ môi trường. Công nghệ sạch, công nghệ cao giúp tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn, là nền tảng để phát triển bền vững trong dài hạn.

Tuy nhiên, khoa học, công nghệ thôi là chưa đủ. Quá trình này đòi hỏi phải song hành với đổi mới mô hình quản trị, từ quản trị nhà nước đến quản trị doanh nghiệp. Nếu chỉ đầu tư vào công nghệ mà không thay đổi cách quản lý, điều hành, thì rất khó chuyển hóa tiến bộ khoa học thành hiệu quả phát triển thực tế. Hai yếu tố này phải được triển khai đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau.

Thực tế cho thấy, Việt Nam đã có những bước đi rõ nét trên lộ trình phát triển xanh. Chủ trương, định hướng đã được xác lập thông qua các nghị quyết, chương trình hành động; nhiều địa phương, ngành, lĩnh vực đã chủ động triển khai những bước đi cụ thể. Điều quan trọng là quá trình này không còn dừng ở khẩu hiệu, mà đang từng bước đi vào thực tiễn.

Ngành Công Thương ‘trụ cột’ trong phát triển xanh và hội nhập

- Bà đánh giá như thế nào về vai trò của ngành Công Thương trong tiến trình phát triển xanh?

PGS.TS Bùi Thị An: Để phát triển xanh đạt hiệu quả, cần sự vào cuộc đồng bộ của tất cả các ngành, lĩnh vực, trong đó ngành Công Thương giữ vai trò đặc biệt quan trọng, vừa quản lý thị trường, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm xanh, vừa là lực lượng nòng cốt trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Việt Nam không thể phát triển một cách đơn lẻ, mà gắn chặt với xuất khẩu, nhập khẩu, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này đồng nghĩa sản phẩm Việt Nam phải đáp ứng ngày càng cao các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.

Quản lý, phát triển theo hướng tăng trưởng xanh đặt ra những yêu cầu rất cao, từ tiêu chuẩn sản phẩm, công nghệ cho đến phương thức quản trị. Nhưng đây là con đường tất yếu, là “con đường độc đạo” nếu chúng ta muốn phát triển bền vững và nâng cao vị thế quốc gia. Với những nền tảng đã được chuẩn bị và sự vào cuộc của cả hệ thống, tôi tin rằng Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tự tin tiến bước.

- Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp ngành Công Thương, quá trình chuyển đổi xanh đang đặt ra thách thức gì, thưa bà?

PGS.TS Bùi Thị An: Thực tế cho thấy, dù phát triển xanh là xu hướng tất yếu, song đối với nhiều doanh nghiệp, đây vẫn là một bài toán không dễ giải. Thách thức lớn nhất nằm ở chi phí đầu tư, công nghệ, năng lực quản trị và nguồn nhân lực. Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều khó khăn, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ tiềm lực để sẵn sàng chuyển đổi ngay.

Tuy nhiên, phát triển xanh không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là xu thế của thời đại với những tiêu chuẩn rất cao. Vì vậy, doanh nghiệp phải chủ động chuẩn bị đầy đủ về tiềm lực, tài chính, công nghệ và nhân lực. Doanh nghiệp cần ưu tiên đầu tư công nghệ sạch, công nghệ cao; xây dựng đội ngũ nhân lực có trình độ, đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi.

Những định hướng này hoàn toàn phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, như Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, cho thấy vai trò và trách nhiệm của doanh nghiệp trong tiến trình phát triển xanh đã được xác định rất rõ ràng.

- Theo bà, Nhà nước cần làm gì để hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn này?

PGS.TS Bùi Thị An: Trong bối cảnh nền kinh tế phải đối mặt với nhiều khó khăn do thiên tai, dịch bệnh và biến động bên ngoài, không thể kỳ vọng tất cả doanh nghiệp đều có đủ điều kiện để tham gia ngay vào quá trình chuyển đổi xanh. Đây là thực tế cần được nhìn nhận một cách khách quan.

Chính vì vậy, vai trò kiến tạo và đồng hành của Nhà nước là hết sức quan trọng. Nhà nước cần rà soát, đánh giá toàn diện, đồng thời ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp, giúp doanh nghiệp từng bước tích lũy đủ tiềm lực và năng lực tham gia vào tiến trình chuyển đổi.

Từ chuyển đổi năng lượng, phát triển giao thông xanh đến “xanh hóa” các hoạt động sản xuất trong công nghiệp và nông nghiệp, tất cả đều đòi hỏi vốn, công nghệ và hạ tầng. Nếu thiếu sự hỗ trợ ban đầu, việc yêu cầu doanh nghiệp đồng loạt chuyển đổi sẽ rất khó khả thi. Do đó, hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ mang ý nghĩa đồng hành, mà còn là điều kiện tiên quyết để quá trình chuyển đổi diễn ra thực chất và hiệu quả.

- Bà kỳ vọng gì vào Đại hội XIV của Đảng đối với tiến trình phát triển xanh và hội nhập kinh tế quốc tế?

PGS.TS Bùi Thị An: Tôi đặt nhiều kỳ vọng vào Đại hội XIV của Đảng, với mong muốn Đại hội sẽ tiếp tục ban hành những chủ trương, chính sách mang tính đột phá, tạo động lực mạnh mẽ hơn cho cộng đồng doanh nghiệp và các ngành kinh tế, trong đó có ngành Công Thương.

Qua nghiên cứu các dự thảo văn kiện, có thể thấy mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội gắn với phát triển xanh, bền vững đã được xác định rõ, hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Để đạt được mục tiêu này, không có con đường nào khác ngoài việc nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữ vai trò then chốt.

Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ chính sách đồng bộ, nhất quán và khả thi, tạo nền tảng vững chắc để ngành Công Thương và cộng đồng doanh nghiệp triển khai hiệu quả chiến lược phát triển xanh, qua đó mở rộng không gian hội nhập và nâng tầm vị thế quốc gia trong giai đoạn tới.

Xin cảm ơn bà!