Tin Khu Vực
Nhu cầu lớn
Từ 1 doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm (XHTN) đầu tiên được cấp phép năm 2017; đến nay thị trường có 5 đơn vị. Về hoạt động của các doanh nghiệp này, theo Bộ Tài chính, các hợp đồng XHTN được triển khai thời gian qua chủ yếu tập trung vào đánh giá tín nhiệm đối với doanh nghiệp và tổ chức phát hành.
Cụ thể, trong tổng số 228 hợp đồng XHTN được ký kết tính đến hết năm 2025, các hợp đồng đối với doanh nghiệp phát hành là 174 hợp đồng và phục vụ quản trị nội bộ: 37 hợp đồng. Số lượng hợp đồng XHTN đối với công cụ nợ/trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) còn rất hạn chế với 17 hợp đồng (trong đó có 16 hợp đồng đối với trái phiếu phát hành riêng lẻ và 01 hợp đồng đối với trái phiếu chào bán ra công chúng).
Về giá trị TPDN được xếp hạng, trong năm 2025, tổng giá trị TPDN phát hành có sử dụng dịch vụ XHTN đạt khoảng 10,2 nghìn tỷ đồng, gấp 3,1 lần so với năm 2024. Mặc dù vậy, tỷ trọng này vẫn còn khá khiêm tốn, mới chỉ chiếm khoảng 1,6% tổng khối lượng TPDN phát hành trong năm.
Các hợp đồng XHTN được triển khai thời gian qua chủ yếu tập trung vào đánh giá tín nhiệm đối với doanh nghiệp và tổ chức phát hành.
Các số liệu cho thấy, TPDN được xếp hạng vẫn còn rất thấp. Theo Bộ Tài chính, tỷ trọng giá trị trái phiếu phát hành có sử dụng dịch vụ XHTN duy trì ở mức thấp so với giá trị trái phiếu phát hành xuất phát từ 3 nguyên nhân.
Một là, lộ trình áp dụng XHTN bắt buộc mới ở giai đoạn đầu triển khai. Các quy định bắt buộc mới chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2023 (đối với trái phiếu ra công chúng) và 01/01/2024 (đối với trái phiếu riêng lẻ).
Hai là, tác động bất lợi từ yếu tố vĩ mô và tâm lý thị trường. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp từ những biến động kinh tế vĩ mô, và thị trường tài chính trong và ngoài nước; trong một số thời điểm thị trường TPDN sụt giảm, số lượng doanh nghiệp phát hành trái phiếu và nhà đầu tư mua trái phiếu đều có xu hướng giảm.
Ba là, nhận thức về vai trò của XHTN còn hạn chế. Các tổ chức phát hành còn chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của XHTN đối với hoạt động huy động vốn của doanh nghiệp, còn e ngại về chi phí khi sử dụng dịch vụ này, dẫn đến tâm lý chưa chủ động tiếp cận và sử dụng dịch vụ này khi không thuộc diện bắt buộc.
Việc mở rộng phạm vi bắt buộc từ 1/1/2026 dự kiến sẽ làm tăng nhu cầu và đặt ra yêu cầu nâng chất lượng dịch vụ XHTN trong thời gian tới.
Nâng chuẩn hoạt động doanh nghiệp XHTN
Theo Tờ trình ban hành Nghị định quy định về dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, vốn pháp định tối thiểu cho hoạt động XHTN được đề xuất nâng từ 15 tỷ lên 25 tỷ đồng, kèm yêu cầu duy trì vốn chủ sở hữu không thấp hơn vốn pháp định. Định hướng cũ đặt mục tiêu cấp phép tối đa 5 doanh nghiệp đến năm 2030 theo Quyết định 507/QĐ-TTg năm 2015. Tuy nhiên, Dự thảo đã bỏ trần này, phân cấp cho Bộ Tài chính quyết định số lượng theo từng thời kỳ, vừa mở cửa cho doanh nghiệp mới vừa giữ cơ chế cấp phép để kiểm soát chất lượng. Nhìn ra thế giới, hiện có hơn 120 tổ chức XHTN tại hơn 45 quốc gia, bình quân mỗi nước 2–3 tổ chức.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung nhiều ràng buộc trách nhiệm đối với doanh nghiệp XHTN: báo cáo tài chính hằng năm bắt buộc kiểm toán độc lập bởi tổ chức kiểm toán có lợi ích công chúng; doanh nghiệp xếp hạng phải bồi thường thiệt hại cho tổ chức được xếp hạng nếu sai sót từ phía mình; rà soát xung đột lợi ích trước khi xếp hạng, luân chuyển chuyên viên phân tích và bổ sung các hành vi nghiêm cấm. Về quản lý, dự thảo chuyển trọng tâm sang hậu kiểm, tăng tần suất kiểm tra định kỳ từ 5 năm/lần lên 2 năm/lần và điều chỉnh chế độ báo cáo từ 1 năm thành sáu tháng và 1 năm.
Với yêu cầu mới đối với đơn vị XHTN, nghị định mới được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng nền tảng niềm tin để phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp.
Dự thảo Nghị định tăng cường minh bạch thông tin và nâng cao chất lượng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm; công bố phương pháp xếp hạng, ký hiệu và ý nghĩa bậc xếp hạng, báo cáo chất lượng dịch vụ, tỷ lệ vỡ nợ và nghĩa vụ công bố đối với các trường hợp pháp luật chứng khoán quy định bắt buộc có xếp hạng tín nhiệm. Đây là dữ liệu để nhà đầu tư đối chiếu bậc xếp hạng của một trái phiếu với tỷ lệ vỡ nợ trong quá khứ và phương pháp đứng sau kết quả đó.
Dự thảo nêu rõ nguyên tắc kết quả XHTN chỉ là thông tin tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư hay góp vốn. Theo Tờ trình, cách tiếp cận này phù hợp với khuyến nghị của Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (IOSCO) về kiểm soát xung đột lợi ích và minh bạch phương pháp luận.
Tựu trung lại, giới chuyên môn kỳ vọng những quy định mới về dịch vụ xếp hạng tín nhiệm sẽ nâng cao chất lượng của đơn vị xếp hạng để kết quả xếp hạng đủ sức trở thành chỗ dựa cho thị trường. Đối với nhà đầu tư, xếp hạng tín nhiệm là một lớp lọc rủi ro hữu ích nhưng không thay thế việc tự thẩm định dòng tiền và tài sản bảo đảm của tổ chức phát hành. Với định hướng nâng chuẩn đơn vị cung cấp dịch vụ và tăng minh bạch, Nghị định mới sẽ góp phần xây dựng nền tảng niềm tin để thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển an toàn, bền vững hơn.
Đến nay, đã có 5 doanh nghiệp hoạt động xếp hạng tín nhiệm được Bộ Tài chính cấp phép, mức vốn điều lệ từ 26,875 tỷ đồng đến 194,64 tỷ đồng, bao gồm: Công ty Cổ phần Sài Gòn Phát Thịnh Ratings (Saigon Ratings); Công ty Cổ phần FiinRatings; Công ty Cổ phần xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating); Công ty Cổ phần xếp hạng tín nhiệm S&I; Công ty Cổ phần XHTN Thiên Minh. Tổng doanh thu của các doanh nghiệp XHTN tính đến cuối năm 2025 ước đạt 62 tỷ đồng, tăng khoảng 20% so với năm 2024.