Ngựa sắt 2014: Trong giấc mơ
Sáng 17/11/2026, tại lễ ra mắt Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel, hai người lính cùng được trao Huân chương Quân công hạng Ba. Người thứ nhất là Thiếu tướng Nguyễn Đình Chiến, Bí thư Đảng ủy, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel). Người thứ hai là Thượng tá Nguyễn Phi Minh, Tổng Giám đốc đầu tiên của Tổng công ty vừa ra mắt. Cùng buổi lễ, Tập đoàn đón nhận Huân chương Quân công hạng Nhất vì thành tích đặc biệt xuất sắc trong nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và sản xuất vũ khí, trang bị kỹ thuật công nghệ cao.
Lễ đón nhận Huân chương Quân công hạng Nhất và ra mắt Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel tại Hà Nội ngày 17/11/2026.
Đọc tin ấy, tôi nhớ lại mùa hè năm 2014. Tôi cùng phóng viên Nguyễn Hòa vào Viện Nghiên cứu Phát triển Viettel, nơi Đại tá Nguyễn Đình Chiến làm Viện trưởng. Chúng tôi bị chặn ngay ở cổng. Máy tính, máy ảnh, điện thoại đều phải gửi lại, chỉ được mang theo sổ và bút. Buổi làm việc diễn ra ở một ngôi nhà riêng cách Viện vài trăm mét, kéo dài từ sáng tới gần 13 giờ. Câu chuyện chưa dứt, ông Chiến rủ: "Hay là ăn mì tôm rồi trò chuyện tý nữa thôi". Ông sinh năm 1969. Ở tuổi ấy mà đã ngồi ghế viện trưởng nhiều năm là điều hiếm có trong toàn quân. Từ buổi làm việc ấy, tôi viết bài "Người lính Viettel và ước mơ ngựa sắt", đăng trên Báo Quân đội nhân dân năm 2015. Mở đầu bài, chúng tôi viết rằng muốn dùng hình ảnh ngựa sắt Thánh Gióng để nói về "một giấc mơ ngàn đời của người Việt, giấc mơ có được vũ khí trang bị hiện đại để bảo vệ Tổ quốc do chính bàn tay người Việt làm nên".
Hôm nay giấc mơ ấy đã có hình hài. Ngựa sắt không còn là ẩn dụ trên trang báo. Đó là những tên lửa, radar, máy bay không người lái mang nhãn Việt Nam, là những kỹ sư, nhà khoa học, là một tổng công ty mang tên hàng không vũ trụ.
Cậu bé lấy trộm chìa khoá và cuốn "Ra-đi-ô thật là đơn giản"
Câu chuyện ngựa sắt của Viettel bắt đầu từ một căn phòng nhỏ ở Hà Tây cũ. Ông Nguyễn Trọng Cư, cha của Nguyễn Đình Chiến, vốn là thợ sửa ra-đi-ô ở Thái Lan. Theo lời kêu gọi của Bác Hồ, ông cùng kiều bào về nước, công tác ở Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Hà Tây. Ông vẫn giữ một phòng riêng để làm nghề đài đóm, nhưng cấm các con bén mảng tới.
Cậu bé Chiến lấy trộm được chìa khóa. Cậu lẻn vào, lôi sách ra đọc, mê nhất cuốn "Ra-đi-ô thật là đơn giản". Cậu thuộc lòng cả cuốn, những kiến thức mà lên năm thứ hai đại học mới được học. Rồi cậu gom dây đồng, nam châm, tụ điện trong đống phế liệu, lắp được một chiếc đài hoàn chỉnh. Lớn lên, Chiến thi đỗ khoa Vô tuyến, Học viện Kỹ thuật Quân sự.
Năm 2000, Viettel mở dịch vụ điện thoại 178 và cần người giỏi công nghệ. Kỹ sư Chiến được tăng cường sang, năm 2001 làm Trưởng phòng Kỹ thuật. Thị trường di động khi ấy đã có ba hãng lớn với hàng nghìn trạm thu phát sóng, Viettel thì tay không. Đàm phán với đối tác nước ngoài suốt một năm không thành, Viettel quyết tự làm. "Quan điểm chuyển từ tây làm ta xem sang ta làm tây xem đã dần hình thành từ đó", ông kể với tôi năm 2015.
Năm 2010, khi Viettel đã đủ mạnh về tài chính, lãnh đạo Tập đoàn quyết định bước vào nghiên cứu, sản xuất thiết bị quân sự. Tổng Giám đốc Hoàng Anh Xuân ra đầu bài: trong 6 tháng phải chế tạo được một thiết bị tương đương hàng nhập của một nước châu Á. Chiến đáp: "Tôi xin làm luôn như công nghệ Mỹ". Viện Nghiên cứu Phát triển Viettel ra đời, chiếc ghế nóng được trao cho ông.
Những gì Viện làm được khi ấy đã đủ để tin. Radar do Viettel sản xuất chỉ có giá bằng 30 đến 40% hàng nhập. Đến năm 2015, máy bay không người lái của Viettel đã đạt tỷ lệ "Made in Việt Nam" 80%.
Cuối buổi trò chuyện, Đại tá Nguyễn Đình Chiến bộc bạch ước mơ lớn của ông cũng như của các thế hệ lãnh đạo Viettel: xây dựng được một nền công nghiệp quốc phòng và hàng không vũ trụ. Tôi khép bài báo năm ấy bằng một lời chúc: mong những người lính, những nhà khoa học ấy sẽ làm được, đóng góp nhiều hơn cho giấc mơ ngựa sắt.
Một mùa hè không có ban đêm
Chuyện tôi nhớ nhất trong buổi làm việc năm 2014 là hệ thống quản lý vùng trời. Mùa hè năm 2012, Bộ Quốc phòng giao Viettel thay thế hệ thống quản lý vùng trời cũ nhập ngoại đã hết hạn sử dụng. Khi ấy thế giới mới có 8 nước làm được. Một đối tác nước ngoài chào giá 100 triệu USD, kèm chuyển giao công nghệ. Ba tháng sau, giá xuống 60 triệu USD. Ba tháng sau nữa, chỉ còn 20 triệu USD. Viettel vẫn không mua.
Đó là "một mùa hè không có ban đêm", Viện sáng đèn suốt đêm. Sau 20 tháng, hệ thống cảnh giới vùng trời quốc gia tự động VQ1-M hoàn thành, sớm 4 tháng, tiết kiệm gần 2.000 tỷ đồng. Ngày 26/5/2016, Quân chủng Phòng không - Không quân khai mạc huấn luyện VQ1-M.
Mùa hè năm 2016, tôi tới Trung đoàn tên lửa 250, Đoàn Thăng Long thuộc Sư đoàn 361, đơn vị được trang bị VQ1-M. Ngoài sở chỉ huy, phượng nở đỏ, chim gù trên cành. Bên trong, các sĩ quan ngồi trước màn hình VQ. Cả dải đất hình chữ S hiện lên cùng hàng trăm chiếc máy bay trên vùng trời Tổ quốc. Ngựa sắt của Viettel đã có đôi mắt thần.
Những đêm thử radar giữa cánh đồng nghĩa trang
Ước mơ ngựa sắt được viết tiếp bằng những đêm thức trắng của các kỹ sư trẻ. Kỹ sư Trần Vũ Hợp, một trong những người làm radar Viettel từ ngày đầu, không quên lần thử nghiệm đầu tiên chiếc radar 2D cảnh giới bắt thấp tại Kiến Sơn, tỉnh Thái Bình. "Đó là một cồn đất heo hút, bao quanh là nghĩa trang và cánh đồng", anh kể. Ban ngày cả đội ngồi trong cabin làm việc. Đêm xuống, sương lạnh, nhang khói tứ phía, các kỹ sư chỉ dám ra ngoài hít vài ngụm khí tươi rồi chui vào ngay.
Năm 2014, sau 4 năm nghiên cứu, radar đầu tiên do Viettel làm chủ được Bộ Quốc phòng nghiệm thu, đưa vào sản xuất loạt. Năm 2017, radar mang nhãn Viettel được xuất khẩu. "Nhiều lúc chúng tôi tiến rồi phải lùi, rồi lại tiến lên", người kỹ sư ấy tóm lại cả chặng đường bằng một câu giản dị.
Hơn 30 người và ''động cơ bất tử''
Năm 2014, Viettel đề xuất chương trình nghiên cứu, chế tạo vũ khí chiến lược công nghệ cao. Ngày 13/8/2014, Thường vụ Quân ủy Trung ương kết luận đồng ý chủ trương. Ngày 25/2/2017, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ký Quyết định số 501/QĐ-BQP thành lập Viện Hàng không Vũ trụ Viettel (VTX).
Đại tá Vũ Tuấn Anh, người dẫn dắt Viện từ ngày đầu, kể rằng khi nhận nhiệm vụ, đơn vị chỉ có hơn 30 người. Nhiều người chưa từng làm đề tài vũ khí công nghệ cao. Không có tổng công trình sư, không được chuyển giao công nghệ và tài liệu, chưa có cơ sở nghiên cứu, thử nghiệm. Ông gọi đó là bắt đầu "từ con số 0".
Bài toán khó nhất lại nằm ở một chi tiết tưởng nhỏ. Mỗi động cơ nhập khẩu dùng để thử nghiệm có giá hàng tỷ đồng nhưng chỉ chạy được một lần. Muốn dùng lại phải gửi trả đối tác, chi phí phục hồi bằng 50% mua mới. "Mỗi năm nếu thử nghiệm vài lần thì riêng phần động cơ này đã tiêu tốn hàng chục tỉ đồng ngân sách", kỹ sư Nguyễn Tuấn Anh, Trưởng phòng phụ trách động cơ, tính toán.
Nhóm của anh quyết làm điều nghe như phi thực tế: biến động cơ dùng một lần thành động cơ dùng nhiều lần. "May mắn là tại Viettel, không ý tưởng nào là quá điên rồ để có thể thực hiện", anh nói. Cùng lúc, các kỹ sư dựng hệ thống mô phỏng để thử nghiệm "như thật" ngay trong phòng thí nghiệm. "Động cơ bất tử" cùng hệ thống mô phỏng giúp tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. "Nếu không có các sáng chế này, việc phát triển sản phẩm cuối cùng có thể sẽ mất 15 đến 20 năm", Trung tá Hoàng Văn Đức, Trưởng phòng Chính trị của Viện, khẳng định.
Cán bộ, kỹ sư Viện Hàng không Vũ trụ Viettel làm chủ nhiều công nghệ quan trọng trong nghiên cứu, chế tạo vũ khí công nghệ cao.
Mười năm, gần 1.000 người và danh hiệu Anh hùng
Ngày 9/12/2024, Chủ tịch nước Lương Cường trao danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho VTX. Chủ tịch nước cho biết chỉ sau 10 năm, Viện đã nghiên cứu, chế tạo, sản xuất thành công các sản phẩm vũ khí chiến lược công nghệ cao vượt mục tiêu ban đầu, từ 2 loại lên 5 loại sản phẩm, làm chủ nhiều công nghệ lõi, công nghệ nền "mà trước đây chỉ nằm trong tay các cường quốc về quân sự". Người đứng đầu Nhà nước gọi thành tựu ấy là "mong ước cháy bỏng của Quân đội và cả dân tộc Việt Nam chúng ta".
Kết quả mười năm được ghi bằng những mốc cụ thể.
Các mốc phát triển của Viện Hàng không Vũ trụ Viettel
Từ hơn 30 người, đội ngũ của Viện nay đã lên gần 1.000 cán bộ, chuyên gia, kỹ sư. Nhiều người là nhà khoa học từng làm việc ở các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới, trở về để phụng sự Tổ quốc. Viện đã mở mới 52 đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ, đăng 69 bài báo trên tạp chí quốc tế uy tín, đăng ký 159 sáng chế, trong đó 13 sáng chế được cấp bằng tại Mỹ.
Danh mục sản phẩm Viettel đã công bố gồm tổ hợp tên lửa bờ Trường Sơn với đạn tên lửa đối hạm Sông Hồng, tổ hợp tên lửa phòng không S-125-VT, pháo phòng không 57mm, pháo tự hành 152mm, các dòng máy bay không người lái trinh sát, cảm tử, đa năng tầm xa cùng radar, tác chiến điện tử, thông tin liên lạc. Chiếc UAV U3 cho thấy nhịp làm việc mới: sải cánh 18m, trần bay 7.000m, bán kính hoạt động 1.000km, bay liên tục 12 giờ. Nguyên mẫu cất cánh chưa đầy một năm sau khi nhận nhiệm vụ, tích lũy gần 300 giờ bay, năm 2026 đã bay quan sát tới khu vực quần đảo Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa. Năm 2015, ông Chiến mới nói về "các thiết bị bay lớn để tăng cường khả năng quản lý vùng biển, vùng trời Tổ quốc". Mười năm sau, điều ấy đã thành hiện thực.
UAV U3 do Viettel nghiên cứu, chế tạo, trần bay 7.000m. Ảnh: Truyền hình Quốc phòng Việt Nam
Người cầm lái mới
Thượng tá Nguyễn Phi Minh trưởng thành cùng VTX. Tháng 5/2025, khi còn là Trung tá, Phó Viện trưởng, anh nằm trong số cán bộ của Viện được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì theo Quyết định số 808/QĐ-CTN ngày 12/5/2025, cùng đợt Thượng tá Vũ Tuấn Anh, Viện trưởng, nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất. Hơn một năm sau, anh trở thành Tổng Giám đốc đầu tiên của Tổng công ty.
Việc người mở đường năm 2010 và người cầm lái năm 2026 cùng nhận huân chương trong một buổi lễ mang ý nghĩa của một cuộc trao gậy. Thế hệ Nguyễn Đình Chiến đi từ chiếc đài tự lắp tới radar, hệ thống VQ. Thế hệ Nguyễn Phi Minh nhận trọng trách đưa những sản phẩm ấy vào sản xuất loạt, vào thị trường.
Thước đo của nhiệm vụ mới được đặt ra ngay tại buổi lễ. Thượng tướng Phạm Hoài Nam, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, nhắc rằng từ chỗ chưa có quy trình, chưa có tài liệu, Viettel đã làm chủ và sản xuất thành công vũ khí chiến lược. "Khoa học công nghệ và công nghiệp quốc phòng phải liên tục đổi mới sáng tạo, khám phá và chinh phục những đỉnh cao mới. Mỗi bước tiến đều đòi hỏi những người chế tạo phải có tư duy tự chủ, đột phá, vươn lên không ngừng", Thứ trưởng nói. Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn, yêu cầu: "Giá trị và vị thế của Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel trước hết phải được thể hiện qua chất lượng, độ tin cậy và hiệu quả thực tiễn của từng sản phẩm, từng khí tài đưa vào trang bị".
Vì sao phải là một tổng công ty? Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra nguyên lý: "Khoa học phải từ sản xuất mà ra và phải trở lại phục vụ sản xuất, phục vụ quần chúng, nhằm nâng cao năng suất lao động và không ngừng cải thiện đời sống của nhân dân" (Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 14, trang 97). Một viện nghiên cứu làm tốt nửa đầu của nguyên lý ấy. Nửa sau, trở lại phục vụ sản xuất ở quy mô loạt, cần một pháp nhân biết tổ chức chuỗi cung ứng, ký hợp đồng, quản trị chi phí, chịu trách nhiệm với khách hàng. Bước chuyển hôm nay cụ thể hóa Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 26/1/2022 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển công nghiệp quốc phòng đến năm 2030 và những năm tiếp theo, cùng Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Ở Lockheed Martin, nghĩ về ngựa sắt
Ngày 20/5/2025, tôi có mặt trong đoàn công tác của Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên, Trưởng đoàn đàm phán của Chính phủ, làm việc với Tập đoàn Lockheed Martin tại Hoa Kỳ. Đón đoàn là bà Nancy Ziuzin Schlegel, Phó Chủ tịch phụ trách Quan hệ Chính phủ quốc tế của tập đoàn.
Câu chuyện xoay quanh vệ tinh. VINASAT-1 của Việt Nam, phóng năm 2008, cùng VINASAT-2, phóng năm 2012, đều do Lockheed Martin cung cấp vệ tinh, thiết bị trạm điều khiển và dịch vụ phóng.
Bà Schlegel từng dự Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam. Trong buổi làm việc, bà kể về những gì đã thấy ở triển lãm ấy bằng sự khâm phục dành cho Việt Nam. Nghe lãnh đạo một tập đoàn quốc phòng hàng đầu thế giới nói về những sản phẩm do người Việt làm ra, tôi thấy vui và tự hào.
Tôi là một người lính. Lockheed Martin là nơi từng sản xuất những cỗ máy chiến tranh có mặt trên bầu trời Việt Nam năm xưa, những chiếc máy bay đã ném bom, tàn phá quê hương tôi. Hơn nửa thế kỷ sau, tôi có mặt tại chính nơi ấy ở vị thế của người bàn chuyện hợp tác phát triển, khi nền công nghiệp quốc phòng của đất nước mình đang lớn mạnh từng ngày. Niềm tự hào ấy tôi mang theo suốt chuyến đi.
UAV do Viettel nghiên cứu, chế tạo tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024. Ảnh: Thế Duy/Báo Công Thương
Ngồi trong căn phòng ấy, tôi nghĩ về hai chữ "chuyển giao". Hơn mười năm trước, Viettel đã khước từ một lời chào chuyển giao hệ thống quản lý vùng trời để tự làm. Ở Lockheed Martin, Việt Nam vẫn đang ở vị thế người mua, người đề nghị được học. Giấc mơ ngựa sắt chỉ trọn vẹn khi đến lượt chúng ta có thứ để bán, có công nghệ để trao.
Đặt Tổng công ty mới cạnh những doanh nghiệp đã đi con đường tương tự, khoảng cách ấy hiện ra rõ ràng.
Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel đặt cạnh năm doanh nghiệp hàng không vũ trụ, quốc phòng. Nguồn: Aerotime, Defence Industry Europe, Aviation Outlook, Aju Press, Baykar, hồ sơ doanh nghiệp công khai
Embraer đi 56 năm, Israel Aerospace Industries 72 năm mới có quy mô hôm nay. Chặng gần mười năm của VTX là một tốc độ đáng tự hào. Nhưng đó mới là chặng làm chủ công nghệ. Israel Aerospace Industries bán ra nước ngoài 66% doanh thu, Baykar xuất khẩu 88%, Embraer có tồn đơn 31,6 tỷ USD. Hai ô "Chưa công bố" cuối Bảng 2 là bài thi mà thị trường sẽ chấm cho Tổng công ty trong những năm tới.
Mô hình các dòng UAV do Viettel nghiên cứu, chế tạo. Ảnh: Báo Quân đội nhân dân
Ngựa sắt hướng lên quỹ đạo
Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt bay về trời. Ngựa sắt của Viettel cũng đang hướng lên quỹ đạo.
Tháng 1/2025, Viettel cho biết đã nghiên cứu đề án các vệ tinh quy mô nhỏ, tầm thấp, phục vụ lưỡng dụng và viễn thám, được Bộ Quốc phòng giao nghiên cứu, chế tạo, có thể phóng vào năm 2030. Ngày 29/10/2026, tại hội nghị sơ kết 5 năm Chiến lược phát triển và ứng dụng khoa học công nghệ vũ trụ, Tổng công ty Hàng không Vũ trụ Viettel đề xuất ba nhóm cơ chế: đặt hàng sản xuất vệ tinh trong nước, chính sách đặc thù phát triển công nghiệp vệ tinh và cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, phát triển công nghệ. Từ những vệ tinh phải đặt mua của Lockheed Martin tới vệ tinh do chính người Việt chế tạo, đó là quãng đường mà Tổng công ty đã nhận về mình.
UAV của Viettel trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024. Ảnh: Báo Dân trí
Tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam tháng 12/2024, gian trưng bày của Viettel rộng 2.600m2, nhiều hơn kỳ năm 2022 tới 20 sản phẩm.
Thiết bị quang điện tử do Viettel chế tạo trưng bày tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2024. Ảnh: Thế Duy/Báo Công Thương
Để ngựa sắt bay xa
Những con người tôi gặp trong hai lần viết về Viettel đã làm phần việc khó nhất. Phần việc tiếp theo cần cả cơ chế đi cùng.
Định hướng đã được đặt ra từ cấp cao nhất. Tại lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Tổng cục Công nghiệp quốc phòng ngày 15/9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nói với những người làm công nghiệp quốc phòng: "Các đồng chí là hiện thân của những cánh chim đầu đàn của đội quân chiến đấu, đội quân công tác, đội quân lao động sản xuất. Những cống hiến, hy sinh thầm lặng của các đồng chí đã góp phần quan trọng tô thắm truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng". Tổng Bí thư yêu cầu ưu tiên làm chủ các công nghệ nền, công nghệ lõi, vật liệu tiên tiến, vật liệu đặc chủng để chế tạo vũ khí, trang bị hiện đại có ý nghĩa chiến lược. Đầu tháng 7/2026, tại hội nghị của Bộ Quốc phòng đánh giá công tác quân sự, quốc phòng 6 tháng đầu năm, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu phát triển công nghiệp quốc phòng tự chủ, tự lực, tự cường, lưỡng dụng, hiện đại, tập trung làm chủ công nghiệp quốc phòng, chuỗi cung ứng chiến lược để bảo đảm năng lực ứng phó trong mọi tình huống.
Trước hết là đặt hàng dài hạn. Không tập đoàn nào trong Bảng 2 lớn lên nhờ những hợp đồng từng năm. Đề xuất đặt hàng vệ tinh trong nước nên được mở rộng thành chương trình mua sắm nhiều năm cho cả UAV và hệ thống mặt đất, để doanh nghiệp dám đầu tư dây chuyền loạt.
Tiếp đó là luật hóa cơ chế chấp nhận rủi ro. "Động cơ bất tử" ra đời sau nhiều lần thất bại. Nghị quyết số 57-NQ/TW đã mở hướng; cần quy định cụ thể để người quản lý doanh nghiệp quốc phòng không phải gánh rủi ro cá nhân khi một lần thử không đạt.
Cùng với đó là chuỗi cung ứng trong nước. Doanh nghiệp cơ khí, điện tử, vật liệu của ngành Công Thương cần được mời vào chuỗi giá trị của Tổng công ty bằng tiêu chuẩn kỹ thuật công khai và đơn hàng thật, đúng tinh thần lưỡng dụng của Nghị quyết số 08-NQ/TW.
Mỗi giấc mơ lớn đều bắt đầu từ lòng yêu nước
Năm 2015, tôi khép bài báo bằng một niềm hy vọng. Hôm nay tôi có thể viết bằng niềm tin. Cậu bé lấy trộm chìa khóa phòng sửa đài năm nào nay đã trao tay lái cho thế hệ kế tiếp.
Chủ tịch nước Lương Cường từng nói với những người lính ấy: "Mỗi giấc mơ lớn bắt đầu từ lòng yêu nước và mỗi thành tựu lớn là kết quả của sự cống hiến không ngừng". Giấc mơ ngựa sắt của người Việt đã có xưởng chế tạo, có đội ngũ, có tên gọi. Chặng tiếp theo là đưa những con ngựa sắt ấy ra thị trường thế giới và lên quỹ đạo, bằng chính trí tuệ Việt Nam.