Gia Lai trong không gian liên kết biển - cao nguyên - cửa khẩu

Đặt Gia Lai trong cấu trúc phát triển của vùng

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đặt ra một cách tiếp cận mới: phát triển không chỉ theo địa giới hành chính mà theo không gian kinh tế, hành lang và chuỗi liên kết.

Trong cấu trúc Vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Nghị quyết xác định rõ yêu cầu khai thác hiệu quả không gian liên kết biển, cao nguyên và biên giới, cửa khẩu; phát triển các trung tâm kinh tế biển, năng lượng, công nghiệp chế biến, dịch vụ, logistics và du lịch, đồng thời tăng cường kết nối Đông - Tây.

Đặt trong định hướng đó, tỉnh Gia Lai có một vị trí đặc biệt sau khi hợp nhất không gian phát triển giữa tỉnh Gia Lai và Bình Định trước đây. Từ biển Quy Nhơn qua cao nguyên Pleiku đến cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, tỉnh mới đang sở hữu một không gian phát triển xuyên suốt, có khả năng kết nối nhiều lợi thế khác nhau trong cùng một chuỗi giá trị.

Nếu trước đây Gia Lai được nhìn chủ yếu với lợi thế cao nguyên, nông nghiệp, rừng, năng lượng và kinh tế cửa khẩu, còn Bình Định nổi bật với biển, cảng biển, công nghiệp và dịch vụ, thì sau hợp nhất, những lợi thế này được đặt trong cùng một không gian. Vấn đề đặt ra không còn đơn thuần là phát huy thế mạnh của từng khu vực, mà là kết nối các thế mạnh để tạo ra giá trị lớn hơn cho toàn tỉnh và đóng góp vào chuỗi giá trị của vùng.

Phía Tây có vùng nguyên liệu nông nghiệp quy mô lớn, năng lượng tái tạo, công nghiệp chế biến và cửa khẩu quốc tế. Phía Đông có biển, cảng biển, khu kinh tế, đô thị, công nghiệp, dịch vụ và du lịch. Giữa hai không gian là các tuyến giao thông có vai trò mở đường cho dòng hàng hóa, vốn, lao động và dịch vụ.

Theo quy hoạch điều chỉnh tỉnh Gia Lai thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được HĐND tỉnh thông qua, không gian phát triển được tổ chức theo mô hình “Ba trục hành lang động lực - Hai khu kinh tế - Ba khu vực động lực - Bốn vùng kinh tế”.

Trong đó, hành lang Đông - Tây theo Quốc lộ 19 và cao tốc Quy Nhơn - Pleiku là một trong những trục quan trọng nhất, kết nối trực tiếp không gian biển với cao nguyên. Cùng với đó là hành lang kinh tế biển phía Đông và hành lang phía Tây theo Quốc lộ 14, Quốc lộ 25; Khu kinh tế Nhơn Hội và Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh trở thành những không gian kinh tế có chức năng khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau. Cách tổ chức này cho thấy quy hoạch Gia Lai đang từng bước chuyển từ tư duy “mỗi địa phương một không gian” sang một không gian nhiều chức năng, nhiều cực tăng trưởng và nhiều hành lang liên kết.

Mục tiêu phát triển cũng được đặt trong tương quan với yêu cầu chung của vùng. Gia Lai phấn đấu giai đoạn 2026-2030 đạt tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 10,5%/năm; kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP; kim ngạch xuất khẩu giai đoạn 2026-2030 đạt trên 17 tỷ USD; phát triển mạnh công nghiệp chế biến - chế tạo, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch biển - cao nguyên. Những mục tiêu này không tách rời định hướng của Nghị quyết số 27 mà có thể trở thành một phần đóng góp của Gia Lai vào mục tiêu phát triển chung của vùng.

Mở hành lang Đông - Tây, nối chuỗi giá trị

Trong không gian phát triển mà Nghị quyết số 27 định hướng, hạ tầng kết nối có ý nghĩa đặc biệt. Phụ lục 2 của Nghị quyết xác định yêu cầu phát triển các tuyến giao thông Đông - Tây, tăng cường kết nối giữa các trung tâm kinh tế, đô thị, khu kinh tế, cảng biển và các khu vực sản xuất. Đối với Gia Lai, cao tốc Quy Nhơn - Pleiku không chỉ là một công trình giao thông có ý nghĩa đối với riêng tỉnh, mà còn là một mắt xích của hành lang kết nối Đông - Tây của vùng.

Khi tuyến đường được hoàn thiện, khoảng cách giữa vùng sản xuất phía Tây và hệ thống cảng biển phía Đông được rút ngắn. Nông sản, khoáng sản, sản phẩm công nghiệp từ cao nguyên có thêm điều kiện tiếp cận nhanh hơn với cảng biển và thị trường quốc tế. Ở chiều ngược lại, dòng vốn, công nghệ, dịch vụ logistics và các yếu tố đầu vào từ khu vực ven biển có thể đi sâu hơn vào không gian cao nguyên. Đây là điều kiện để hình thành chuỗi vùng nguyên liệu - sản xuất - chế biến - logistics - cảng biển - xuất khẩu, thay vì mỗi khâu phát triển một cách riêng lẻ.

Cảng Quy Nhơn đang cho thấy rõ hơn vai trò của một mắt xích logistics kết nối cao nguyên với biển. Trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng hàng hóa thông qua Cảng Quy Nhơn đạt khoảng 6,3 triệu tấn, bằng 123% cùng kỳ năm 2025; sản lượng container đạt khoảng 109.000 TEU, bằng 121% cùng kỳ. 

Cùng với tăng trưởng sản lượng, Cảng Quy Nhơn đang đầu tư nâng năng lực khai thác và mở rộng kết nối nguồn hàng. Đáng chú ý, sau khi dự án nạo vét luồng hàng hải Quy Nhơn hoàn thành vào tháng 11/2025, năng lực tiếp nhận tàu được nâng lên 70.000 DWT theo quy hoạch. Đây là điều kiện quan trọng để Cảng Quy Nhơn gia tăng khả năng tiếp nhận hàng hóa, mở rộng thị trường và tăng cường vai trò trong hành lang logistics Đông - Tây.

Lợi thế của Gia Lai không chỉ nằm ở việc đưa hàng hóa ra biển. Không gian cao nguyên còn có thể trở thành nơi tiếp nhận đầu tư vào công nghiệp chế biến, năng lượng, nông nghiệp công nghệ cao; cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh mở thêm hướng kết nối thương mại với Campuchia và các thị trường trong khu vực. Khi các tuyến kết nối được hoàn thiện, Gia Lai có thể trở thành điểm trung chuyển giữa không gian duyên hải, cao nguyên và hành lang xuyên biên giới.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Cang, Giám đốc Sở Tài chính cho rằng việc hợp nhất hai tỉnh tạo ra không gian phát triển mới, đòi hỏi quy hoạch không chỉ kế thừa những lợi thế của từng địa phương trước đây mà còn phải phát huy sự tương hỗ giữa Đông và Tây. "Mục tiêu tăng trưởng GRDP 2 con số đòi hỏi quyết tâm chính trị cao và những giải pháp đột phá về thể chế, hạ tầng giao thông, thủy lợi, cảng, logistics, hạ tầng số, khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong đó, nguồn lực nhà nước cần đóng vai trò đầu tư dẫn dắt, tập trung vào những hạ tầng chiến lược, hạ tầng thiết yếu để mở đường cho các nguồn lực xã hội và đầu tư tư nhân cùng tham gia", ông Trần Cang chia sẻ.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Lưu Quốc Thạnh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quicornac cho rằng, việc đồng bộ hạ tầng, đô thị, logistics và năng lượng sẽ góp phần nâng sức cạnh tranh của các khu công nghiệp, tạo điều kiện thu hút những dự án chất lượng cao.

Theo ông Thạnh, điểm đáng chú ý của quy hoạch là cách tổ chức không gian theo các hành lang, khu kinh tế, khu vực động lực và vùng kinh tế, tạo nền tảng hình thành các chuỗi giá trị liên kết thay vì phát triển riêng lẻ. Đây cũng chính là hướng tiếp cận mà Nghị quyết số 27 đang đặt ra cho các vùng trên cả nước: từ địa giới sang không gian phát triển; từ phân bổ nguồn lực dàn trải sang tập trung cho các động lực; từ phát triển riêng lẻ sang liên kết và cộng hưởng. Với Gia Lai, sự thay đổi về không gian sau hợp nhất tạo ra điều kiện để cụ thể hóa cả ba chuyển đổi đó. Gia Lai có thể đảm nhận một vai trò rõ nét hơn trong Vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên: là không gian kết nối biển - cao nguyên - biên giới, cửa khẩu, nơi các dòng hàng hóa, năng lượng, dịch vụ, du lịch và đầu tư gặp nhau.

Từ biển Quy Nhơn qua cao nguyên Pleiku đến cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh, Gia Lai đang hình thành một không gian phát triển có khả năng kết nối nhiều cực tăng trưởng, phù hợp định hướng liên kết biển - cao nguyên - biên giới, cửa khẩu của Nghị quyết số 27-NQ/TW.