Nghệ An: Tiết kiệm điện, thúc đẩy năng lượng tái tạo

Yêu cầu từ thực tiễn

Nhu cầu sử dụng điện tăng cùng sự mở rộng của các khu công nghiệp, nhà máy và cơ sở sản xuất đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác bảo đảm cung ứng điện tại Nghệ An. Trong bối cảnh đầu tư nguồn điện mới cần thời gian và nguồn lực, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả là giải pháp có thể triển khai ngay, vừa giảm áp lực cho hệ thống điện vừa giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí.

Tại Nghệ An, đến năm 2026 có 57 cơ sở, doanh nghiệp sử dụng năng lượng trọng điểm. Đây là nhóm cần được quan tâm trong việc kiểm toán năng lượng, lập kế hoạch sử dụng năng lượng và cải tiến công nghệ. Khi quy mô sản xuất tăng, quản lý năng lượng không thể chỉ dừng ở theo dõi hóa đơn tiền điện mà cần xác định rõ mức tiêu hao ở từng dây chuyền, từng công đoạn và trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Thực tế, cơ hội tiết kiệm điện thường bắt đầu từ việc rà soát thiết bị và quy trình: động cơ chạy non tải, hệ thống khí nén rò rỉ, máy lạnh và hệ thống làm mát vận hành chưa tối ưu, thiết bị chiếu sáng hiệu suất thấp, lịch chạy máy chưa phù hợp hoặc nhiệt thải chưa được thu hồi. Các biện pháp như bảo trì định kỳ, điều chỉnh chế độ vận hành, phân ca hợp lý, theo dõi phụ tải và tắt thiết bị không cần thiết có thể giúp giảm tiêu hao mà chưa đòi hỏi đầu tư lớn.

Một trong những cơ sở quan trọng để Nghệ An tổ chức thực hiện tiết kiệm điện là Kế hoạch số 315/KH-UBND ngày 24/4/2026 của UBND tỉnh về tiết kiệm điện năm 2026 và phát triển điện mặt trời mái nhà. Theo kế hoạch, tỉnh đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026; trong các tháng cao điểm nắng nóng, cơ quan, đơn vị phấn đấu tiết kiệm tối thiểu 10%. Kế hoạch cũng đặt mục tiêu giảm tổn thất điện năng toàn hệ thống xuống dưới 6%, đồng thời tăng cường quản lý nhu cầu điện và điều chỉnh phụ tải để giảm công suất đỉnh vào giờ cao điểm.

Để các mục tiêu này đi vào thực chất, việc thực hiện được phân theo từng nhóm. Với cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, trọng tâm là xây dựng phương án tiết kiệm theo quý, kiểm soát điều hòa và chiếu sáng, thay thế thiết bị hiệu suất thấp và đưa kết quả thực hiện vào đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu. Với doanh nghiệp, cần theo dõi tiêu thụ năng lượng gắn với sản lượng, chủ động lập kế hoạch cải tiến và bố trí lịch vận hành phù hợp để hạn chế phụ tải vào giờ cao điểm khi có thể.

Với cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, yêu cầu bài bản hơn thông qua phân công người phụ trách năng lượng, theo dõi định kỳ, kiểm toán và xây dựng kế hoạch cải thiện hiệu suất. Việc ứng dụng công tơ, phần mềm giám sát hoặc hệ thống quản lý năng lượng giúp phát hiện nhanh bất thường, so sánh hiệu quả giữa các dây chuyền và đánh giá chính xác kết quả sau đầu tư.

Ở khu dân cư, hiệu quả phụ thuộc nhiều vào việc hình thành thói quen sử dụng điện hợp lý: sử dụng điều hòa ở mức nhiệt độ phù hợp, hạn chế thiết bị chờ, lựa chọn thiết bị có hiệu suất cao và tránh sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm khi không cần thiết. Công tác tuyên truyền nâng cao ý thức sử dụng điện tiết kiệm của người dân là đặc biệt quan trọng. 

Song song với tiết kiệm điện, Nghệ An đang thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng tự sản xuất, tự tiêu thụ. Nhiều nhà xưởng tại khu công nghiệp WHA, VSIP và doanh nghiệp trong khu kinh tế đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, bổ sung nguồn điện phục vụ hoạt động sản xuất. 

9 tháng năm 2026, có 27 tổ chức và 671 cá nhân, hộ gia đình đã gửi thông báo, đăng ký lắp đặt hệ thống điện mặt trời có công suất trên 100 kWp. Tổng công suất của 27 tổ chức là 26.964,01 kWp; nhóm 671 cá nhân, hộ gia đình đạt 6.421,505 kWp. Kết quả này cho thấy người dân, doanh nghiệp đã nắm bắt tốt xu hướng sử dụng năng lượng sạch, xanh, giúp tiết kiệm và mang lại hiệu quả cho sản xuất, kinh doanh, đời sống sinh hoạt. 

Theo Quy hoạch điện VIII, Nghệ An có thêm dư địa phát triển nguồn năng lượng tái tạo, với công suất được phân bổ là 232 MW trong giai đoạn 2025–2030 và 246 MW sau năm 2030. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, Nghệ An cần gắn phát triển nguồn điện với khả năng tiếp nhận của lưới điện, nhu cầu tiêu thụ, tiến độ dự án và cơ chế đầu tư phù hợp.

Tháo gỡ điểm nghẽn, xác định rõ lộ trình 

Ông Phạm Văn Hóa, Giám đốc Sở Công Thương Nghệ An cho biết, trong thời gian còn lại của năm 2026, Sở tập trung rà soát kết quả thực hiện Kế hoạch số 315/KH-UBND tại từng nhóm đối tượng; xác định nhiệm vụ đã hoàn thành, nội dung còn chậm và những khó khăn cần tháo gỡ. Theo kế hoạch, các cơ quan, đơn vị và địa phương gửi báo cáo kết quả về Sở Công Thương trước ngày 25/12/2026 để tổng hợp. Báo cáo có số liệu cụ thể về điện năng tiết kiệm, tình hình thực hiện giải pháp và đề xuất cho giai đoạn tiếp theo.

Với doanh nghiệp, lộ trình bắt đầu từ kiểm kê năng lượng và xác định đường cơ sở tiêu thụ; tiếp theo là triển khai những giải pháp vận hành, bảo trì, quản lý phụ tải có chi phí thấp; sau đó mới ưu tiên các dự án đầu tư lớn như thay dây chuyền, thu hồi nhiệt, lắp đặt điện mặt trời hoặc hệ thống lưu trữ. Mỗi dự án cần có mục tiêu định lượng, dự toán đầu tư, thời gian hoàn vốn và phương pháp đo lường kết quả sau khi đưa vào vận hành.

Về phía cơ quan quản lý, Sở Công Thương Nghệ An sẽ phối hợp với ngành điện, Ban quản lý khu kinh tế Đông Nam và các khu công nghiệp, chính quyền địa phương để hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện quy định, tiếp cận tư vấn kỹ thuật và xử lý vướng mắc trong quá trình phát triển nguồn điện tại chỗ. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, các chương trình tư vấn theo cụm ngành, chia sẻ mô hình hiệu quả và hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn có thể giảm chi phí ban đầu, tạo điều kiện nhân rộng giải pháp.

Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh tiếp tục triển khai Quyết định số 3788/QĐ-UBND ngày 21/11/2025 phê duyệt kế hoạch thực hiện chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trên địa bàn tỉnh; đồng thời gắn nhiệm vụ tiết kiệm năng lượng với thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và phát triển các dự án nguồn, lưới điện; khuyến khích, hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ; tiếp tục tham mưu triển khai các dự án năng lượng trọng điểm, trong đó có Nhà máy Nhiệt điện LNG Quỳnh Lập.

Hiệu quả không chỉ đo bằng số lượng hệ thống điện mặt trời được đăng ký hay số văn bản đã ban hành, mà cần đánh giá bằng lượng điện tiết kiệm thực tế, mức tiêu hao trên đơn vị sản phẩm, khả năng giảm phụ tải giờ cao điểm, tỷ lệ điện tái tạo được sử dụng tại chỗ và mức giảm phát thải. Những chỉ số này giúp tỉnh nhận diện mô hình tốt, điều chỉnh chính sách và ưu tiên nguồn lực đúng nơi cần thiết.

Triển khai đồng bộ tiết kiệm năng lượng và thúc đẩy năng lượng tái tạo là hai nhiệm vụ bổ trợ cho nhau. Khi cơ quan nhà nước thực hiện nghiêm các mục tiêu tiết kiệm điện, doanh nghiệp đổi mới công nghệ và nguồn điện sạch được đầu tư trên cơ sở nhu cầu thực tế, Nghệ An sẽ đảm bảo an ninh năng lượng bền vững cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội.