Tin Khu Vực
Gánh nặng sức khỏe, kinh tế lớn
Theo báo cáo của Bộ Y tế, Việt Nam hiện vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới ở mức cao tiếp tục là một trong những thách thức đối với mục tiêu giảm sử dụng thuốc lá cũng như kiểm soát các yếu tố nguy cơ đối với sức khỏe người dân.
Ở nhóm thanh thiếu niên, tỷ lệ hút thuốc đã có xu hướng giảm. Trong nhóm từ 13-17 tuổi, tỷ lệ này giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019. Tuy nhiên, những kết quả đạt được đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng bởi sự xuất hiện và gia tăng của các sản phẩm thuốc lá mới, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.
Việc tiếp cận những sản phẩm chứa nicotine mới có thể làm gia tăng nguy cơ hình thành một thế hệ người sử dụng nicotine mới. Đây cũng là yếu tố có thể tác động đến những kết quả đã đạt được trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá thời gian qua.
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực và đạt được những kết quả ban đầu đáng ghi nhận, song Việt Nam vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá nhiều nhất trên thế giới
Cùng với tỷ lệ người sử dụng còn cao, thuốc lá tiếp tục tạo ra gánh nặng lớn về sức khỏe. Thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh mạn tính, bệnh không lây nhiễm và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong. Phần lớn những tác hại này có thể phòng tránh được.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ước tính từ Nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu, hút thuốc lá gây hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam. Trong số này, khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do phơi nhiễm với khói thuốc thụ động.
Tác động của thuốc lá không dừng ở người trực tiếp sử dụng, khói thuốc thụ động tiếp tục ảnh hưởng tới những người xung quanh. Gánh nặng bệnh tật do thuốc lá còn kéo theo nhiều hệ lụy đối với gia đình, hệ thống y tế và xã hội thông qua nhu cầu khám, chữa bệnh, chi phí điều trị cũng như nguy cơ mất khả năng lao động do bệnh tật và tử vong sớm.
Tác động của thuốc lá cũng được thể hiện qua các con số về chi phí kinh tế. Tổng chi phí y tế cho các bệnh do thuốc lá gây ra được ước tính khoảng 92.400 tỷ đồng năm 2019 và tăng lên 108.700 tỷ đồng vào năm 2022. Trong tổng gánh nặng kinh tế này, thiệt hại do tử vong sớm chiếm khoảng 79%.
Chi từ Quỹ bảo hiểm y tế cho khám, chữa bệnh quy cho thuốc lá cũng ở mức cao, khoảng 8.300 tỷ đồng năm 2019 và 8.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương khoảng 7,5% tổng chi từ Quỹ bảo hiểm y tế.
Tính chung, gánh nặng kinh tế do hút thuốc lá đối với sức khỏe được ước tính tương đương 1,14% GDP năm 2022. Chi phí do thuốc lá gây ra cho xã hội lớn hơn nhiều so với những lợi ích kinh tế trực tiếp từ hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm này. Trong bối cảnh đó, tăng cường kiểm soát thuốc lá là yêu cầu gắn với bảo vệ sức khỏe người dân, giảm gánh nặng kinh tế - xã hội và hướng tới phát triển bền vững.
Hoàn thiện chính sách
Sau hơn một thập kỷ thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, các chính sách kiểm soát thuốc lá đã góp phần làm giảm tỷ lệ hút thuốc và mức độ phơi nhiễm với khói thuốc. Tuy nhiên, những số liệu hiện nay cho thấy, dư địa để tiếp tục giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá còn lớn.
Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được đặt ra nhằm tạo cơ sở pháp lý để triển khai các giải pháp mạnh hơn và đồng bộ hơn. Các giải pháp cần hướng tới giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, ngăn ngừa khả năng tiếp cận nicotine, đặc biệt đối với trẻ em, thanh thiếu niên và các nhóm dễ bị tổn thương.
Cùng với đó, cần tiếp tục duy trì và củng cố những kết quả đã đạt được trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá. Việc này càng trở nên cần thiết khi các sản phẩm chứa nicotine mới có thể tạo thêm thách thức đối với mục tiêu giảm tỷ lệ người sử dụng trong thời gian tới.
Tại hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá do Bộ Y tế tổ chức ngày 6/7, TS. Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, Phó Chủ tịch Hội đồng y khoa Quốc gia cho biết, Nghị quyết số 160/NQ-CP ngày 22/6/2026 của Chính phủ đã thống nhất thông qua 2 chính sách lớn của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đó là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác; cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Theo TS. Hà Anh Đức, đây là những chính sách thể hiện quan điểm quản lý chủ động, kiên quyết và có trách nhiệm; không thể chờ đến khi xảy ra hậu quả về sức khỏe thì mới can thiệp mà cần nhận diện sớm nguy cơ, kiểm soát ngay từ đầu, không để các sản phẩm thuốc lá mới, phương thức tiếp thị mới hay hình thức kinh doanh mới lôi kéo giới trẻ tiếp cận và lệ thuộc nicotine.
Theo Quyết định số 568/QĐ-TTg, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới từ 15 tuổi trở lên xuống dưới 36%. Đối với nữ giới từ 15 tuổi trở lên, mục tiêu là duy trì tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở mức dưới 1%.
Cùng với mục tiêu giảm tỷ lệ người hút, Việt Nam đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về giảm phơi nhiễm với khói thuốc. Theo đó, tỷ lệ phơi nhiễm với khói thuốc tại nơi làm việc cần giảm xuống dưới 25%, tại nhà hàng xuống dưới 65%, tại quán bar và cà phê xuống dưới 70%, tại khách sạn xuống dưới 50%.
Trao đổi với phóng viên, TS. Nguyễn Minh Phong - Thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhận định, để đạt các mục tiêu đến năm 2030, yêu cầu trước hết là tăng cường thực thi nghiêm các quy định hiện hành. Đồng thời, quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần tiếp tục nghiên cứu và bổ sung những biện pháp kiểm soát có hiệu quả cao, dựa trên bằng chứng khoa học và phù hợp với kinh nghiệm quốc tế.
Các chính sách cần tập trung giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, hạn chế khả năng tiếp cận sản phẩm thuốc lá của trẻ em và thanh thiếu niên đồng thời giảm phơi nhiễm với khói thuốc trong cộng đồng. Môi trường hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện cũng cần tiếp tục được tăng cường.
Trong giai đoạn tới, chính sách kiểm soát thuốc lá cần giải quyết đồng thời nhiều vấn đề, gồm tiếp tục giảm tỷ lệ người đang hút, ngăn ngừa người mới sử dụng nicotine, giảm phơi nhiễm với khói thuốc và tạo điều kiện hỗ trợ cai nghiện. "Hiện, hơn 15 triệu người trưởng thành vẫn sử dụng thuốc lá và hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm liên quan đến hút thuốc chủ động hoặc phơi nhiễm với khói thuốc thụ động. Vì vậy, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá là cần thiết nhằm giảm bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh. Cùng với mục tiêu bảo vệ sức khỏe người dân, kiểm soát thuốc lá hiệu quả còn góp phần giảm chi phí y tế và gánh nặng kinh tế - xã hội, qua đó tăng hiệu quả các biện pháp chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong thời gian tới", vị chuyên gia nhấn mạnh.
Năm 2026, Bộ Y tế sửa đổi và trình Chính phủ, Quốc hội dự án Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm xử lý những khoảng trống pháp lý hiện nay, đồng thời tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh xuất hiện nhiều sản phẩm nicotine thế hệ mới.