Kích hoạt động lực tăng trưởng 2 con số: Nông nghiệp phải ‘tăng tốc’

Đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy năng suất làm trung tâm

Sáng 31/3, Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt tổ chức Hội thảo kinh tế với chủ đề: “Động lực cho tăng trưởng kinh tế hai con số và triển vọng nông nghiệp 2026”.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Văn Hoài, Tổng Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay, cho rằng, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là chỉ tiêu định lượng mà còn là yêu cầu chiến lược, thể hiện quyết tâm rút ngắn khoảng cách phát triển và nâng cao vị thế quốc gia.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất định, xu hướng bảo hộ gia tăng, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vẫn hiện hữu, các động lực tăng trưởng truyền thống đang dần bộc lộ hạn chế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm kiếm các động lực mới mang tính bền vững và có khả năng tạo đột phá.

Hiện nay, tăng trưởng GDP của Việt Nam chủ yếu dựa vào công nghiệp, xây dựng và dịch vụ, trong đó nổi bật là công nghiệp chế biến, chế tạo; bán buôn - bán lẻ và tài chính. Đồng thời, ba trụ cột mới gồm khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra dư địa tăng trưởng lớn trong giai đoạn tới.

Tại hội thảo, TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, nhấn mạnh, cần phân biệt rõ giữa mô hình tăng trưởng và mô hình phát triển. Nếu mô hình tăng trưởng tập trung vào các chỉ tiêu định lượng trong ngắn và trung hạn, thì mô hình phát triển có phạm vi rộng hơn, bao trùm cả kinh tế, xã hội, môi trường và chất lượng sống.

“Việt Nam phải thực hiện đồng thời cả hai: vừa đạt tăng trưởng cao, vừa bảo đảm phát triển bền vững. Tăng trưởng là điều kiện cần, còn phát triển bền vững là điều kiện đủ”, ông Lực nhấn mạnh.

Theo phân tích, tăng trưởng kinh tế dựa trên ba trụ cột chính: lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Tại Việt Nam, vốn đóng góp khoảng 40%, TFP khoảng 45 - 47%, trong khi lao động chiếm tỷ trọng thấp hơn. Trong bối cảnh dư địa về vốn và lao động dần thu hẹp, nâng cao năng suất trở thành yếu tố quyết định.

Để cải thiện TFP, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: thúc đẩy khoa học - công nghệ, chuyển đổi số; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực; phát triển hạ tầng; và đặc biệt là cải cách thể chế.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng lưu ý, các động lực như công nghệ hay đổi mới sáng tạo có độ trễ, không thể tạo ra tăng trưởng ngay lập tức. Do đó, cần kết hợp hài hòa giữa giải pháp ngắn hạn và dài hạn.

Trong bối cảnh các yếu tố bên ngoài như xung đột địa chính trị hay biến động chính sách thương mại gia tăng, tăng trưởng kinh tế Việt Nam có thể bị ảnh hưởng, giảm khoảng 0,6–0,8 điểm phần trăm, thậm chí thêm 0,3 điểm nếu rủi ro kéo dài. Khi đó, tăng trưởng năm 2026 có thể chỉ đạt khoảng 9%.

Từ thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng cần cách tiếp cận linh hoạt hơn: không nhất thiết năm nào cũng đạt 10%, mà nên tính bình quân cả giai đoạn 5 năm, bảo đảm mục tiêu tổng thể nhưng vẫn phù hợp với bối cảnh thực tiễn.

Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là vai trò của nông nghiệp trong mục tiêu tăng trưởng hai con số. Hiện nay, ngành nông nghiệp duy trì mức tăng trưởng khoảng 3,5 - 4%/năm. Tuy nhiên, để đóng góp hiệu quả hơn cho nền kinh tế, ngành này cần nâng lên khoảng 4,5 - 5%.

TS. Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng, nông nghiệp không chỉ là trụ đỡ mà còn có thể trở thành động lực tăng trưởng nếu được tái cơ cấu theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

Để đạt được mục tiêu này, cần dựa vào các trụ cột như khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, đầu tư vào chế biến sâu, mở rộng thị trường và nghiên cứu phát triển. Những yếu tố này có tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản.

Tuy nhiên, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là hạ tầng logistics. Chi phí logistics của Việt Nam chiếm khoảng 16% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều nước trong khu vực. Điều này làm giảm sức cạnh tranh của nông sản, nhất là trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực nông thôn vẫn còn hạn chế. Hiện, có khoảng 1,6 triệu lao động trẻ chưa có việc làm ổn định, trong khi tỷ lệ lao động qua đào tạo có chứng chỉ chỉ khoảng 4%. Điều này đòi hỏi phải nâng cao chất lượng đào tạo và chuyển đổi kỹ năng để đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện đại.

Gia tăng giá trị, mở rộng không gian phát triển

Nông nghiệp không chỉ đóng góp trực tiếp khoảng 11 - 12% GDP, mà còn có tác động lan tỏa lớn tới công nghiệp chế biến và dịch vụ. Khi tính cả chuỗi giá trị, tỷ trọng đóng góp có thể lên tới hơn 50 - 60%.

Ngoài ra, nông nghiệp còn gắn với khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai, rừng, biển và khoáng sản; phát triển kinh tế biển, năng lượng tái tạo; đồng thời đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường, ổn định xã hội và bảo đảm sinh kế cho người dân nông thôn.

Tuy nhiên, hiện giá trị nông nghiệp vẫn chủ yếu nằm ở khâu sơ cấp. Việc đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển công nghiệp thực phẩm và các ngành phụ trợ sẽ là chìa khóa để chuyển từ “tăng sản lượng” sang “tăng giá trị”.

Cùng với đó, cần tăng cường quản trị rủi ro trong nông nghiệp. Thực tế cho thấy, chỉ một năm thiên tai hoặc dịch bệnh có thể xóa sạch thành quả tích lũy của nhiều năm.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, TS. Cấn Văn Lực đề xuất, sớm đưa Nghị quyết Đại hội Đảng XIV vào cuộc sống, trong đó xác lập rõ mô hình tăng trưởng và mô hình phát triển mới phù hợp với bối cảnh giai đoạn 2026 - 2030. Trên cơ sở đó, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm phấn đấu đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 10%/năm.

Cụ thể, cần phát huy hiệu quả hơn các động lực tăng trưởng truyền thống, đồng thời khai thác tốt các động lực mới; kiên định mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, tỷ giá, bảo đảm an toàn thị trường năng lượng, tài chính và bất động sản; đồng thời duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó, đẩy mạnh cơ cấu lại nền kinh tế, xây dựng và triển khai các giải pháp cụ thể về huy động, sử dụng và phân bổ nguồn lực theo hướng hiệu quả, khả thi, trong đó có cải cách thị trường tài chính.

Đáng chú ý, cần đặc biệt quan tâm đến chất lượng tăng trưởng, nhất là nâng cao năng suất lao động; phấn đấu hệ số ICOR khoảng 4 lần và nâng tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) lên trên 55%. Song song, thúc đẩy tăng trưởng theo hướng xanh, bao trùm và bền vững, nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, bao gồm các vấn đề như ngập úng, sụt lún.

Đặc biệt, cần bảo đảm 4 trụ cột an ninh: lương thực, năng lượng, chuỗi cung ứng và dữ liệu - những yếu tố nền tảng để nền kinh tế vận hành ổn định trong bối cảnh nhiều biến động.

Tăng trưởng hai con số là mục tiêu đầy thách thức, nhưng không phải bất khả thi. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách làm: đổi mới mô hình tăng trưởng, phát huy động lực mới và tổ chức lại nền kinh tế theo hướng hiệu quả, bền vững. Trong đó, nông nghiệp nếu được “kích hoạt” đúng cách hoàn toàn có thể trở thành một trụ cột tăng trưởng mới của nền kinh tế.