Mô hình chính quyền 3 cấp: Đo hiệu quả bằng chất lượng phục vụ

Ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước

Việc triển khai mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp được xem là cuộc cải cách tổ chức sâu rộng nhất trong nhiều năm trở lại đây. Phạm vi tác động trải dài từ Trung ương đến cơ sở, liên quan đến tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính, cơ chế phân cấp, phân quyền, đội ngũ cán bộ và phương thức quản trị quốc gia. Quy mô, mức độ và tính chất của cuộc cải cách ấy cũng chính là điều được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là hoàn toàn đúng đắn, cần thiết và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước. Đây là cuộc cải cách có phạm vi rất rộng, rất khó, rất quyết liệt, tác động đến hầu hết các cơ quan, các cán bộ, công chức, người lao động trong hệ thống chính trị, từ Trung ương đến cơ sở. Sau một năm, chúng ta đã đi qua giai đoạn sắp xếp tổ chức ban đầu. Nhiệm vụ tiếp theo là chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy mới”.

Nhìn lại một năm qua, có thể thấy nền tảng cho bước chuyển ấy đã được hình thành khá rõ. Ở Trung ương, cơ cấu tổ chức Chính phủ được sắp xếp từ 22 bộ, cơ quan ngang bộ xuống còn 17 bộ, cơ quan ngang bộ; số cơ quan thuộc Chính phủ giảm từ 8 xuống còn 5. Các tổ chức bên trong bộ, cơ quan ngang bộ được rà soát, giảm mạnh số lượng cục, vụ, chi cục và tổ chức tương đương; đồng thời chấm dứt mô hình tổng cục. Ở địa phương, việc sắp xếp đơn vị hành chính đưa cả nước còn 34 tỉnh, thành phố; kết thúc hoạt động của cấp huyện; hệ thống cơ quan chuyên môn và đơn vị sự nghiệp công lập tiếp tục được cơ cấu lại theo hướng tinh gọn.

Điểm nhấn lớn nhất là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Cụ thể, hàng nghìn nhiệm vụ đã được chuyển giao từ Trung ương cho địa phương; riêng cấp xã hiện trực tiếp đảm nhận gần một nghìn nhiệm vụ quản lý nhà nước cùng nhiều nhiệm vụ được phân cấp từ cấp tỉnh. Vai trò của chính quyền cơ sở vì thế thay đổi căn bản, từ chủ yếu thực hiện nhiệm vụ hành chính sang trở thành cấp trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp.  Đó cũng chính là tinh thần của mô hình chính quyền mới: giảm tầng nấc trung gian để rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân.

Thực tiễn tại các thành phố lớn cho thấy: TP. Hà Nội, sau một năm vận hành, mô hình mới góp phần nâng cao năng lực quản trị, tháo gỡ nhiều điểm nghẽn tồn tại nhiều năm, tạo điều kiện triển khai các dự án quy mô lớn và cải thiện môi trường đầu tư. Kết quả phát triển kinh tế - xã hội cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi GRDP đạt mức cao nhất trong nhiều năm, thu ngân sách 6 tháng đầu năm 2026 khoảng 410 nghìn tỷ đồng. Đặc biệt, trong lĩnh vực cải cách hành chính, tỷ lệ hồ sơ quá hạn giảm mạnh từ 44,63% xuống còn 4,2%; mức độ hài lòng và rất hài lòng của người dân đạt gần 99%. Những con số ấy phản ánh rõ hiệu quả của một bộ máy vận hành theo hướng gần dân hơn, linh hoạt hơn và hiệu quả hơn.

TP. Hồ Chí Minh ghi nhận mô hình mới giúp rút ngắn quy trình chỉ đạo, tăng tính chủ động của cơ sở, mở rộng không gian phát triển, cải thiện môi trường đầu tư, tạo nền tảng hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới. Đây là minh chứng cho thấy cải cách bộ máy không chỉ phục vụ quản lý hành chính mà còn trực tiếp tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Nhìn chung, bộ máy mới vận hành thông suốt; nhiều quy trình được rút ngắn; phân cấp, phân quyền ngày càng rõ nét. Người dân và doanh nghiệp từng bước cảm nhận được những thay đổi trong chất lượng phục vụ. Đây chính là tiền đề quan trọng để bước sang giai đoạn mới - giai đoạn mà hiệu quả vận hành sẽ trở thành tiêu chí đánh giá cao nhất đối với mô hình chính quyền 3 cấp.

Giải pháp trọng tâm nâng cao hiệu quả vận hành

Giai đoạn đầu, cuộc cải cách được nhận diện bằng những con số về sắp xếp tổ chức, giảm đầu mối và kiện toàn bộ máy thì giai đoạn tiếp theo được đánh giá bằng một hệ tiêu chí hoàn toàn khác. Đó là, hiệu lực quản lý nhà nước được nâng cao đến đâu; chính quyền có phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu phát triển hay không?

Vì vậy, tại Hội nghị toàn quốc sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dành nhiều thời gian để chỉ đạo các nhiệm vụ của giai đoạn mới. 10 nhiệm vụ trọng tâm tập trung vào nâng cao chất lượng vận hành của bộ máy sau khi đã được kiện toàn.

Nhiệm vụ đầu tiên được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, pháp luật và cơ chế vận hành của hệ thống chính trị. Đây có thể xem là "khâu mở khóa". Một bộ máy dù được thiết kế hợp lý đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả nếu vẫn bị ràng buộc bởi những quy định chồng chéo, thiếu thống nhất hoặc phân định trách nhiệm không rõ ràng. Yêu cầu "một việc chỉ có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm" không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả điều hành mà còn hướng tới xây dựng một nền hành chính minh bạch, có trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Cùng với thể chế, phân cấp, phân quyền tiếp tục được xác định là động lực quan trọng của mô hình chính quyền mới. Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất rõ ràng: phân cấp không đồng nghĩa với chuyển gánh nặng xuống cấp dưới. Muốn địa phương phát huy tính chủ động thì phải trao đầy đủ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và công cụ thực thi, đồng thời tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát. Nguyên tắc này có ý nghĩa quyết định đối với thành công của mô hình chính quyền 3 cấp, bởi nếu quyền hạn và trách nhiệm không song hành, hiệu quả quản trị sẽ khó được cải thiện như kỳ vọng.

Thứ hai, tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hệ thống chính trị và xã hội. Cấp ủy phải lãnh đạo bằng định hướng chiến lược, bằng thể chế, bằng công tác cán bộ, bằng kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả.

Thứ ba, hoàn thiện mô hình tổ chức và cơ chế vận hành của chính quyền địa phương 2 cấp.

Thứ tư, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực và kiểm soát quyền lực.

Một nội dung khác được đặt ở vị trí then chốt là xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình mới. Thực tiễn một năm qua cho thấy, ở một số địa phương vẫn còn tình trạng bố trí cán bộ chưa phù hợp với vị trí việc làm, thiếu nhân lực chuyên sâu ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp. Cải cách bộ máy không thể chỉ dừng lại ở việc sắp xếp tổ chức mà phải đi liền với tái cơ cấu nguồn nhân lực. Bộ máy tinh gọn chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ cán bộ có năng lực, được bố trí đúng người, đúng việc và có cơ chế khuyến khích phù hợp. 

Tiếp đó là chỉ đạo nâng cao chất lượng hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin, hạ tầng số; đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn hệ thống chính trị. Chuyển đổi số thiết kế lại toàn bộ quy trình điều hành, từ hồ sơ điện tử, dữ liệu dùng chung đến giám sát theo thời gian thực. Khi mọi quy trình được số hóa, việc xử lý thủ tục hành chính sẽ nhanh hơn, minh bạch hơn, giảm chi phí tuân thủ.

Bên cạnh hai nhiệm vụ tiếp theo: phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội và xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở và hồ sơ, tài liệu sau sắp xếp, trong phát biểu của mình, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác kiểm tra, giám sát và phương thức chỉ đạo, điều hành. Theo đó, xây dựng bộ chỉ số theo dõi quá trình vận hành mô hình mới, trong đó có thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tỷ lệ hồ sơ đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp, tỷ lệ công việc cấp xã phải xin ý kiến cấp trên... Đây là những chỉ số phản ánh đúng bản chất của một nền quản trị hiện đại: lấy kết quả phục vụ làm trung tâm thay vì lấy quy trình nội bộ làm tiêu chí đánh giá.

Cuối cùng, đối với các lĩnh vực liên ngành còn giao thoa, cần khẩn trương rà soát, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ theo nguyên tắc: một việc phải có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính; một nguồn dữ liệu dùng chung; một quy trình phối hợp liên thông; đồng thời có cơ chế kiểm tra, giám sát và quy trách nhiệm rõ ràng…

Có thể thấy, sau một năm, cuộc cải cách tổ chức bộ máy đã hoàn thành bước đi đầu tiên là tạo lập một cấu trúc mới cho hệ thống chính trị. Nhưng xây dựng được một bộ máy mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở khả năng vận hành của bộ máy ấy; ở việc mỗi quyết định được thực thi nhanh hơn, thủ tục được giải quyết thuận lợi hơn, cán bộ phát huy đúng năng lực và địa phương có thêm không gian để phát triển.

Những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp đã chỉ rõ hướng đi ấy. Đây không chỉ là yêu cầu đối với từng cơ quan, từng địa phương mà còn là đòi hỏi tất yếu của quá trình hiện đại hóa nền quản trị quốc gia, nhằm xây dựng một bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, kiến tạo phát triển và phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Tổ chức mới phải tạo ra năng lực mới, cơ chế phân cấp - phân quyền mới phải song hành với trách nhiệm mới, dữ liệu mới phải tạo ra phương thức quản trị mới và bộ máy mới phải đem lại chất lượng phục vụ mới cho người dân và doanh nghiệp.