Giữa cái nắng oi ả của những ngày hè tháng 7, dải đất miền Trung như bị thiêu đốt bởi thời tiết khắc nghiệt. Nằm vắt vẻo trên những triền dốc đứng của dãy Trường Sơn hùng vĩ, địa bàn do Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp và Dịch vụ Hương Sơn (tỉnh Hà Tĩnh) quản lý lên tới hơn 20.000 héc-ta, trong đó có hơn 19.000 héc-ta rừng tự nhiên trải dài qua các xã vùng biên: Sơn Kim 1, Sơn Kim 2 và Sơn Tây.
Bám núi giữ rừng lim cổ thụ
Nằm ẩn mình sâu trong dãy Trường Sơn hùng vĩ, khu rừng lim cổ thụ thuộc sự quản lý của công ty hiện lên không chỉ mang giá trị sinh học to lớn mà còn chứa đựng mồ hôi, gian truân của những thế hệ bám rừng.
Dưới vòm lá đan kín chót vót, nhiều gốc lim xù xì, đường kính vượt 70cm, gốc to cỡ 2 người ôm không xuể.
Đứng dưới gốc cây có tuổi đời gần cả trăm năm sừng sững như một chứng nhân lịch sử, mới thấy hết sự nhỏ bé của con người trước thiên nhiên kỳ vĩ.
Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp và Dịch vụ Hương Sơn quản lý hơn 20.000 héc-ta, trong đó có hơn 19.000 héc-ta rừng tự nhiên. Ảnh: Trọng Tùng
Dẫn chúng tôi đi luồn lách qua những con đường mòn nhỏ hẹp, uốn lượn dưới tán lá rậm rạp để tiến vào khu vực lõi, các cán bộ bảo vệ rừng không giấu được ánh mắt tự hào khi nhắc đến khu rừng lim rộng hơn 60 héc-ta.
Tại đây, hàng nghìn cây gỗ bản địa quý hiếm như dổi, táu, và đặc biệt là lim xanh đã bám rễ, sinh trưởng bền bỉ suốt hơn nửa thế kỷ qua. Nhiều cây lim sừng sững vươn lên, đường kính thân đạt trên 70cm.
Thậm chí, có những gốc lim cổ thụ to lớn đến mức 2 người ôm mới hết. Qua đánh giá thực tế, nhiều cá thể lim ở đây đã có tuổi đời gần 100 năm tuổi, đứng hiên ngang như một "cỗ máy" khổng lồ hấp thụ carbon, làm sạch bầu không khí.
Lực lượng tuần tra, bảo vệ rừng thời điểm nắng nóng gay gắt. Ảnh: Trọng Tùng
Để màu xanh của hơn 60 héc-ta rừng lim và hàng chục nghìn héc-ta rừng tự nhiên được bình yên, đằng sau đó là sự hy sinh đầy nhọc nhằn của lực lượng tuần tra.
Anh Lê Đức Long, Phó Phân trường Ngã Đôi (Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp và Dịch vụ Hương Sơn) là người gắn bó máu thịt với từng vách núi, khe suối nơi đây chia sẻ, nhiều chuyến tuần tra xuyên đêm, anh em trong đội phải tự gùi gạo, lương khô, căng ni lông ngủ lại giữa rừng sâu.
Địa hình đồi núi dốc đứng, lối đi đa phần là tự phát dọn cỏ mà thành. Vào mùa nắng hạn, nhiệt độ hầm hập cùng gió Tây Nam thổi rát mặt khiến mỗi bước chân đều trĩu nặng. Nhưng ám ảnh nhất với người giữ rừng là mùa mưa bão. Đường trơn như đổ mỡ, sên vắt, ruồi vàng bủa vây tấn công không ngớt.
Nhiều cá thể lim ở đây đã có tuổi đời lên tới gần 100 năm, đứng hiên ngang như những chứng nhân lịch sử của thời gian. Ảnh: Trọng Tùng
"Đặc thù của loại gỗ quý như lim, táu luôn là mục tiêu của các đối tượng khai thác trái phép. Anh em chúng tôi phải chia ca kíp, bám chốt, tuần tra liên tục. Lâm tặc hoạt động rất tinh vi và manh động, nếu phát hiện sự có mặt của kiểm lâm hay lực lượng bảo vệ, chúng sẵn sàng chống trả quyết liệt để tẩu thoát hoặc cướp lại gỗ", anh Long chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương.
Áp lực rình rập tứ bề, sức lực bị vắt kiệt sau mỗi chuyến băng rừng, thế nhưng trách nhiệm chưa bao giờ cho phép anh và đồng nghiệp lùi bước. Song song với công tác ngăn chặn vi phạm, việc phát triển diện tích rừng cũng được đơn vị triển khai bài bản.
Ông Trần Trung Anh, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp và Dịch vụ Hương Sơn cho biết, diện tích rừng lim đa số là tự nhiên. Công ty đã chính thức nhận khoanh nuôi, quản lý từ năm 2004, thời điểm mà rất nhiều cây đã đạt kích thước lớn.
Song song với công tác ngăn chặn vi phạm, việc phát triển diện tích rừng cũng được đơn vị triển khai bài bản. Ảnh: Trọng Tùng
"Quần thể lim này đa phần sinh trưởng tự nhiên. Chúng tôi chính thức nhận khoanh quản lý từ năm 2004, khi đó nhiều cây đã lớn lắm rồi.
Xác định đây là tài sản quý, chúng tôi tiến hành cắm mốc định vị, khoanh vùng bảo vệ toàn bộ diện tích. Đặc biệt, để duy trì nòi giống và nhân rộng diện tích, ngoài việc bảo vệ nghiêm ngặt cây hiện có, chúng tôi còn tổ chức trồng xen dặm thêm từ 70 đến 100 cây lim giống trên mỗi 1 héc-ta", ông Trần Trung Anh thông tin thêm.
"Mắt thần" công nghệ gác rừng xuyên ngày đêm
Trước áp lực khổng lồ từ diện tích rừng rộng lớn và sự khó lường của thiên tai, vài năm trở lại đây, cuộc chiến giữ rừng tại đây đã bước sang một trang mới nhờ hệ thống "mắt thần" công nghệ.
Dừng chân bên một gốc lim cổ thụ, anh Long thành thạo rút chiếc điện thoại thông minh ra thao tác.
Thay vì chật vật với la bàn và bản đồ giấy dễ ướt nát, giờ đây, các ứng dụng quản lý như Vtools for mobile, Geocollect hay Forestry 4.0 đã trở thành vật bất ly thân của cán bộ tuần tra.
Tọa độ tuyến đi, hình ảnh hiện trạng thảm thực bì, hay các điểm có nguy cơ sạt lở đều được định vị GPS, chụp ảnh và đẩy dữ liệu trực tuyến về máy chủ trung tâm chỉ bằng vài nút chạm.
Các cán bộ kỹ thuật ngồi trước màn hình điện thoại có thể bao quát toàn bộ địa hình, xây dựng bản đồ nguy cơ cháy rừng và sạt lở để lên phương án ứng phó tối ưu. Ảnh: Trọng Tùng
Tại trạm quản lý trung tâm, các phần mềm chuyên dụng như Qgis, Mapinfo hay Google Earth liên tục cập nhật dữ liệu.
Các cán bộ kỹ thuật ngồi trước màn hình có thể bao quát toàn bộ địa hình, xây dựng bản đồ nguy cơ cháy rừng và sạt lở để lên phương án ứng phó tối ưu.
Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ ảnh vệ tinh để theo dõi diễn biến tài nguyên rừng (hoạt động trơn tru trên cả điện thoại di động và máy tính) đã trở thành "vũ khí" đắc lực.
Hệ thống có khả năng phân tích sự thay đổi nhiệt độ bề mặt để cảnh báo sớm điểm cháy, hoặc phát hiện các vệt đứt gãy địa chất báo hiệu sạt lở. Khi hệ thống báo động một tọa độ xung yếu, lập tức đội tuần tra của anh Long sẽ nhận lệnh, cắt rừng tiếp cận hiện trường nhanh nhất để xử lý.
Vượt lên những khắc nghiệt của thời tiết và thiên tai, đơn vị quản lý không dừng lại ở việc giữ gìn hiện trạng. Ảnh: Trọng Tùng
Nhằm khôi phục và mở rộng diện tích, đơn vị đã tổ chức trồng xen dặm từ 70 đến 100 cây lim giống trên mỗi 1ha.
Những gốc lim non đang vươn mình bám rễ sâu vào lòng đất, không chỉ bảo tồn nguồn gen quý mà còn tạo thành một mạng lưới rễ khổng lồ, giữ đất, giữ nước, chống chọi hiệu quả với sạt lở vùng cao.
Để những cỗ máy lọc khí tự nhiên ấy trường tồn qua hơn nửa thế kỷ, những người giữ rừng nơi đây phải đánh đổi bằng vô vàn nhọc nhằn. Trong xu thế phát triển kinh tế xanh, vai trò của những cánh rừng tự nhiên không chỉ là gỗ, mà là "lá phổi xanh" sinh thái, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, một mục tiêu trọng điểm mà ngành Công Thương đang quyết liệt hướng tới trong các cam kết quốc tế.
Trong bối cảnh tài nguyên rừng tự nhiên ngày càng chịu nhiều áp lực, việc giữ lại được một quần thể lim quy mô lớn và nguyên vẹn như vậy là điều vô cùng hiếm hoi. Bằng sự nhọc nhằn bám vách núi và nỗ lực chuyển đổi số, họ đang ngày đêm giữ gìn "lá phổi xanh" đại ngàn, tạo tiền đề vững chắc cho câu chuyện thương mại hóa tín chỉ carbon và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững trong tương lai.
