Đường dây nóng: 0866.59.4498 - Thứ bảy 04/12/2021 02:35

Nghệ An: Vận hành hợp lý liên hồ chứa để giảm "lũ kép" cho miền Trung

16:58 | 09/11/2021
Cứ đến mùa mưa lũ, người dân vùng hạ du của các hồ thuỷ điện, thuỷ lợi ở Nghệ An lại phải gánh chịu nhiều thiệt hại về người và tài sản. Ðể bảo đảm an toàn cho vùng hạ du, vào tháng 11/2019 Thủ tướng Chính phủ ban hành quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Cả, nhằm giảm thiểu thiệt hại đến mức tối đa cho vùng hạ du.

Thay đổi quy trình vận hành

Theo số liệu từ Sở Công Thương Nghệ An, hiện toàn tỉnh có 21 nhà máy thủy điện đang vận hành, hoạt động trên 2 lưu vực: Sông Cả (19 nhà máy) và sông Mã (2 nhà máy). Trong đó, có 2 nhà máy thủy điện lớn, điều tiết năm là Nhà máy thủy điện Hủa Na và Nhà máy thủy điện Bản Vẽ. Đây là 2 nhà máy thủy điện có vai trò quan trọng, quyết định trong vận hành điều tiết nước trong cả mùa lũ và mùa kiệt.

Thông tin từ UBND tỉnh Nghệ An, sau đợt mưa lũ do ảnh hưởng của bão số 3, số 4 vào tháng 7 và 8/2018 đã khiến cho tỉnh Nghệ An bị thiệt hại nặng nề. Tỉnh này đã có cuộc kiểm tra dài 1 tháng đối với tác động của các nhà máy thủy điện trên địa bàn về việc điều tiết, ngăn lũ. Qua đó, một số bất cập được chỉ ra đó là việc triển khai xây dựng nhiều thủy điện trên lưu vực sông Cả, đã làm ảnh hưởng lớn đến dòng chảy của sông, gia tăng thiệt hại do mưa lũ. Phần lớn thời gian trong năm lưu lượng nước sông Cả quá thấp, nên không khơi thông được dòng chảy, dẫn đến mùa lũ nước rút chậm hơn, thời gian ngập kéo dài hơn. Nước thượng nguồn các hồ thủy điện dâng cao hơn, nhanh hơn làm tăng lũ, tăng thiệt hại. Một số đập công suất xả lũ tối đa nhỏ hơn lưu lượng lũ đổ về, làm nước thượng nguồn các hồ thủy điện dâng nhanh quá cao trình, gây thiệt hại cho người dân sinh sống trong khu vực này.

Nghệ An: Vận hành hợp lý liên hồ chứa để giảm
Nghệ An có 2 nhà máy thủy điện lớn, điều tiết năm là Nhà máy thủy điện Hủa Na và Nhà máy thủy điện Bản Vẽ. Đây là 2 nhà máy thủy điện có vai trò quan trọng, quyết định trong vận hành điều tiết nước trong cả mùa lũ và mùa kiệt

Ngoài ra, chính các đập thủy điện làm co hẹp dòng chảy, tạo cao trình chênh lệch lớn giữa thượng lưu và hạ lưu của đập, dẫn đến khi xả lũ tạo thành lưu tốc nước quá lớn, làm sạt lở nhiều hơn cho vùng hạ du, làm tăng thiệt hại cho người dân (nhất là khu vực gần thân đập) trong đợt mưa lũ. Công tác quan trắc, dự báo nước thượng nguồn của các nhà máy thủy điện còn hạn chế, dẫn đến việc xả lũ không chủ động, lưu lượng xả liên tục thay đổi trong thời gian ngắn, làm cho lũ vùng hạ du liên tục thay đổi lớn (lũ lúc lên, lúc xuống bất thường) gây khó khăn cho công tác phòng, chống lũ…

Sau các trận lũ năm 2018, nhận thấy một số bất cập trong quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Cả, tỉnh Nghệ An đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh quy trình. Và tới tháng 11/2019, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 1605/QĐ-TTg về việc ban hành quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Cả.

Ông Trần Tuấn Khanh - cán bộ Phòng Phòng chống thiên tai, Chi cục Thủy lợi tỉnh Nghệ An, quy trình này có nhiều điểm mới, phù hợp hơn so với thực tế. Nếu quy trình cũ chỉ có 3 nhà máy thủy điện là Bản Vẽ, Khe Bố và Chi Khê, thì quy trình mới đã bổ sung thêm các nhà máy khác: Nậm Mô, Nậm Nơn, Bản Ang, Nhạn Hạc A, Châu Thắng, Bản Mồng và cả 2 công trình ở tỉnh Hà Tĩnh là thủy điện Hố Hô và thủy lợi Ngàn Trươi.

Theo quy trình mới này, ngoài thủy điện Bản Vẽ, thì thủy điện Nậm Nơn sẽ không được để mực nước hồ chứa vượt cao trình mực nước lũ kiểm tra, với mọi trận lũ có chu kỳ lặp lại nhỏ hơn, hoặc bằng 5.000 năm để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho công trình. Và ngoài thủy điện Khe Bố, Chi Khê, thì hồ thủy lợi Bản Mồng và Ngàn Trươi không được để mực nước hồ chứa vượt cao trình mực nước lũ kiểm tra với mọi trận lũ có chu kỳ lặp lại nhỏ hơn hoặc bằng 1.000 năm. Đối với các công trình Nậm Mô, Bản Ang, Nhạn Hạc A, Châu Thắng và Hố Hô, không để mực nước hồ chứa vượt cao trình mực nước lũ kiểm tra với mọi trận lũ có chu kỳ lặp lại nhỏ hơn hoặc bằng 500 năm (dựa trên các số liệu thuỷ văn thực đo trong quá khứ, người ta sử dụng phương pháp ngoại suy để tính ra tần suất xuất hiện các trận lũ. Ví dụ tần suất 0,02% tương ứng với 5000 năm).

Vận hành cắt, giảm lũ hiệu quả vùng hạ du

Theo ông Phạm Văn Hoá - Giám đốc Sở Công Thương Nghệ An, ngay sau khi Thủ tưởng Chính phủ ban hành Quyết định 1605/QĐ-TTg đến nay, trên lưu vực sông Cả chưa xảy ra lũ lớn như năm 2018, nên chưa thể so sánh, đánh giá được mức độ giảm thiệt hại so với trước đây. Tuy nhiên, vẫn có thể đánh giá khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du của hồ chứa thủy điện Bản Vẽ theo Quy trình 1605/QĐ-TTg so với quy trình cũ trước đây.

Nếu như trước đây, thời điểm trước ngày 1/9 hằng năm, mực nước cao nhất trước lũ của hồ thủy điện Bản Vẽ là 192,5m. Khi dự báo có lũ về hồ, Quy trình 1605 cho phép hạ thấp mực nước xuống 191,5m để tăng dung tích phòng lũ cho hạ du.

Còn giai đoạn từ sau ngày 1/9, quy trình cũ cho phép hồ thủy điện Bản Vẽ tích nước lên đến mực nước dâng bình thường (tích nước đầy hồ). Khi đó, nếu xuất hiện lũ về hồ thì khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du sẽ bị giảm đáng kể. Quy trình 1605 quy định việc tích nước diễn ra chậm hơn và giới hạn mực nước lớn nhất được phép tích theo thời gian, không cho phép tích nước đầy hồ ngay như quy trình cũ. Ngoài ra, khi dự báo có lũ về hồ, Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh được phép ban hành lệnh hạ mực nước hồ để đón lũ, do đó hồ thủy điện Bản Vẽ vẫn bảo đảm thực hiện nhiệm vụ cắt, giảm lũ cho hạ du.

Vì vậy, có thể nói Quyết định 1605/QĐ-TTg đã làm hồ thủy điện Bản Vẽ tăng khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du, do đó sẽ làm giảm thiệt hại cho hạ du khi có lũ xảy ra. Bên cạnh đó, Quy trình 1605/QĐ-TTg cập nhật đầy đủ các nhà máy trên hệ thống sông Cả; thay đổi trạm kiểm soát lũ (từ Trạm thủy văn Nam Đàn lên Trạm thủy văn Con Cuông) để rút ngắn thời gian chỉ đạo, điều hành sẽ kịp thời và nâng cao độ chính xác trong chỉ đạo điều hành các hồ chứa theo quy trình liên hồ.

Ông Tạ Hữu Hùng - Giám đốc Công ty Thuỷ điện Bản Vẽ - cho hay, ngay từ đầu mùa mưa bão năm nay, nhân viên trực vận hành bám sát quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Cả và điều tiết hồ chứa thủy điện Bản Vẽ. Hàng ngày, nhà máy thực hiện lập bản tin thủy văn dự báo lũ về hồ, quan trắc các thông số liên quan đến vận hành hồ chứa và truyền online về Cục Quản lý tài nguyên nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường theo quy định.

Trong đợt áp thấp nhiệt đới từ ngày 23 - 26/7 vừa qua, trên lưu vực thủy điện Bản Vẽ mưa rất to. Tính chung cả trận lũ vừa qua, tổng lượng lũ về hồ là 323 triệu m3, tổng lượng nước xả xuống hạ du qua tổ máy phát điện là 31,7 triệu m3. Khi xảy ra lũ, mực nước hồ Bản Vẽ đang ở cao trình 168,0m, thấp hơn mực nước dâng bình thường 32m, vì vậy phần lớn lượng lũ được giữ lại trong hồ, lượng nước xả qua công trình chỉ là lượng nước qua tổ máy phát điện, tỉ lệ cắt giảm lũ cho hạ du đạt đến 90%.

Đây là trận lũ lớn, cường suất lũ lên nhanh, lũ xảy ra đồng bộ trên toàn lưu vực sông Cả nên việc hồ chứa thủy điện Bản Vẽ cắt, giảm lũ đến 90% lượng lũ về hồ đã góp phần quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho vùng hạ du. "Có thể thấy Nhà máy thủy điện Bản Vẽ đã phát huy vai trò cắt giảm và phòng chống lũ rất tốt", ông Tạ Hữu Hùng nhấn mạnh.

Hoàng Trinh