Hoàn thiện thể chế năng lượng, nền tảng cho chuyển dịch xanh

Trao đổi với Báo Công Thương, ông Nguyễn Phương Tuấn - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh vai trò của sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong chuyển dịch xanh.

Hoàn thiện khung pháp lý

- Ông đánh giá thế nào về công tác hoàn thiện thể chế của Bộ Công Thương trong lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là sửa đổi Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh?

Ông Nguyễn Phương Tuấn: Năm 2025, Bộ Công Thương được Chính phủ giao chủ trì xây dựng nhiều đạo luật quan trọng như: Luật sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 và Luật Thương mại điện tử. Đây là những văn bản có ý nghĩa then chốt trong thể chế hóa chủ trương phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước giai đoạn mới.

Trong bối cảnh yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thực hiện cam kết Net Zero ngày càng cấp thiết, việc Bộ Công Thương rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thể hiện tinh thần chủ động, trách nhiệm, quyết tâm đổi mới, hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển bền vững.

Về chất lượng xây dựng thể chế, Bộ Công Thương đã thể hiện cách tiếp cận hiện đại, tiệm cận xu hướng quốc tế, giải quyết đồng thời cả yêu cầu của thực tiễn và định hướng dài hạn của quốc gia. Dự thảo luật đưa vào nhiều nhóm chính sách mới có giá trị chiến lược, nổi bật như: hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức năng lượng; mở rộng dán nhãn năng lượng sang các nhóm sản phẩm, vật liệu ảnh hưởng lớn đến tiêu thụ năng lượng trong vòng đời công trình; siết chặt cơ chế quản lý cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm với yêu cầu minh bạch dữ liệu, kế hoạch tiết kiệm và kiểm toán định kỳ.

Đặc biệt, lần đầu chúng ta đã đưa mô hình Công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) và hợp đồng hiệu quả năng lượng vào luật, tạo hành lang pháp lý cho thị trường dịch vụ năng lượng. Đồng thời, đề xuất thành lập Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; huy động nguồn lực tài chính xanh cũng như nhấn mạnh vai trò chuyển đổi số, đo đếm thông minh và hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về năng lượng.

Những định hướng này đã bám sát yêu cầu sử dụng năng lượng hiệu quả, thể hiện sự tiên phong trong thể chế hóa các cam kết quốc tế về giảm phát thải, phù hợp xu hướng kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp.

Hiện thực hóa mục tiêu Net Zero

- Ông đánh giá thế nào về tầm quan trọng chiến lược của sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đối với an ninh năng lượng quốc gia, mục tiêu Net Zero của Việt Nam?

Ông Nguyễn Phương Tuấn: Trong giai đoạn chuyển dịch năng lượng sâu rộng hiện nay, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã trở thành trụ cột chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết Net Zero của Việt Nam. Đây là giải pháp rẻ, bền vững, mang lại hiệu quả ngay lập tức mà không cần đầu tư lớn vào các nguồn năng lượng mới.

Trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng nhanh, tiết kiệm năng lượng góp phần đảm bảo an ninh năng lượng thông qua giảm tốc độ tăng phụ tải, giảm áp lực đầu tư nguồn, lưới điện và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống trong các thời điểm căng thẳng cung ứng. Mỗi 1% tiết kiệm điện tương đương hàng tỷ kWh, đóng góp trực tiếp vào ổn định hệ thống và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Bên cạnh đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là nền tảng quan trọng thực hiện mục tiêu Net Zero. Giảm tiêu thụ năng lượng, giảm phát thải từ các ngành công nghiệp lớn như: thép, xi măng, hóa chất, dệt may - những lĩnh vực có cường độ phát thải cao.

Đây cũng là yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị), Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và yêu cầu xanh hóa chuỗi cung ứng đang trở thành “luật chơi” mới.

Tiết kiệm năng lượng giúp giảm chi phí sản xuất, cải thiện hiệu quả vận hành và đáp ứng các yêu cầu môi trường của thị trường quốc tế. Doanh nghiệp sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ có lợi thế trong thương mại, xuất khẩu. Điều này phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới, đóng vai trò then chốt trong xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp của Việt Nam.

Có thể khẳng định, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là “chìa khóa” để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu Net Zero, nâng cao năng lực cạnh tranh, tiến tới phát triển bền vững.

- Thưa ông, truyền thông đóng vai trò ra sao trong thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, chúng ta cần làm gì để lan tỏa tinh thần chuyển dịch xanh?

Ông Nguyễn Phương Tuấn: Tôi cho rằng, truyền thông giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Truyền thông không chỉ phổ biến chính sách, mà còn góp phần thay đổi nhận thức, hành vi và khơi dậy tinh thần trách nhiệm xã hội đối với mục tiêu chuyển dịch xanh. Trong giai đoạn phát triển bền vững hiện nay, truyền thông thực sự trở thành “động lực mềm” có sức lan tỏa sâu rộng.

Truyền thông giúp chuyển tải những nội dung kỹ thuật phức tạp thành thông điệp dễ hiểu, dễ thực hiện, gắn tiết kiệm năng lượng với lợi ích kinh tế và trách nhiệm môi trường. Đồng thời, việc lan tỏa các mô hình, điển hình tiên phong đã tạo cảm hứng, thúc đẩy cộng đồng và doanh nghiệp hành động.

Để lan tỏa mạnh mẽ hơn tinh thần chuyển dịch xanh, cần đẩy mạnh truyền thông đa nền tảng; tăng cường truyền thông dựa trên dữ liệu; tôn vinh các mô hình tốt, doanh nghiệp tiên phong; gắn truyền thông với các phong trào cộng đồng. Khi đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sẽ không chỉ là nhiệm vụ quản lý, mà trở thành phong trào xã hội rộng lớn, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.

Xin cảm ơn ông!