Nâng cao năng suất, chất lượng quốc gia, tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế

Chiều 14/8, tại TPHCM, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã đến dự và phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn Năng suất chất lượng Quốc gia. Sự kiện do Bộ Khoa học và Công nghệ; Ban Chính sách, chiến lược Trung ương; Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cùng Tổ chức Năng suất Châu Á và Tổ chức Lao động Quốc tế phối hợp tổ chức.

Dự Diễn đàn có Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Lê Xuân Định; Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Trần Anh Tiến…

Diễn đàn làm rõ hạn chế ảnh hưởng tăng trưởng năng suất của Việt Nam

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi tăng trưởng nhanh và bền vững. Khi dư địa mở rộng đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn.

Diễn đàn bao gồm 4 hội thảo chuyên đề, tiếp cận năng suất từ bốn hướng: Chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Chuyển đổi số; Năng suất xanh và ESG; Đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Đây là những cấu phần liên kết của một hệ sinh thái nâng cao năng suất, chất lượng quốc gia.

Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn các tham luận và trao đổi tại Diễn đàn tập trung làm rõ ba câu hỏi: Đâu là những điểm nghẽn quan trọng nhất về thể chế, công nghệ, nhân lực và quản trị đang hạn chế tăng trưởng năng suất của Việt Nam; làm thế nào để khoa học, công nghệ, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và hạ tầng chất lượng được chuyển hóa thành kết quả năng suất có thể đo lường; các chủ thể trong hệ sinh thái cần phối hợp và phân bổ nguồn lực như thế nào để những sáng kiến hiệu quả được triển khai nhanh và nhân rộng.

Thứ trưởng Bộ KH&CN tin tưởng Diễn đàn sẽ củng cố liên kết giữa chính sách - khoa học, công nghệ - nguồn nhân lực - doanh nghiệp - thị trường, mở ra những hướng đi mới cho bứt phá năng suất của Việt Nam.

Nâng cao năng suất là một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng đánh giá cao Diễn đàn diễn ra vào thời điểm cả nước đang triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu tăng trưởng "2 con số" một cách bền vững, đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Phó Thủ tướng đề nghị Diễn đàn thống nhất một nhận thức: Nâng cao năng suất không phải là phong trào, cũng không phải việc riêng của ngành khoa học và công nghệ. Đây là một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống trong giai đoạn 2026 - 2030.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh ba định hướng lớn.

Thứ nhất, chuyển từ làm theo phong trào sang chuyển đổi sâu về thực chất, đo lường được; lấy chỉ tiêu năng suất làm thước đo điều hành.

Để đạt được các mục tiêu đã đặt ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW về đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và yêu cầu năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5 - 9,5%/năm trong Nghị quyết số 68-NQ/TW, đề nghị nghiên cứu, đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, từng địa phương, từng tập đoàn, tổng công ty. Từ đó có cách thức đo lường, đánh giá và công bố để cải tiến năng suất một cách liên tục.

Thứ hai, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành nguồn tạo ra năng suất mới; chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành tấm hộ chiếu ra thị trường. Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải đi vào dây chuyền sản xuất và quy trình quản trị, chứ không chỉ dừng lại ở phần mềm quản lý văn phòng; trong đó lưu ý chú trọng đến năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bên cạnh đó, hạ tầng chất lượng quốc gia cần phải được hiện đại hóa, số hóa và đi trước một bước để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng cao của các thị trường lớn trên thế giới.

Thứ ba, huy động đồng bộ cả ba lực lượng: doanh nghiệp nhà nước, kinh tế tư nhân và khu vực công; trong đó, mỗi tập đoàn, tổng công ty xây dựng chương trình nâng cao năng suất riêng, với mục tiêu định lượng cụ thể và lan tỏa xuống chuỗi cung ứng. Các chính sách hỗ trợ cần chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, trọng điểm, lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo.

Phát triển nguồn nhân lực cho năng suất, hình thành đội ngũ chuyên gia

Từ các định hướng này, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ KH&CN khẩn trương sơ kết việc thực hiện Quyết định số 36/QĐ-TTg ngày 11/01/2021 của Thủ tướng Chính phủ ban hành "Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2030"; nghiên cứu kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới.

Hoàn thành và đưa vào vận hành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, cấp ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất; công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Bên cạnh đó, hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia; ưu tiên đầu tư năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm quốc gia; đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số, mở rộng thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp; chủ động tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.

Phát triển nguồn nhân lực cho năng suất, hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất quốc gia đạt chuẩn khu vực; nghiên cứu đưa nội dung năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo vào chương trình đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho người lao động.

Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế; phát huy vai trò của Tổ chức Năng suất Châu Á, Tổ chức Lao động Quốc tế và các đối tác; tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của các nền kinh tế đã thành công trong chuyển đổi kép.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh: "Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc. Tăng tốc ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Tăng tốc đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tăng tốc chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng. Trên hết, tăng tốc nâng cao năng suất của mỗi doanh nghiệp, mỗi cơ quan và mỗi người lao động Việt Nam".

Theo đó, những ý tưởng và khuyến nghị được trao đổi tại Diễn đàn hôm nay phải được chuyển hóa thành nhiệm vụ cụ thể. Phó Thủ tướng tin tưởng, với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống, sự năng động của cộng đồng doanh nghiệp và sự đồng hành của các tổ chức quốc tế, Việt Nam sẽ tạo được bước chuyển mạnh mẽ về năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh, hiện thực hóa Tầm nhìn Việt Nam 2045.

Ngay sau Diễn đàn, Bộ KH&CN sẽ triển khai chỉ đạo của Phó Thủ tướng; phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan chuẩn bị Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới; thúc đẩy hiện đại hóa hạ tầng chất lượng quốc gia; ưu tiên năng lực tiêu chuẩn, đo lường, thử nghiệm, chứng nhận và công nhận phục vụ công nghệ chiến lược, các dự án trọng điểm; đồng thời phát triển đội ngũ chuyên gia, mở rộng hợp tác quốc tế về năng suất, chất lượng.