Nhà báo Nguyễn Đức Lợi: Giữ ‘lửa nghề’ để xứng danh ‘thư ký thời đại’

Tinh thần cách mạng của nhà báo thời đại số là không ngừng đổi mới

- Thưa nhà báo Nguyễn Đức Lợi, mỗi dịp 21/6 là một lần chúng ta nhắc nhớ về lời dạy của Bác Hồ: "Làm báo là làm cách mạng". Trong bối cảnh hòa bình và phát triển kinh tế hiện nay, theo ông, tinh thần "cách mạng" của một nhà báo thời đại 4.0 nên được hiểu và thể hiện như thế nào cho đúng với sứ mệnh của mình?

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi: Mục tiêu, lý tưởng của nền báo chí cách mạng Việt Nam luôn nhất quán và không thay đổi. Tuy nhiên, trong mỗi giai đoạn phát triển của đất nước, nhiệm vụ cụ thể cũng như phương thức tác nghiệp của người làm báo cần được đổi mới để phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh hiện nay, bên cạnh việc tiếp tục chú trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng bản lĩnh nghề nghiệp, giữ vững niềm tin và lý tưởng cách mạng, đội ngũ nhà báo cần không ngừng đổi mới tư duy và phương thức làm báo. Mỗi tác phẩm báo chí phải phản ánh trung thực thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, chuyển tải được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, đồng thời góp phần đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với người dân một cách hiệu quả. Báo chí phải thực sự trở thành cầu nối tin cậy giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Cùng với đó, báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ cách thức tổ chức sản xuất và truyền tải thông tin. Nếu không thay đổi, chúng ta sẽ tụt hậu và khó hoàn thành sứ mệnh của mình. Sự đổi mới ở đây không phải là thay đổi mục tiêu hay lý tưởng, mà là đổi mới tư duy làm việc, đổi mới phương pháp tác nghiệp để tạo ra những sản phẩm báo chí có sức thuyết phục cao, hấp dẫn hơn và thực sự đến được với công chúng.

Điều quan trọng là không chỉ có nội dung đúng, chính xác, chính thống mà còn phải lựa chọn được hình thức truyền tải phù hợp với nhu cầu và thói quen tiếp nhận thông tin đang thay đổi nhanh chóng của xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ. Một tác phẩm báo chí chỉ thực sự hoàn thành sứ mệnh khi vừa bảo đảm giá trị nội dung, vừa được công chúng đón nhận và lan tỏa.

Trong thời đại truyền thông số, báo chí muốn phát triển phải không ngừng sáng tạo, đổi mới liên tục để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội và hoàn thành tốt vai trò, trách nhiệm của mình trước Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Đạo đức nghề nghiệp là nền tảng để báo chí phát triển bền vững

- Báo chí hiện nay đang đứng trước những mâu thuẫn lớn. Trong đó, xây dựng đạo đức nghề báo là vấn đề đặc biệt quan tâm. Quan điểm của ông về vấn đề này ra sao?

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi: Hiện nay, báo chí đang đứng trước không ít mâu thuẫn và thách thức cần phải giải quyết. Một mặt, các cơ quan báo chí phải thực hiện tốt sứ mệnh chính trị, xã hội của mình; mặt khác, cũng phải tạo ra nguồn lực tài chính để duy trì hoạt động và phát triển. Có thể nói, đây chính là bài toán kinh tế báo chí đang đặt ra hết sức cấp thiết.

Thực tế cho thấy, nguồn thu của báo chí, đặc biệt là nguồn thu từ quảng cáo, đang có xu hướng suy giảm mạnh khi phần lớn dòng tiền quảng cáo dịch chuyển sang các nền tảng số và các nền tảng xuyên biên giới. Trong khi đó, tỷ trọng nguồn thu quay trở lại các cơ quan báo chí ngày càng giảm, tạo ra áp lực rất lớn đối với hoạt động của các tòa soạn.

Trong bối cảnh đó, các cơ quan báo chí buộc phải tìm kiếm những mô hình phát triển và nguồn thu mới. Bên cạnh hoạt động quảng cáo truyền thống hay khai thác các sản phẩm báo chí, nhiều cơ quan báo chí đã và đang mở rộng sang các lĩnh vực như tổ chức sự kiện, diễn đàn, hội thảo và các hoạt động kinh tế báo chí phù hợp với quy định của pháp luật. Đây là nhiệm vụ không dễ dàng, nhưng là yêu cầu tất yếu đối với những người lãnh đạo cơ quan báo chí trong giai đoạn hiện nay.

Tuy nhiên, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, người làm báo vẫn phải giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Trong nền kinh tế thị trường với nhiều tác động và cám dỗ, mỗi nhà báo cần biết tự rèn luyện, tự đấu tranh với chính mình để giữ gìn sự trong sạch, khách quan và tính chuyên nghiệp của nghề nghiệp.

Để làm được điều đó, ngoài việc nắm vững Luật Báo chí, người làm báo cần thực hiện nghiêm 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam, cũng như các quy tắc sử dụng mạng xã hội dành cho người làm báo. Đây là những chuẩn mực quan trọng giúp mỗi nhà báo giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp, vượt qua những tác động tiêu cực từ bên ngoài và hoàn thành tốt trách nhiệm của mình đối với xã hội.

Bên cạnh nỗ lực tự thân của đội ngũ người làm báo, các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan chủ quản và các đơn vị hoạch định chính sách cũng cần quan tâm hơn đến việc tạo nguồn lực cho báo chí phát triển bền vững. Điều đó không chỉ nhằm bảo đảm điều kiện hoạt động của các cơ quan báo chí mà còn giúp người làm báo có thể yên tâm sống được bằng nghề, tập trung toàn tâm, toàn ý cho công việc chuyên môn.

Đây có thể là vấn đề được nhắc đến nhiều lần, nhưng vẫn mang ý nghĩa hết sức thực tiễn. Bởi nếu người làm báo không thể bảo đảm cuộc sống bằng nghề nghiệp của mình thì rất khó để đòi hỏi họ toàn tâm toàn ý với nghề. Điều đó không có nghĩa là biện minh cho những hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, nhưng là thực tế cần được nhìn nhận và có giải pháp phù hợp nhằm xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Báo chí góp phần kiến tạo môi trường kinh doanh minh bạch

- Ngành Công Thương là nơi diễn ra các hoạt động kinh tế sôi động nhưng cũng đầy nhạy cảm. Ông đánh giá thế nào về vai trò của báo chí trong việc góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch?

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi: Báo chí không chỉ có nhiệm vụ phát hiện, biểu dương những nhân tố tích cực, những tấm gương người tốt, việc tốt mà còn có vai trò quan trọng trong việc phát hiện, phản ánh những biểu hiện tiêu cực, những bất cập, hạn chế trong đời sống xã hội cũng như trong hoạt động của doanh nghiệp. Đây là một trong những chức năng cơ bản và cũng là trách nhiệm xã hội quan trọng của báo chí.

Tuy nhiên, để thực hiện tốt vai trò phản biện và giám sát xã hội, người làm báo trước hết phải giữ được sự trung thực, khách quan và trong sạch về đạo đức nghề nghiệp. Khi tiếp cận các vấn đề tiêu cực, nhà báo phải có bản lĩnh để không bị chi phối bởi những tác động bên ngoài, không để những cám dỗ vật chất hay hành vi mua chuộc làm ảnh hưởng đến tính khách quan của thông tin, làm lệch lạc ngòi bút và trách nhiệm nghề nghiệp của mình.

Tôi cho rằng việc giữ gìn đạo đức nghề nghiệp là yêu cầu bắt buộc đối với mỗi nhà báo. Tuy nhiên, đây không phải là câu chuyện chỉ đặt lên vai cá nhân người làm báo. Để hạn chế những nguy cơ sa ngã trước các cám dỗ, các cơ quan báo chí và cơ quan có trách nhiệm cũng cần quan tâm bảo đảm điều kiện làm việc, tạo nguồn thu hợp pháp và ổn định, giúp người làm báo có thu nhập đủ sống, yên tâm công tác và toàn tâm toàn ý với nghề.

Nói cách khác, vấn đề này cần được nhìn nhận từ cả hai phía. Một mặt, mỗi nhà báo phải không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và ý thức tự bảo vệ mình trước những cám dỗ trong quá trình tác nghiệp. Mặt khác, các cơ quan quản lý, cơ quan chủ quản và cơ quan báo chí cũng cần có trách nhiệm tạo dựng môi trường làm việc lành mạnh, bảo đảm điều kiện để người làm báo thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

Đặc biệt, trong lĩnh vực công thương cũng như trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, báo chí đang tham gia trên một mặt trận rất khó khăn và nhiều thách thức. Đây là lĩnh vực mà người làm báo thường xuyên phải đối mặt với những áp lực, cám dỗ và cả những rủi ro nghề nghiệp.

Vì vậy, bên cạnh việc giữ vững đạo đức nghề nghiệp, các nhà báo cần được trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật. Hoạt động đấu tranh chống tiêu cực phải được thực hiện trên cơ sở hiểu biết và tuân thủ pháp luật. Nếu không nắm vững các quy định pháp lý, nhiều trường hợp nhà báo có thể xuất phát từ động cơ đúng đắn nhưng lại vô tình vi phạm pháp luật trong quá trình tác nghiệp.

Do đó, cùng với việc bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, việc nâng cao kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp và hiểu biết về cơ chế, chính sách là yêu cầu hết sức cần thiết. Đây chính là nền tảng để người làm báo thực hiện hiệu quả vai trò giám sát, phản biện xã hội, đồng thời bảo vệ chính mình trong quá trình tác nghiệp.

Dấn thân và bản lĩnh để đồng hành cùng doanh nghiệp phát triển

- Nhân dịp kỷ niệm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21/6, với tư cách là người lãnh đạo ngôi nhà chung của các nhà báo cả nước, ông muốn gửi gắm thông điệp gì để khơi dậy niềm tự hào và "lửa nghề" cho những đồng nghiệp đang tác nghiệp ở mọi miền Tổ quốc, để họ luôn xứng đáng với danh hiệu "thư ký của thời đại"?

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi: Như tôi đã nhiều lần nhấn mạnh, đối với báo chí kinh tế nói chung và Báo Công Thương nói riêng, việc thực hiện tốt vai trò giám sát, phản biện xã hội và tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh là nhiệm vụ hết sức quan trọng.

Để làm được điều đó, báo chí cần thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ. Một mặt, phải chủ động phát hiện, phản ánh và đấu tranh với những hành vi vi phạm pháp luật, những biểu hiện tiêu cực, tham nhũng, lãng phí hoặc những bất cập trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Mặt khác, báo chí cũng cần tích cực phát hiện, biểu dương và nhân rộng các điển hình tiên tiến, những doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, chấp hành tốt pháp luật, có nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Hai nhiệm vụ này có mối quan hệ bổ trợ cho nhau và đều có ý nghĩa quan trọng như nhau. Báo chí không chỉ phản ánh cái chưa tốt để góp phần điều chỉnh, hoàn thiện mà còn phải lan tỏa những giá trị tích cực, tạo động lực cho sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp và nền kinh tế.

Tuy nhiên, để tham gia hiệu quả vào công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, trước hết người làm báo phải giữ vững đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh của mình. Chỉ khi ngòi bút trong sạch, khách quan và trung thực thì mới có thể đấu tranh thuyết phục với những biểu hiện tiêu cực trong xã hội.

Bên cạnh đó, nhà báo cần có kiến thức chuyên môn sâu về lĩnh vực phụ trách, đặc biệt là hiểu biết về pháp luật, cơ chế chính sách và hoạt động của doanh nghiệp. Những vấn đề liên quan đến sản xuất, kinh doanh, quản trị doanh nghiệp hay các dấu hiệu vi phạm trong hoạt động kinh tế thường có tính chất phức tạp. Vì vậy, việc đào tạo đội ngũ phóng viên chuyên sâu là yêu cầu rất cần thiết để có thể tạo ra những tác phẩm báo chí có giá trị, có sức thuyết phục và đủ cơ sở thực tiễn, pháp lý.

Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự dấn thân, bản lĩnh nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm và cả lòng dũng cảm của người làm báo. Để có được những tác phẩm báo chí thực sự có giá trị trong lĩnh vực này, các nhà báo phải đầu tư nghiêm túc về thời gian, công sức, nghiệp vụ và luôn đặt lợi ích của đất nước, của nhân dân lên trên hết.

Tôi cho rằng, chính sự dấn thân, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp sẽ là yếu tố quyết định để báo chí tiếp tục phát huy vai trò của mình trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực cũng như đồng hành cùng sự phát triển lành mạnh, bền vững của cộng đồng doanh nghiệp và nền kinh tế.

“Trái tim nóng và cái đầu lạnh” của người cầm bút

- Nhân Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, với tư cách là một nhà báo nhiều năm gắn bó với nghề và công tác hội, ông muốn nhắn gửi điều gì tới đội ngũ những người làm báo hôm nay?

Nhà báo Nguyễn Đức Lợi: Tôi cho rằng, cũng như những người đang công tác trên các lĩnh vực khác của đời sống xã hội, người làm báo cần luôn gìn giữ cho mình hai điều quan trọng nhất: một trái tim nóng và một cái đầu lạnh.

Trái tim nóng để luôn giữ được ngọn lửa đam mê với nghề, giữ được tinh thần trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và nhân dân; biết đồng cảm với cuộc sống, với những số phận, với những vấn đề mà đất nước đang đặt ra. Còn cái đầu lạnh là để luôn tỉnh táo, khách quan, bản lĩnh trước mọi diễn biến của thực tiễn, trước những áp lực, cám dỗ hay những luồng thông tin đa chiều trong xã hội.

Chỉ khi có được sự kết hợp hài hòa giữa một trái tim nóng và một cái đầu lạnh, người làm báo mới có thể hoàn thành tốt sứ mệnh của mình, giữ vững đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội của người cầm bút.

Mỗi nhà báo hôm nay cần luôn ý thức rằng mình là thành viên của nền báo chí cách mạng Việt Nam – một nền báo chí đã có hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đó là truyền thống vẻ vang mà các thế hệ người làm báo hôm nay có trách nhiệm kế thừa, gìn giữ và phát huy.

Tôi mong rằng đội ngũ những người làm báo sẽ tiếp tục xứng đáng với vai trò là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Đảng; là những người phản ánh trung thực hơi thở cuộc sống, ghi lại những dấu ấn của thời đại và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

- Xin cảm ơn ông!

Nhân dịp kỷ niệm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, nhà báo Nguyễn Đức Lợi nhắn gửi đội ngũ những người làm báo cần luôn giữ cho mình “một trái tim nóng và một cái đầu lạnh”. Trái tim nóng để nuôi dưỡng đam mê, trách nhiệm với đất nước và nhân dân; cái đầu lạnh để giữ sự tỉnh táo, khách quan, bản lĩnh trước mọi áp lực và cám dỗ. Theo ông, chỉ khi kết hợp hài hòa hai yếu tố đó, người làm báo mới có thể giữ vững đạo đức nghề nghiệp, hoàn thành sứ mệnh và xứng đáng là “thư ký của thời đại”.