Tin Khu Vực
Lời giải cho khí mê-tan từ mô hình lúa - tôm
Mô hình canh tác lúa - tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) không đơn thuần là sinh kế thuận thiên mà mang câu trả lời thực tế của người nông dân Việt Nam trước bài toán hóc búa: Làm sao vừa bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao giá trị kinh tế, vừa cắt giảm triệt để lượng phát thải khí mê-tan.
Mô hình canh tác tôm lúa là hệ thống canh tác đặc thù của những vùng bị nhiễm mặn theo mùa tại các tỉnh ven biển ĐBSCL mặn xâm nhập từ tháng 12 đến tháng 5 hàng năm. Canh tác luân canh trên cùng một diện tích, tận dụng điều kiện 6 tháng mặn - 6 tháng ngọt ở các tỉnh ven biển. Vào mùa mưa là thời vụ trồng lúa vì tận dụng được nguồn nước mưa để rửa mặn, ngọt hóa đồng ruộng. Các tháng còn lại đều bị nước mặn xâm nhập, ruộng lúa lại trở thành vuông tôm với phương thức lấy giống và thức ăn tự nhiên. Mô hình này chủ yếu tập trung ở các tỉnh ven biển ĐBSCL và đang cho hiệu quả kinh tế cao.
Giảm khí mê-tan trong sản xuất nông nghiệp đang cần được quan tâm
Khi mặn hóa - hóa sinh kế tuần hoàn
ĐBSCL là vựa lúa lớn nhất của Việt Nam nhưng cũng là vùng dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu và nước biển dâng, xâm nhập mặn bủa vây, những cánh đồng lúa phải lùi dần. Thế nhưng, chính trong áp lực của tự nhiên mô hình "con tôm ôm cây lúa" đã ra đời, thay đổi tình thế từ bị động ứng phó sang chủ động thích ứng.
Khác với canh tác lúa độc canh nơi những cánh đồng ngập nước sản xuất khí mê-tan do quá trình phân hủy hữu cơ trong điều kiện kỵ khí, thì mô hình lúa - tôm hoạt động theo một triết lý tuần hoàn. Vào mùa mưa, người dân dẫn nước ngọt vào ruộng rửa mặn để sạ lúa, mùa khô khi nước biển xâm nhập, nước mặn được đưa vào đồng để nuôi tôm.
Sự luân phiên giữa hai môi trường sinh thái khô - ướt, ngọt - mặn vô tình lại là "khắc tinh" của vi khuẩn sinh mê-tan. Chu kỳ ngập khô xen kẽ tự nhiên này cắt đứt quá trình tích tụ khí nhà kính dưới lòng đất. Gốc rạ sau vụ lúa là nguồn thức ăn tự nhiên giàu dưỡng chất cho tôm. Ngược lại, chất thải của tôm là phân bón hữu cơ dồi dào cho cây lúa. Một chu trình khép kín, không phân bón hóa học, không thuốc trừ sâu, và quan trọng là giảm tối đa dấu chân các-bon và mê-tan trên mỗi hạt gạo, con tôm được làm ra.
Giảm phát thải mê-tan trong nông nghiệp không chỉ là khẩu hiệu, cũng không thể thực thi bằng các văn bản hành chính.
Sự chuyển dịch trong tư duy "làm giàu xanh"
Biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn ở ĐBSCL là câu chuyện không ai mong muốn nhưng về các huyện vùng ven biển như Thới Bình hay Phước Long - Cà Mau không còn cảnh nông dân than ngắn thở dài vì hạn mặn. Thay vào đó là những câu chuyện về liên kết chuỗi, về chứng nhận sinh thái và kiểm toán phát thải.
Mô hình trồng lúa ST25 kết hợp nuôi tôm sú, tôm càng xanh, nuôi cua của anh Trần Quốc Thống, tại ấp Ngô Kim, xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau cho biết, với hơn 6ha đất trồng lúa kết hợp nuôi tôm. Nhiều năm qua, mỗi năm gia đình anh thu lãi từ gần 1 tỷ đồng trở lên, sau khi đã trừ các khoản chi phí. Nhờ vậy, gia đình anh đã xây dựng nhà mới khang trang, mua sắm nhiều vật dụng giá trị, các con được ăn học chu đáo...
Còn anh Ngô Văn Khanh, ở ấp Thống Nhất, xã Ninh Thạnh Lợi cho biết, vụ lúa trên đất tôm năm nay, gia đình gieo sạ hơn gần 5 ha, với giống lúa thơm như ST24, ST25. Đây là 2 giống lúa đã chứng minh hiệu quả sản xuất những năm qua. Lúa không chỉ đẻ nhánh nhanh, cứng cây, chịu phèn mặn tốt, ít sâu bệnh, năng suất bảo đảm, giá trị kinh tế khá cao. Trong năm 2025 này, ước tính gia đình anh Khanh thu lãi cũng trên 1 tỷ đồng từ mô hình sản xuất lúa-tôm...
Theo đồng chí Huỳnh Thanh Hòa, Bí thư Đảng ủy xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau, mô hình sản xuất lúa-tôm đang được Đảng ủy xã chỉ đạo nhân rộng, vì thực tế thời gian qua nhiều hộ dân của xã và nhiều xã trong khu vực lựa chọn canh tác, đem lại hiệu quả kinh tế cao, bền vững, nhất là việc áp dụng thực hiện không khó, hộ nông dân nào cũng có thể làm được.
Mô hình lúa - tôm thích ứng với biến đổi khí hậu, hạn mặn, theo hướng thuận thiên, mưa xuống thì sạ lúa, gặt rồi cho nước vào để nuôi tôm. Hướng đi này mang lại nguồn thu nhập cao gấp nhiều lần so với cách làm độc canh lúa như những năm trước đây. Cái hay của mô hình là không bắt người nông dân phải đánh đổi kinh tế lấy môi trường. Ngược lại, môi trường sạch chính là cái gốc để tạo ra giá trị kinh tế cao gấp 2-3 lần so với độc canh.
Tầm nhìn dài hạn cho một dải ven biển thịnh vượng
Giảm phát thải mê-tan trong nông nghiệp không chỉ là khẩu hiệu, cũng không thể thực thi bằng các văn bản hành chính. Mà được vận hành bằng động lực kinh tế và sự đồng thuận từ chính những người người nông dân canh tác trên cánh đồng của họ.
Mô hình lúa - tôm tại ĐBSCL chính là một minh chứng cho thấy, Việt Nam có thể tìm ra lối đi riêng, vừa thích ứng thông minh với biến đổi khí hậu, vừa đóng góp trách nhiệm vào mục tiêu chung của toàn cầu. Việc đầu tư bài bản vào hạ tầng thủy lợi lưỡng dụng (mặn - ngọt), xây dựng các bản đồ quy hoạch vùng lúa - tôm tập trung, và trên hết là hoàn thiện khung pháp lý để chuyển hóa lượng phát thải cắt giảm được thành tiền tệ thông qua thị trường các-bon, sẽ là những bước đi mang tính quyết định.
Khi những nút thắt về hạ tầng và thể chế được tháo gỡ, lúa - tôm sẽ không còn là mô hình sinh kế tự phát mang tính đối phó với thiên tai. Mà sẽ trở thành bệ phóng đưa ĐBSCL trở thành một vùng kinh tế nông nghiệp tuần hoàn, hiện đại và thịnh vượng, nơi người nông dân làm giàu bằng chính tư duy xanh và sự tôn trọng quy luật của tự nhiên.
Mô hình canh tác lúa - tôm tại Đồng bằng sông Cửu Long không đơn thuần là sinh kế thuận thiên mà mang câu trả lời thực tế của người nông dân Việt Nam trước bài toán hóc búa: Làm sao vừa bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao giá trị kinh tế, vừa cắt giảm triệt để lượng phát thải khí mê-tan.