Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam: Tôn vinh doanh nghiệp xuất sắc, tự chủ, hội nhập

Hướng tới kỷ niệm 20 năm Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Bộ Công Thương khởi động Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam với quy mô mở rộng. Không chỉ tôn vinh các doanh nghiệp tiêu biểu, giải thưởng còn được kỳ vọng tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế doanh nghiệp Việt trên thị trường khu vực, quốc tế.

Xung quanh ý nghĩa của sự kiện này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Thái Doãn Thanh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công Thương TP. Hồ Chí Minh (HUIT).

Dấu mốc ghi nhận chặng đường trưởng thành của doanh nghiệp Việt

- Thưa Tiến sĩ Thái Doãn Thanh, Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam được tổ chức trở lại sau gần 10 năm gián đoạn và kế thừa Giải thưởng Vietnam Top Trade Services Awards ra đời ngay sau khi Việt Nam gia nhập WTO năm 2007. Tiến sĩ đánh giá như thế nào về ý nghĩa của sự kiện này trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn hội nhập sâu rộng và phát triển mới?

Tiến sĩ Thái Doãn Thanh: Việc Bộ Công Thương phê duyệt Đề án tổ chức Lễ tôn vinh và Trao giải thưởng “Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam” định kỳ 3 năm một lần, bắt đầu từ năm 2026, mang ý nghĩa chiến lược rất lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp và nền kinh tế.

Trước hết, đây là dịp quan trọng để nhìn lại và khẳng định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam sau 20 năm thực hiện các cam kết với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Từ những bỡ ngỡ ban đầu khi bước vào sân chơi toàn cầu, doanh nghiệp Việt đã không ngừng nỗ lực đổi mới, vượt qua nhiều khó khăn, từng bước khẳng định năng lực cạnh tranh, giữ vững thị trường trong nước và từng bước vươn tầm quốc tế.

Giải thưởng cũng là minh chứng rõ nét cho vai trò dẫn dắt của ngành Công Thương trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển sản xuất công nghiệp, thương mại và dịch vụ, đồng thời góp phần gia tăng mạnh mẽ kim ngạch xuất khẩu của đất nước trong suốt thời gian qua.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu hội nhập sâu rộng hơn, giải thưởng không đơn thuần là sự kế thừa của một chương trình tôn vinh trước đây mà đã được nâng tầm về quy mô, nội dung và định hướng. Đây sẽ là sân chơi uy tín để doanh nghiệp giao lưu, học hỏi kinh nghiệm, đồng thời kết nối sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thông qua hệ thống tiêu chí mới, giải thưởng còn góp phần định hướng doanh nghiệp thích ứng với các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP và nhiều FTA khác mà Việt Nam đang tham gia.

Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh: Yêu cầu bắt buộc trong hội nhập

- Các tiêu chí xét chọn giải thưởng năm nay như đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và năng lực hội nhập quốc tế phản ánh những yêu cầu gì đối với doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu, thưa Tiến sĩ?

Tiến sĩ Thái Doãn Thanh: Hệ thống tiêu chí chấm điểm năm nay được xây dựng trên thang điểm 100, trong đó dành sự quan tâm đặc biệt cho đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh (ESG) và năng lực hội nhập quốc tế. Điều này phản ánh rất rõ những yêu cầu mang tính sống còn đối với doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

Trước hết là yêu cầu về khả năng thích ứng số. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, doanh nghiệp không thể tiếp tục cạnh tranh bằng lợi thế lao động giá rẻ mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng năng suất, hiệu quả và năng lực quản trị.

Đối với doanh nghiệp công nghiệp, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống điều hành sản xuất thông minh (MES), tự động hóa và dữ liệu lớn đang trở thành xu hướng tất yếu. Trong khi đó, các doanh nghiệp thương mại và dịch vụ cần đẩy mạnh số hóa quy trình vận hành thông qua Big Data, eKYC, RPA, Blockchain, kho thông minh và thanh toán số nhằm tối ưu hóa chi phí và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Điều này cho thấy doanh nghiệp không thể cạnh tranh dựa trên chi phí nhân công rẻ mà phải bằng hiệu suất tối ưu và quản trị thông minh.

Một yêu cầu quan trọng khác là trách nhiệm phát triển bền vững. Việc đưa các tiêu chí về ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị), tiêu chuẩn ISO, giảm phát thải, tín dụng xanh, bán lẻ xanh hay bao bì thân thiện môi trường vào hệ thống đánh giá cho thấy kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn không còn là xu hướng lựa chọn mà đang trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào thị trường quốc tế.

Nhiều quốc gia và khu vực đang áp dụng các hàng rào kỹ thuật mới liên quan đến môi trường và phát triển bền vững. Do đó, chuyển đổi xanh chính là “tấm hộ chiếu” giúp doanh nghiệp Việt vượt qua những rào cản này và nâng cao vị thế cạnh tranh.

Bên cạnh đó, giải thưởng còn nhấn mạnh đến năng lực nội sinh của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững phải duy trì được tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận ổn định trong nhiều năm liên tiếp, đồng thời đầu tư nghiêm túc cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D).

Đây chính là nền tảng để doanh nghiệp liên tục tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới có giá trị gia tăng cao, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thị trường toàn cầu thay đổi nhanh chóng.

Tạo động lực nâng tầm thương hiệu và năng lực cạnh tranh

- Từ góc độ một nhà giáo dục và chuyên gia kinh tế, giải thưởng sẽ tạo động lực như thế nào để doanh nghiệp nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ, xây dựng thương hiệu và gia tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế, thưa Tiến sĩ?

Tiến sĩ Thái Doãn Thanh: Theo tôi, giá trị lớn nhất của giải thưởng nằm ở việc tạo ra một cấu trúc động lực đa chiều giúp doanh nghiệp không ngừng hoàn thiện chính mình.

Thứ nhất, bộ tiêu chí xét chọn đóng vai trò như một thước đo toàn diện để doanh nghiệp tự đánh giá lại năng lực quản trị, kết quả hoạt động kinh doanh, chất lượng sản phẩm, mức độ hài lòng của khách hàng cũng như trách nhiệm đối với xã hội và môi trường.

Quá trình tham gia xét chọn sẽ buộc doanh nghiệp rà soát toàn diện các hoạt động của mình, từ đó nhận diện những điểm mạnh cần phát huy và những hạn chế cần khắc phục. Chính cơ chế tự soi chiếu này sẽ thúc đẩy doanh nghiệp liên tục đổi mới, nâng cao chất lượng dịch vụ trước và sau bán hàng, xây dựng niềm tin bền vững với người tiêu dùng.

Thứ hai, giải thưởng mang lại giá trị gia tăng rất lớn cho thương hiệu doanh nghiệp và góp phần nâng cao hình ảnh thương hiệu quốc gia. Các doanh nghiệp được vinh danh trong Top 30 hoặc Top 100 tiêu biểu sẽ nhận được cúp, giấy chứng nhận và quyền sử dụng biểu trưng giải thưởng trong các hoạt động truyền thông, tiếp thị.

Quan trọng hơn, sự ghi nhận từ Bộ Công Thương là một bảo chứng uy tín giúp doanh nghiệp nâng cao hình ảnh thương hiệu, tạo niềm tin với khách hàng, đối tác và nhà đầu tư trong nước cũng như quốc tế.

Thứ ba, giải thưởng mở ra nhiều cơ hội xúc tiến thương mại và kết nối thị trường. Các doanh nghiệp đoạt giải sẽ được quảng bá rộng rãi trên các kênh truyền thông của Bộ Công Thương, đồng thời được ghi danh trong ấn phẩm Trang vàng “Công nghiệp - Thương mại - Dịch vụ Việt Nam”.

Những thông tin này sẽ được gửi tới hệ thống Sở Công Thương các địa phương và các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng mạng lưới đối tác, tiếp cận thị trường mới và gia tăng cơ hội hợp tác quốc tế.

Tự chủ, tự lực, tự cường để chinh phục mục tiêu tăng trưởng mới

- Nhiều ý kiến cho rằng, Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam không chỉ là sự tôn vinh mà còn là “chỉ dấu” cho tinh thần tự chủ, tự lực, tự cường của doanh nghiệp Việt Nam sau 20 năm hội nhập WTO. Tiến sĩ muốn gửi gắm thông điệp gì tới cộng đồng doanh nghiệp để góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước trong thời gian tới?

Tiến sĩ Thái Doãn Thanh: Tôi hoàn toàn đồng tình với nhận định này. Sau 20 năm hội nhập WTO, doanh nghiệp Việt Nam đã chứng minh được bản lĩnh kiên cường, khả năng thích ứng và sức chống chịu trước nhiều biến động của kinh tế thế giới.

Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao của đất nước trong giai đoạn tới, tôi muốn gửi tới cộng đồng doanh nghiệp ba thông điệp quan trọng.

Thứ nhất, hãy biến áp lực hội nhập thành động lực tự cường. Doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt công nghệ, đầu tư mạnh mẽ cho R&D để làm chủ quy trình sản xuất và chuỗi cung ứng, giảm bớt sự phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài. Tự cường công nghệ chính là chìa khóa bảo bọc doanh nghiệp trước các cú sốc toàn cầu.

Thứ hai, cần kiên định với chiến lược “chuyển đổi kép”, tức là chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh. Đây không phải là chi phí phát sinh mà là khoản đầu tư cho tương lai. Những doanh nghiệp đi đầu trong sản xuất sạch, kinh tế tuần hoàn và thực hành ESG sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn trong dài hạn.

Thứ ba, cần đặc biệt chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Dưới góc nhìn giáo dục, máy móc hay công nghệ số đều do con người vận hành. Doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với các cơ sở giáo dục đại học để đặt hàng và đào tạo ra nguồn nhân lực có tư duy đổi mới, thành thạo kỹ năng số và am hiểu luật chơi quốc tế.

Xin cảm ơn Tiến sĩ!

Doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc tốt, bảo đảm thu nhập và quyền lợi của người lao động. Con người luôn là nền tảng của mọi sự phát triển bền vững và là yếu tố quyết định cho những bước tăng trưởng đột phá trong tương lai.