Phát triển trung tâm công nghiệp - năng lượng: Phải hình thành lớp lõi đủ mạnh

Công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật được xác định là nền tảng để hình thành chuỗi giá trị, nâng cao năng lực nội địa trong lĩnh vực năng lượng.

Sáng 18/11, tại Hà Nội, Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức Tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, với thông điệp “Liên kết nguồn lực - Tích hợp chuỗi giá trị - Kiến tạo không gian phát triển mới”.

Tại tọa đàm, ông Dương Quốc Huân, Phó Trưởng Ban Nghiên cứu Phát triển và Chuyển đổi số, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) cho rằng, để hình thành trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia thực chất, cần xây dựng được lớp lõi là ngành công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật đủ mạnh. Đây là nền tảng để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi giá trị, giữ lại giá trị đầu tư và nâng cao năng lực tự chủ trong phát triển năng lượng.

Ông Dương Quốc Huân, Phó Trưởng ban Nghiên cứu Phát triển và Chuyển đổi số, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC).

Ông Dương Quốc Huân, Phó Trưởng ban Nghiên cứu Phát triển và Chuyển đổi số, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC).

Theo ông Dương Quốc Huân, khi nhắc đến trung tâm công nghiệp năng lượng, hình dung trước tiên là các nhà máy điện, kho cảng, tổ hợp lọc hóa dầu. Tuy nhiên, một vấn đề cần được quan tâm là ai sẽ thiết kế, chế tạo, lắp đặt và vận hành những công trình này. Nếu những công việc đó chủ yếu do nhà thầu nước ngoài đảm nhiệm, Việt Nam có thể hình thành trung tâm năng lượng nhưng chưa xây dựng được nền tảng công nghiệp năng lượng trong nước. Vì vậy, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam xác định công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật phải là lớp lõi của trung tâm công nghiệp năng lượng, đồng thời sẵn sàng đảm nhận vai trò nòng cốt trong quá trình hình thành và phát triển lớp lõi này.

Hình thành trung tâm công nghiệp năng lượng trên nền tảng chuỗi giá trị tích hợp

Phân tích cơ sở triển khai, ông Dương Quốc Huân cho biết, Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã giao nhiệm vụ hình thành các trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia tích hợp khí LNG, điện, lọc hóa dầu và năng lượng tái tạo; đồng thời mở đường để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển điện gió ngoài khơi từ 6-17 GW trong giai đoạn 2030-2035 và đạt 113-139 GW vào năm 2050. Bộ Công Thương cũng đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị Quốc hội cho thí điểm cơ chế đặc thù, trong đó có nội dung về hạ tầng dùng chung có thể sử dụng vốn nhà nước. Theo ông Dương Quốc Huân, đây là phần hạ tầng mà doanh nghiệp khó có khả năng tự đầu tư nhất.

Tại TP. Hồ Chí Minh, Đề án Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia đang được hình thành và lấy ý kiến. Theo định hướng được đề xuất, trung tâm gồm ba cực: Long Sơn với lĩnh vực lọc hóa dầu; Phú Mỹ - Cái Mép - Thị Vải dành cho LNG và điện khí; Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình dành cho công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật, điện gió ngoài khơi và vận hành, bảo dưỡng. Đây cũng là khu vực đặt Trung tâm công nghiệp năng lượng và hậu cần kỹ thuật của Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam.

Theo đại diện Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam, việc dành riêng một cực cho công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật phù hợp với kinh nghiệm quốc tế. Thực tiễn từ Malaysia, Trung Đông, Qatar đến Trung Quốc cho thấy, trung tâm năng lượng thành công cần có chuỗi giá trị tích hợp. Qatar còn yêu cầu các dự án năng lượng chi tiêu cho nhà cung cấp nội địa thông qua các chương trình bắt buộc nội địa hóa, qua đó tạo nền tảng phát triển ngành công nghiệp trong nước.

Công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật giữ vai trò kết nối các lĩnh vực trong trung tâm bởi dù là khí LNG, lọc hóa dầu hay điện gió ngoài khơi, các ngành này đều cần chung những năng lực như kết cấu thép nặng, cảng chuyên dùng cho hàng siêu trường, siêu trọng, lắp đặt ngoài khơi, vận hành và bảo dưỡng. Đối với điện gió ngoài khơi, dịch vụ kỹ thuật tham gia toàn bộ vòng đời dự án, từ khảo sát, thiết kế, mua sắm, chế tạo, vận chuyển, lắp đặt đến vận hành, bảo dưỡng và tháo dỡ khi kết thúc vòng đời. Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam đã tham gia vào các khâu này, đồng thời chế tạo và xuất khẩu chân đế, trạm biến áp ngoài khơi.

Doanh nghiệp cũng đang phát triển các nhà máy sản xuất cáp ngầm cao áp và siêu cao áp, nhà máy sản xuất móng đơn, các chương trình phát triển năng lực sản xuất trạm chuyển đổi, trạm biến áp ngoài khơi HVDC có tổng trọng lượng lên đến 25.000-30.000 tấn. Những mắt xích còn thiếu như turbine, cánh quạt điện gió ngoài khơi và các chi tiết đúc cần được thu hút thêm các nhà đầu tư chuyên ngành từ nước ngoài. Doanh nghiệp cũng đang xúc tiến làm việc với một số nhà chế tạo, nhà cung cấp OEM nổi tiếng trên thế giới.

Việc phát triển lớp lõi công nghiệp chế tạo và dịch vụ kỹ thuật mang lại nhiều giá trị cụ thể. Trước hết là giữ lại giá trị đầu tư trong nước. Với nhu cầu đầu tư điện gió ngoài khơi giai đoạn 2026-2030 dự kiến đạt 6 GW, nếu tính mỗi GW có giá trị đầu tư khoảng 3 tỷ USD, tổng vốn đầu tư sẽ là 18 tỷ USD. Theo đó, mỗi 1% nội địa hóa tương đương 180 triệu USD được giữ lại trong nền kinh tế.

Bên cạnh đó, năng lực chế tạo trong nước giúp chủ động tiến độ dự án, giảm phụ thuộc vào năng lực và lịch sản xuất của nhà cung cấp nước ngoài; giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển và hạn chế rủi ro đối với các cấu kiện hạng nặng khi lắp đặt ngoài khơi.

Việc phát triển công nghiệp chế tạo còn thúc đẩy xuất khẩu, thu ngoại tệ và tạo việc làm kỹ thuật cao. Đại diện Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam dẫn chứng, dự án chế tạo 33 chân đế điện gió bàn giao cho Đài Loan (Trung Quốc) năm 2025 có tổng giá trị khoảng 300-400 triệu USD, được giữ lại trong nước và phân bổ cho các nhà thầu trong nước.

Về nhân lực, các dự án tạo cơ hội để người lao động Việt Nam được đào tạo, làm việc trong môi trường quốc tế, tiếp cận kinh nghiệm và trình độ kỹ thuật cao. Đồng thời, thông qua việc tham gia chuỗi cung ứng quốc tế, hàng trăm doanh nghiệp Việt Nam, từ doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp quốc phòng, doanh nghiệp nhà nước có cơ hội tham gia chuỗi cung ứng năng lượng.

Sớm hoàn thiện cơ chế đầu tư

Khẳng định năng lực chế tạo và dịch vụ kỹ thuật của doanh nghiệp Việt Nam đã được chứng minh qua các dự án quốc tế, ông Dương Quốc Huân cho biết, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam đã xuất khẩu trạm biến áp ngoài khơi có tổng khối lượng 16.000 tấn sang Ba Lan với dự án Baltica 2. Đây là lần đầu tiên sản phẩm điện gió ngoài khơi của Việt Nam được xuất khẩu sang thị trường châu Âu.

Với gần 50 năm phát triển cùng ngành dầu khí, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam đã xây dựng được năng lực tổng thầu EPC, EPCI, thực hiện công trình ngoài khơi, hệ thống cảng và bến bãi chế tạo khoảng 200 ha tại Vũng Tàu, đội tàu dịch vụ cùng đội ngũ kỹ sư, công nhân được đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế.

Trên nền tảng này, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam sẵn sàng đảm nhận vai trò hạt nhân của cực Rạch Dừa - Sao Mai - Bến Đình với năm nhiệm vụ chính: trở thành tổng thầu và nhà tích hợp chuỗi, kết nối chủ đầu tư với các nhà thầu, nhà cung cấp trong và ngoài nước; đầu tư hạ tầng dùng chung thông qua các dự án trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo ngoài khơi tại Vũng Tàu; phát triển các mắt xích còn thiếu trong chuỗi giá trị; tạo kênh lan tỏa để doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước tham gia chuỗi cung ứng quốc tế; đồng thời phối hợp với thành phố và các bộ, ngành trong quá trình xây dựng chính sách.

Đối với Trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo tại Vũng Tàu, đây là bước nâng cấp từ Trung tâm công nghiệp năng lượng và hậu cần kỹ thuật hiện hữu của Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam, với diện tích gần 200 ha và dự án mở rộng khoảng 83 ha.

Dự án được chia thành ba giai đoạn. Trong giai đoạn 2026-2030, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam tập trung phát triển cơ sở hạ tầng. Giai đoạn tiếp theo sẽ kêu gọi các nhà đầu tư cùng tham gia đầu tư. Giai đoạn cuối hướng tới phát triển điện gió nổi và hydrogen trong nước. Trước mắt, doanh nghiệp đã có kế hoạch phát triển nhà máy sản xuất móng trụ đơn phục vụ thị trường trong nước và quốc tế, hiện dự án đang được triển khai.

Tuy nhiên, theo ông Dương Quốc Huân, Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam đang đối mặt với một nghịch lý: năng lực đã có nhưng đơn hàng trong nước chưa có. Toàn bộ chân đế và trạm biến áp mà doanh nghiệp đang sản xuất đến nay đều phục vụ xuất khẩu, trong khi trong nước chưa có đơn hàng điện gió ngoài khơi nào.

Trong khi đó, hạ tầng cảng phục vụ điện gió ngoài khơi đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn có thể lên đến 20 năm và không dễ triển khai. Nếu thiếu cơ chế, chính sách, doanh nghiệp không thể tự đầu tư trước khi thị trường hình thành, cũng không có dòng vốn để hoàn vốn cho những khoản đầu tư lớn.

Một rủi ro khác là đội ngũ kỹ sư, công nhân đã được đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế có thể chuyển sang làm việc tại các thị trường nước ngoài. Để thu hút nguồn nhân lực này quay trở lại hoặc đào tạo được đội ngũ kế cận tương tự, Việt Nam có thể mất ít nhất 5-10 năm. Từ thực tế đó, ông Dương Quốc Huân cho rằng, Việt Nam đã có những điều kiện cần gồm năng lực, hạ tầng, chuỗi nhà cung cấp, đối tác quốc tế và nguồn nhân lực theo tiêu chuẩn quốc tế. Điều kiện đủ còn thiếu chính là cơ chế, chính sách. Ông Dương Quốc Huân đưa ra bốn kiến nghị.

Thứ nhất, cần sớm triển khai các dự án điện gió ngoài khơi trong nước, bắt đầu từ những dự án thí điểm để sử dụng ngay năng lực đã được quốc tế công nhận của doanh nghiệp Việt Nam.

Thứ hai, đồng bộ quy hoạch điện, không gian biển, cảng biển và đất đai; bảo đảm quỹ đất ven biển, khu vực có nước sâu, hạ tầng cảng tốt và luồng tàu phù hợp cho hàng siêu trường, siêu trọng để bố trí các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo hoặc trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia.

Thứ ba, sớm ban hành cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư đặc thù, nhất là đối với hạ tầng dùng chung như cảng tập kết, luồng tàu, đê chắn sóng theo hướng Nhà nước cùng doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Thứ tư, xây dựng lộ trình nội địa hóa và quy định về tỷ lệ giá trị nội địa hóa trong nước đối với các dự án năng lượng trọng điểm. Qua đó, giá trị đầu tư được giữ lại trong nước thay vì phải mua các sản phẩm từ nước ngoài, giúp mỗi đồng vốn đầu tư cho dự án đồng thời trở thành nguồn lực đầu tư cho công nghiệp trong nước.

“Chúng ta đã chứng minh Việt Nam làm được cho quốc tế, đã đến lúc chúng ta tự làm cho chính mình”, ông Dương Quốc Huân nhấn mạnh, đồng thời khẳng định Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam và Tập đoàn cam kết đồng hành cùng TP. Hồ Chí Minh và các bộ, ngành để Trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia thực sự trở thành nền công nghiệp năng lượng của Việt Nam.

Diệu Linh

Có thể bạn quan tâm