Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi): Mở rộng chủ thể ký kết, rút gọn mạnh thủ tục

Sửa đổi toàn diện, thay thế Luật năm 2020

Sáng 18/10, tiếp tục Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình số 773/TTr-CP ngày 30/9/2026 của Chính phủ về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội trình bày Báo cáo thẩm tra về dự án Luật.

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho biết, Luật Thỏa thuận quốc tế số 70/2020/QH14 được Quốc hội thông qua ngày 13/11/2020, có hiệu lực từ ngày 01/7/2021, đã tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động ký kết và triển khai thỏa thuận quốc tế theo hướng chủ động, linh hoạt. Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện, Luật đã phát sinh một số vướng mắc, bất cập cần được sửa đổi, bổ sung toàn diện.

Theo Tờ trình, đối tượng áp dụng của Luật hiện hành chưa bao quát các chủ thể có nhu cầu ký kết văn bản hợp tác như ban quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế, đơn vị sự nghiệp công lập. Việc sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp mạnh cho UBND cấp xã cũng làm gia tăng nhu cầu ký kết thỏa thuận quốc tế ở cấp này. Bên cạnh đó, Luật chưa rút gọn mạnh trình tự, thủ tục ký kết đối với các trường hợp đặc thù; chưa quy định về ký điện tử và ứng dụng công nghệ trong lưu trữ, thống kê, tra cứu thỏa thuận quốc tế.

Đáng chú ý, phạm vi điều chỉnh của Luật hiện hành chưa phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, theo đó Luật chỉ quy định những vấn đề “khung”, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động thì giao Chính phủ quy định.

Do có sự thay đổi cơ bản về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) thay thế Luật hiện hành, thay vì luật sửa đổi, bổ sung một số điều như dự kiến ban đầu. Dự thảo Luật gồm 06 chương, 47 điều, được xây dựng trên cơ sở 3 nhóm chính sách, hoàn thiện phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng; đơn giản hóa quy trình, thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thực thi thỏa thuận quốc tế.

Điểm mới đầu tiên là định nghĩa thỏa thuận quốc tế được hoàn thiện nhằm phân biệt rõ với điều ước quốc tế. Theo đó, thỏa thuận quốc tế là thỏa thuận bằng văn bản giữa bên ký kết Việt Nam trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình với bên ký kết nước ngoài, “không làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo pháp luật quốc tế”.

Về bên ký kết Việt Nam, dự thảo Luật bổ sung các chủ thể mới gồm: ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế thuộc UBND cấp tỉnh; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, UBND cấp tỉnh; UBND xã, phường ngoài khu vực biên giới theo quy định của Chính phủ. Người đứng đầu Bộ, cơ quan ngang Bộ quyết định việc ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc; Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định đối với các Ban Quản lý và đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND cấp tỉnh. Dự thảo cũng bỏ quy định UBND cấp xã chỉ được ký kết với chính quyền địa phương cấp tương đương của nước ngoài.

Cùng với đó, dự thảo lược bỏ một số chủ thể không còn phù hợp sau sắp xếp tổ chức bộ máy như tổng cục thuộc Bộ, UBND cấp huyện, Tổng Thư ký Quốc hội, cơ quan thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thuộc Chính phủ.

Một điểm mới quan trọng khác là mở rộng các trường hợp áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, gồm: trường hợp cần xử lý gấp do yêu cầu về quốc phòng, an ninh, cứu trợ khẩn cấp, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh; thỏa thuận quốc tế ký kết trên cơ sở điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; biên bản, kết luận cuộc họp, hội nghị, hội đàm; tuyên bố chính trị tại hội nghị đa phương. Thủ tục rút gọn được thực hiện cả về hồ sơ lấy ý kiến, nội dung tờ trình và thời hạn lấy ý kiến.

Về phân cấp, Thủ tướng Chính phủ thực hiện thẩm quyền trình Chủ tịch nước quyết định đối với thỏa thuận quốc tế nhân danh Nhà nước (quy định hiện hành là Chính phủ trình). Người đứng đầu cơ quan chủ trì hoặc đầu mối tham dự hội nghị đa phương được quyết định việc ký kết tuyên bố chính trị có nội dung phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Trình tự, thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh Bộ, cơ quan ngang Bộ, chính quyền địa phương cấp tỉnh, UBND cấp xã được giao Chính phủ quy định chi tiết.

Dự thảo Luật lần đầu quy định việc ký điện tử thỏa thuận quốc tế, phù hợp với pháp luật về giao dịch điện tử, lưu trữ, bảo vệ bí mật nhà nước, trừ thỏa thuận quốc tế nhân danh Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ. Bộ Ngoại giao chủ trì xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu về thỏa thuận quốc tế, là một phần của Cơ sở dữ liệu quốc gia về cam kết quốc tế. Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng; quy định về giám sát hoạt động ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế; trách nhiệm định kỳ rà soát, kiến nghị chấm dứt hiệu lực thỏa thuận quốc tế không hiệu quả và xử lý vi phạm trong công tác thỏa thuận quốc tế. Luật dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.

Đề nghị làm rõ tiêu chí, điều kiện đối với chủ thể ký kết mới

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới, cho biết Ủy ban nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật nhằm tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV về đối ngoại và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp. Hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Hai.

Cơ quan thẩm tra tán thành việc bổ sung các chủ thể ký kết mới, song đề nghị bổ sung quy định hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, điều kiện về chức năng, nhu cầu hợp tác, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng bảo đảm nguồn lực để người có thẩm quyền quyết định việc ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh đơn vị sự nghiệp công lập, Ban Quản lý thuộc UBND tỉnh, UBND cấp xã. Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung tiêu chí nhận diện thỏa thuận quốc tế dựa trên bản chất, mục đích và nội dung của thỏa thuận, không chỉ dựa vào tên gọi hoặc trình tự, thủ tục ký kết.

“Yêu cầu về cắt giảm thực chất về thành phần hồ sơ, thời hạn và quy trình, thủ tục tại dự thảo Luật mới được đáp ứng một phần yêu cầu rút gọn”, Báo cáo thẩm tra nêu rõ.

Từ đó, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, xác định rõ thành phần hồ sơ lấy ý kiến theo thủ tục rút gọn, đồng thời có cơ chế kiểm soát sau khi áp dụng; quy định rõ phạm vi, tiêu chí của “thay đổi mang tính kỹ thuật” khi áp dụng thủ tục rút gọn, bảo đảm không làm thay đổi nội dung, cam kết, quyền và nghĩa vụ của các bên.

Ngoài ra, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu bổ sung thẩm quyền giám sát việc thực hiện thỏa thuận quốc tế của Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân cấp tỉnh; quy định nguyên tắc xử lý vi phạm theo tính chất, mức độ; làm rõ trách nhiệm bảo đảm tính đầy đủ, chính xác, kịp thời của cơ sở dữ liệu về thỏa thuận quốc tế.

Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị các vị đại biểu Quốc hội tập trung thảo luận một số vấn đề trọng tâm: phạm vi, đối tượng điều chỉnh; khái niệm, tên gọi, nội dung của thỏa thuận quốc tế; bên ký kết Việt Nam, thẩm quyền, năng lực và nguồn lực thực hiện thỏa thuận quốc tế của các chủ thể mới; giám sát hoạt động ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế; trình tự, thủ tục ký kết và trình tự, thủ tục rút gọn.