Kèn Pí Lè: Tiếng gọi mùa xuân của người Dao

Cùng với Trống Nêm, Chũm Chọe, Chiêng, Kèn Pí lè là nhạc cụ quan trọng trong đời sống văn hóa của người Dao, là âm thanh của núi rừng, tiếng gọi mùa xuân của đồng bào Dao. Trong những dịp lễ, Tết, tiếng kèn được vang lên như để nhắc nhở con cháu Bàn Vương về việc gìn giữ bản sắc nguồn cội.

Những ngày cuối tháng 12 Âm lịch, chúng tôi có dịp đến thôn Nà Liền, (xã Nam Cường, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn) gặp ông Hoàng Nguyên Phẩm - nghệ nhân thổi kèn Pí Lè nức tiếng gần xa. Đã nhiều lần gặp ông trong các dịp lễ quan trọng như: Đám cưới, lễ cấp sắc, ma chay... của người Dao, nhưng đây là lần đầu trò chuyện cùng ông về tiếng kèn và những nhạc cụ của người Dao. Sau lời chào hỏi, chúng tôi bắt đầu câu chuyện bằng việc ông thổi một điệu cho nghe. Tiếng kèn lúc trầm bổng, lúc ngân cao tạo nên không khí rộn ràng. Tuy chưa hiểu hết về ý nghĩa của những âm thanh vang vọng ấy, nhưng tôi cũng cảm nhận được chút không khí xuân về.

Kèn Pí Lè: Tiếng gọi mùa xuân của người Dao
Nghệ nhân Hoàng Nguyên Phẩm

Câu chuyện trở nên rộn ràng hơn khi có người trong bản cũng sang nghe. Ông Phẩm bảo, may mà mọi người đến vào mùa này thì mới có thể nghe tiếng kèn mọi lúc. Nếu đến không đúng dịp, có muốn tôi cũng không thể thổi cho nghe được.

Kèn Pí Lè được sử dụng thường xuyên trong đời sống tinh thần, nét văn hóa tâm linh của người Dao. Lễ cấp sắc, đám cưới hoặc ma chay, việc buồn... đều không thể không có tiếng Kèn Pí Lè. Và trong những dịp Tết đến, xuân về, sau khi công việc nhà nông đã xong xuôi, mọi người lại cùng nhau thưởng thức âm điệu trong trẻo của tiếng kèn.

Người Dao quan niệm, từ ngày 15/9 (năm trước) đến 1/3 âm lịch (năm sau) là khoảng thời gian tiếng kèn có thể vang lên. Trong thời gian này, người muốn học kèn hay người thổi kèn đều được. Khoảng thời gian còn lại, trừ những dịp có đám cưới, ma chay, cấp sắc thì kèn có thể vang còn không sẽ nghiêm cấm được thổi. Bởi đó là khoảng thời gian lúa trên nương chưa trổ bông, nếu tiếng kèn vang lên vía lúa sẽ theo về, lúa sẽ lép hạt và mất mùa. Đó là những điềm cấm kỵ mà người thổi kèn cũng nhưng mọi người đều phải biết. Do vậy, tiếng kèn chỉ được vang lên vào những dịp mùa xuân đến, nhất là dịp từ mồng 1 đến mồng 5 Tết, các nghệ nhân sẽ thổi những điệu kèn về mùa Xuân để mọi người quây quần bên bếp lửa cùng nhau thưởng thức. Cũng từ dịp này, các chàng trai trẻ yêu thích và có năng khiếu sẽ học những bước đầu tiên của nghề cần sự tâm huyết này.

Sinh năm 1976, 10 tuổi ông Hoàng Nguyên Phẩm đã biết thổi kèn và đam mê với những điệu kèn trong đám cưới, đám ma. Kỹ thuật quan trọng nhất với bất kỳ người nào mới thổi kèn là cách nín hơi, nhả hơi và giữ hơi. Người thổi kèn Pí Lè lấy hơi đằng mũi, đẩy ra đằng miệng thông qua đầu thổi tác động vào những lỗ nhỏ trên thân kèn. Khi biểu diễn, trong mỗi nghi lễ khác nhau, người thổi áp dụng các kỹ thuật rung hơi, vuốt hơi, phối hợp với các ngón tay bấm, vuốt trên thân kèn, để tạo ra âm thanh khác nhau, tạo nên những bản nhạc rất riêng của Kèn Pí Lè. Và điều quan trong cần ghi nhớ, phải tập thật tốt bài cúng tổ tiên. Đó là điều bắt buộc, cũng là để tỏ lòng kính trọng tổ tiên - một truyền thống của người Dao.

Sau khi nắm bắt được những điều cơ bản, ông Phẩm bắt đầu đi cùng anh trai học những điệu kèn dành riêng cho từng lễ, từng thời gian. Chẳng có sách vở ghi chép, cũng chẳng có ai dạy tỉ mỉ về những lúc lễ này thì thổi điệu này, mọi thứ đều tự ghi nhớ, học thuộc và thật chú ý lắng nghe. Phải mất hơn 20 năm, sau những lần đi làm người thổi phụ cho anh trai, ông Phẩm mới đủ tự tin để nhận làm người thổi chính.

Kèn Pí Lè: Tiếng gọi mùa xuân của người Dao
Trang phục truyền thống của người Dao

Giờ đây, ông Phẩm đã là nghệ nhân có tiếng, nhiều người biết đến và mời ông thổi kèn trong những buổi lễ quan trọng. Ông thuộc được hết các điệu, nhớ lúc lễ nào, phần nào thì thổi bài nào một cách chuẩn xác, không sai một ly.

Khi chúng tôi thắc mắc, có nhiều người không phân biệt được đâu là điệu kèn dành cho đám ma và đám cưới dù đã nhiều lần được nghe. Ông Phẩm cười giải thích, Kèn Pí Lè có thể thổi được nhiều điệu khác nhau, như trong lễ cưới, chỉ cần khi cô dâu đến đã có các bài như: Đón nhà gái, đón cô dâu, tiễn nhà gái... Còn riêng phần Pái Tòong (Bái đường) đã có đến ba bài khác nhau (bái tổ tiên, bái cha mẹ, bái họ hàng và những người cao tuổi). Đó là sự phức tạp của những bài kèn. Trong đám cưới, tiếng kèn luôn là giai điệu vui tươi, rộn rã; còn đám tang thì nỉ non, buồn tẻ… Muốn phân biệt được, cần có những hiểu biết nhất định về ý nghĩa của những buổi lễ đó. Nếu chỉ là những người nghe âm thanh thì rất khó giải thích được, vì tiếng kèn nghe qua thấy đơn điệu, nhưng người nào tìm hiểu kỹ mới thấy được hết những giá trị của nó.

Ghi chép của Triệu Hoàng Giang
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★

Tin mới nhất

Huyện Mèo Vạc: Từ bản sắc văn hóa đến sự đặc sắc của du lịch

Huyện Mèo Vạc: Từ bản sắc văn hóa đến sự đặc sắc của du lịch

Nằm trong Công viên địa chất toàn cầu cao nguyên đá Đồng Văn, huyện Mèo Vạc là một trong những tuyến điểm du lịch quan trọng của Hà Giang.
Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh lý giải việc xử phạt họa sĩ Bùi Quang Viễn

Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh lý giải việc xử phạt họa sĩ Bùi Quang Viễn

Nội dung những bức tranh của họa sĩ Bùi Quang Viễn chưa đến mức vi phạm nghiêm trọng và TP. Hồ Chí Minh kiến nghị để tác giả tự tiêu hủy.
Hội chợ du lịch Quốc tế TP. Hồ Chí Minh: Điểm sáng về xúc tiến trong bức tranh phục hồi du lịch

Hội chợ du lịch Quốc tế TP. Hồ Chí Minh: Điểm sáng về xúc tiến trong bức tranh phục hồi du lịch

Hội chợ du lịch Quốc tế TP. Hồ Chí Minh lần thứ 16 năm 2022 (ITE HCMC 2022) được kỳ vọng sẽ trở thành một điểm sáng về xúc tiến, thúc đẩy du lịch inbound.
Vòng 2 Ngoại hạng Anh giữa Chelsea và Tottenham: Gà trống gáy vang?

Vòng 2 Ngoại hạng Anh giữa Chelsea và Tottenham: Gà trống gáy vang?

Đêm nay, vòng 2 Ngoại hạng Anh (Premier League) sẽ trở lại với cuộc đối đầu giữa Chelsea và đối thủ cùng thành phố Tottenham trên sân nhà Stamford Bridge.
Nhiều hoạt động đặc sắc tại Ngày hội Văn hoá – Du lịch Đại Bình 2022

Nhiều hoạt động đặc sắc tại Ngày hội Văn hoá – Du lịch Đại Bình 2022

Đến với Ngày hội Văn hóa - Du lịch Đại Bình năm 2022, du khách sẽ được tham gia nhiều hoạt động đặc sắc và thưởng thức những loại trái cây, món ăn đặc sản.

Tin cùng chuyên mục

Huỳnh Nguyễn Mai Phương đăng quang Hoa hậu Thế giới Việt Nam 2022

Huỳnh Nguyễn Mai Phương đăng quang Hoa hậu Thế giới Việt Nam 2022

Huỳnh Nguyễn Mai Phương đã trở thành Hoa hậu Thế giới Việt Nam - Miss World Vietnam 2022 trong đêm chung kết diễn ra tại Quy Nhơn, tối 12/8.
Việt Nam sắp đăng cai Diễn đàn du lịch Mê Kông

Việt Nam sắp đăng cai Diễn đàn du lịch Mê Kông

Việt Nam sẽ đăng cai tổ chức trực tiếp Diễn đàn du lịch Mê Kông 2022 từ ngày 9 – 14/10/2022 tại Khu nghỉ dưỡng Nam Hội An, tỉnh Quảng Nam.
Tổ chức đợt phim Kỷ niệm 77 năm Ngày Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9

Tổ chức đợt phim Kỷ niệm 77 năm Ngày Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9

Đợt phim "Kỷ niệm 77 năm Ngày Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam diễn ra trên cả nước từ ngày 19/8-5/9/2022.
Sắp diễn ra Lễ hội Văn hóa ẩm thực, món ngon tại TP. Hồ Chí Minh

Sắp diễn ra Lễ hội Văn hóa ẩm thực, món ngon tại TP. Hồ Chí Minh

Những tinh hoa ẩm thực Việt mang đậm bản sắc ba miền sẽ được giới thiệu đến với công chúng, qua “Lễ hội Văn hóa ẩm thực, món ngon Saigontourist Group 2022”.
Ngoại hạng Anh: Lisandro Martinez sẽ là lời giải tuyến giữa cho MU và Ten Hag ?

Ngoại hạng Anh: Lisandro Martinez sẽ là lời giải tuyến giữa cho MU và Ten Hag ?

MU đang cuống cuồng tìm kiếm những giải pháp nhân sự ở vị trí tiền vệ trung tâm, nơi bị xem là huyệt điểm yếu nhất hiện tại của đội bóng này.
TP. Hồ Chí Minh đón đoàn 123 khách du lịch MICE đến từ Nam Phi

TP. Hồ Chí Minh đón đoàn 123 khách du lịch MICE đến từ Nam Phi

Đoàn 123 khách du lịch MICE quốc tịch Nam Phi vừa đến TP. Hồ Chí Minh, bắt đầu hình trình khám phá Việt Nam từ 11 - 14/8/2022.
Nhiều sự kiện văn hóa, âm nhạc hấp dẫn sẽ diễn ra tại lễ hội chọi trâu Đồ Sơn 2022

Nhiều sự kiện văn hóa, âm nhạc hấp dẫn sẽ diễn ra tại lễ hội chọi trâu Đồ Sơn 2022

Sau thời gian tạm dừng vì dịch Covid-19, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được tổ chức trở lại từ 27/8 đến 5/9.
Sẽ có hơn 1.400 tỷ đồng để trùng tu các di tích xuống cấp

Sẽ có hơn 1.400 tỷ đồng để trùng tu các di tích xuống cấp

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang trình cấp có thẩm quyền phân bổ 1.428 tỷ đồng để chống xuống cấp di tích.
Sắp diễn ra Lễ hội Namaste Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh

Sắp diễn ra Lễ hội Namaste Việt Nam lần đầu tiên được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh

Lễ hội xin chào Việt Nam (Lễ hội Namaste Việt Nam) lần đầu tiên được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, sẽ diễn ra từ ngày 12/8-12/9/2022.
Thanh Hoá có thêm 3 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Thanh Hoá có thêm 3 Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Lễ hội đền Bà Triệu, Lễ hội Mường Xia, Hát sắc bùa của người Mường ở Thanh Hóa là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Hơn 500 vận động viên tham dự Giải Cầu lông truyền thống thành phố Đà Nẵng

Hơn 500 vận động viên tham dự Giải Cầu lông truyền thống thành phố Đà Nẵng

Giải đấu Cầu lông truyền thống các Câu lạc bộ thành phố Đà Nẵng lần thứ 26 năm 2022 sẽ quy tụ 21 câu lạc bộ với hơn 500 vận động viên tham dự.
Khi nào Quang Hải, Văn Lâm hội quân cùng Đội tuyển Việt Nam?

Khi nào Quang Hải, Văn Lâm hội quân cùng Đội tuyển Việt Nam?

Khi thông tin về đối thủ loạt trận giao hữu sắp tới của Đội tuyển Vệt Nam lộ diện, người hâm mộ đã bày tỏ sự quan tâm về Quang Hải, Văn Lâm khi nào hội quân.
Huyện Bắc Quang: Điểm hẹn cho du khách yêu thiên nhiên

Huyện Bắc Quang: Điểm hẹn cho du khách yêu thiên nhiên

Không chỉ sở hữu nhiều giá trị văn hoá đặc sắc riêng có, huyện Bắc Quang (tỉnh Hà Giang) còn hấp dẫn bởi những khu du lịch sinh thái xanh mát.
Huấn luyện viên Mai Đức Chung tiếp tục gắn bó với tuyển nữ Việt Nam

Huấn luyện viên Mai Đức Chung tiếp tục gắn bó với tuyển nữ Việt Nam

Thông tin chính thức từ VFF xác nhận việc gia hạn hợp đồng thành công với huấn luyện viên Mai Đức Chung để chuẩn bị cho FIFA World Cup 2023 sắp được diễn ra.
Liên kết sức mạnh du lịch Việt Nam để phục hồi, phát triển toàn diện

Liên kết sức mạnh du lịch Việt Nam để phục hồi, phát triển toàn diện

Chương trình liên kết sức mạnh du lịch Việt Nam được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều cơ hội cho các địa phương, doanh nghiệp lữ hành phục hồi phát triển toàn diện.
Quỷ đỏ Manchester United - Brighton (1-2): Cú tát hiện nguyên hình

Quỷ đỏ Manchester United - Brighton (1-2): Cú tát hiện nguyên hình

Quỷ đỏ Manchester United đã thua sốc Brighton trong trận ra quân Ngoại hạng Anh 2022/23 dù đã bổ nhiệm Erik ten Hag với ắp đầy sự kỳ vọng.
Cụ bà hơn 60 năm bán mỳ Quảng đạt giải Nhất tại “Ngày hội mỳ Quảng”

Cụ bà hơn 60 năm bán mỳ Quảng đạt giải Nhất tại “Ngày hội mỳ Quảng”

Cụ Trần Thị Thời với hơn 60 năm bán mỳ Quảng đã đạt giải Nhất tại “Ngày hội mỳ Quảng” lần thứ nhất năm 2022.
Câu lạc bộ Barca và cái lắc đầu từ La Liga: Nguy cơ mất trắng 200 triệu Euro

Câu lạc bộ Barca và cái lắc đầu từ La Liga: Nguy cơ mất trắng 200 triệu Euro

Câu lạc bộ Barca đang phải hứng chịu sức ép cực kỳ lớn khi đội bóng này không thể đăng ký thi đấu cho 3 tân binh, đứng trước nguy cơ mất 200 triệu Euro.
Hàng trăm vận động viên tham gia giải xe đạp phong trào Đà Nẵng

Hàng trăm vận động viên tham gia giải xe đạp phong trào Đà Nẵng

Sáng 7/8, Giải xe đạp phong trào TP. Đà Nẵng mở rộng - lần thứ I năm 2022 đã được tổ chức với hàng trăm vận động viên đến từ các tỉnh thành trong cả nước.
Du khách thích thú với ngày hội mỳ Quảng

Du khách thích thú với ngày hội mỳ Quảng

Nhiều du khách thích thú khi đến với "Ngày hội mỳ Quảng" lần đầu tiên tổ chức tại Quảng Nam.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động