Longform
19/11/2026 06:47
Văn hóa

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối

Thứ Năm, 19/11/2026 06:47:00 +07:00

(Công Thương) - Sau tiếng chiêng và những câu chuyện về người giữ di sản, một câu hỏi khác đặt ra ở các buôn làng của người Jrai (tỉnh Gia Lai): Ai sẽ tiếp tục gìn giữ nhà rông, để mái nhà chung không chỉ đông vui trong ngày hội mà còn hiện diện trong đời sống thường ngày?

Ở kỳ trước, câu chuyện về những nghệ nhân miệt mài truyền dạy cồng chiêng, điệu xoang đã gợi lên một thực tế: di sản chỉ có thể tiếp tục sống khi vẫn còn người thực hành và trao truyền. Nhưng để những thanh âm ấy có nơi hiện diện, để cộng đồng có không gian gặp gỡ, sinh hoạt và gìn giữ phong tục, còn có một biểu tượng quan trọng trong mỗi buôn làng Jrai - nhà rông.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 1

 

Giữa mùa hoa dã quỳ dưới chân núi lửa Chư Đang Ya, làng Ia Gri đón mừng nhà rông mới trong không khí trang trọng và niềm vui của cộng đồng. Trước cây nêu, già làng Ksor A’Mluih cùng những người có uy tín thực hiện nghi thức khấn mời các Yàng (thần linh) về chứng giám. Lễ vật được chuẩn bị gồm trâu, dê, heo, rượu ghè và cây nêu lớn.

Trong lời khấn, già làng gửi gắm ước vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, thóc lúa đầy kho, gia súc đầy chuồng; cầu mong con cháu khỏe mạnh, buôn làng bình an, no đủ. Những lời khấn không chỉ thể hiện niềm tin tín ngưỡng mà còn cho thấy cách cộng đồng gửi gắm ước vọng về cuộc sống qua các nghi lễ được lưu truyền từ đời này sang đời khác.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 2

Già làng Ksor A’Mluih cùng những người có uy tín thực hiện nghi thức khấn mời các Yàng (thần linh) về chứng giám.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 3

Giữa mùa hoa dã quỳ dưới chân núi lửa Chư Đang Ya, làng Ia Gri đón mừng nhà rông mới trong không khí trang trọng và niềm vui của cộng đồng.

Tiếp nối nghi lễ, nam thanh niên cầm khiên, gươm dài múa mô phỏng nghi thức đâm trâu hiến tế; các cô gái chân trần múa xoang quanh cây nêu và lễ vật. Trong không gian ấy, nhà rông mới không đơn thuần là một công trình vừa hoàn thành, mà trở thành nơi cộng đồng cùng thực hành những giá trị văn hóa đã gắn bó với buôn làng qua nhiều thế hệ.

Với người Jrai, nhà rông là nơi cộng đồng cùng bàn bạc việc chung, chia sẻ vui buồn, tổ chức các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và gìn giữ phong tục. Vì vậy, lễ mừng nhà rông mới không chỉ là dịp đánh dấu một công trình hoàn thành mà còn là thời khắc cộng đồng thể hiện sự gắn bó với không gian văn hóa của mình.

Năm 2026, nhà rông làng Ia Gri được xây dựng mới với nguồn kinh phí hỗ trợ của UBND tỉnh Gia Lai và sự đóng góp công sức của người dân. Sau gần 5 tháng thi công, công trình hoàn thành nhờ sự chung tay của các già làng, nghệ nhân, người có uy tín và bà con trong làng. Niềm vui có nhà rông mới cũng đi cùng mong muốn gìn giữ nơi sinh hoạt chung, nơi những phong tục và giá trị truyền thống được tiếp tục trao truyền.

Già làng Ksor A’Mluih chia sẻ: “Có được nhà rông to đẹp thế này, bà con trong làng ai cũng vui mừng, phấn khởi. Đây là niềm tự hào chung của cả cộng đồng. Chúng tôi sẽ nhắc nhở nhau cùng gìn giữ, bảo quản để nhà rông luôn là nơi sinh hoạt chung, lưu giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc”.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 4

Với người Jrai, nhà rông không đơn thuần là một công trình kiến trúc. Đây là nơi cộng đồng cùng bàn bạc việc chung, chia sẻ vui buồn, tổ chức các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và gìn giữ phong tục.

Lời chia sẻ ấy cho thấy mong muốn của người dân không dừng ở việc có một công trình khang trang. Điều họ kỳ vọng là nhà rông tiếp tục giữ được vai trò vốn có trong đời sống làng. Bởi một mái nhà có thể được dựng lên bằng gỗ, tre, tranh, nhưng để nơi ấy thực sự trở thành không gian văn hóa của cộng đồng thì cần những người tiếp tục gìn giữ và thực hành các giá trị truyền thống.

Niềm vui ấy dễ nhận thấy trong ngày hội. Nhưng sau nghi lễ, khi khách tham quan rời đi, khi tiếng chiêng và vòng xoang không còn vang lên trong không khí lễ hội, nhà rông sẽ tiếp tục hiện diện như thế nào trong đời sống của người dân? Câu hỏi ấy cũng là điểm bắt đầu cho câu chuyện về những người đang và sẽ tiếp nối di sản ở Ia Gri.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 5

 

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 6
Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 7

Đội cồng chiêng xã Biển Hồ thu hút gần 50 em nhỏ và thanh thiếu niên tập luyện cồng chiêng cùng các nhạc cụ truyền thống như đàn T’rưng, Klek klok, Ching gram, đàn đá…

Nếu nhà rông là không gian hội tụ cộng đồng thì những người trẻ chính là một phần quan trọng quyết định sức sống của không gian ấy trong tương lai. Tại làng Ia Gri, anh Hai, 26 tuổi, là một trong những người đang tiếp nối hành trình gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Năm 18 tuổi, anh bắt đầu tìm đến các nghệ nhân lớn tuổi trong làng và những làng lân cận để học nhạc cụ truyền thống. Từ những ngày đầu làm quen, tích lũy kinh nghiệm, anh dần thành thạo nhiều loại nhạc cụ, theo chân những người đi trước tham gia biểu diễn trong các dịp lễ hội cộng đồng.

Hành trình ấy không dừng lại ở việc trở thành người biết chơi nhạc cụ. Từ một người đi học, anh Hai nay đã tham gia hướng dẫn lại cho lớp trẻ. Đội cồng chiêng mà anh tham gia hiện thu hút gần 50 em nhỏ và thanh thiếu niên tập luyện cồng chiêng cùng các nhạc cụ truyền thống như đàn T’rưng, Klek klok, Ching gram, đàn đá…

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 8

 

Nhìn những em nhỏ, thanh thiếu niên hào hứng tham gia, anh Hai có thêm động lực để tiếp tục công việc của mình. “Tôi rất vui vì các em thanh thiếu niên đăng ký tham gia đội cồng chiêng rất đông và hào hứng. Nhìn các em hăng say tập luyện, tự tin trình diễn, tôi càng có thêm động lực để tiếp tục hướng dẫn các em học cồng chiêng và những nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Tôi mong các em ngày càng yêu thích văn hóa Jrai, biết trân trọng những giá trị ông bà để lại và tiếp tục gìn giữ, trao truyền cho thế hệ sau”, anh chia sẻ.

Trong Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026, anh Hai cùng đội cồng chiêng làng Ia Gri tham gia trình diễn. Với những người trẻ như anh, việc xuất hiện trong một chương trình văn hóa không chỉ là cơ hội biểu diễn mà còn là dịp thể hiện niềm tự hào về bản sắc dân tộc.

Ở thế hệ nhỏ tuổi hơn, Blưih, 15 tuổi, đã có một năm học các điệu xoang và đàn T’rưng. Được tham gia trình diễn tại lễ hội, em cảm thấy vui và tự hào khi có thể góp phần giới thiệu văn hóa truyền thống của dân tộc mình. “Em đã học các điệu xoang và đàn T’rưng được một năm. Nay được tham gia trình diễn tại lễ hội, em thấy rất vui và tự hào về văn hóa truyền thống của dân tộc mình”, Blưih nói. Câu chuyện của Blưih cũng cho thấy vai trò của những người trẻ như anh Hai: không chỉ tiếp nhận từ thế hệ trước mà còn tạo điều kiện để lớp nhỏ tuổi hơn được tiếp cận văn hóa của chính cộng đồng mình.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 9

 

Sự tiếp nối ấy không tự nhiên mà có. Đằng sau mỗi người trẻ biết chơi một loại nhạc cụ hay tham gia một hoạt động văn hóa là quá trình học hỏi, rèn luyện và sự kiên trì của người hướng dẫn. Khi có người truyền dạy, có người muốn học và có môi trường để thực hành, những giá trị truyền thống mới có cơ hội hiện diện trong đời sống của thế hệ sau.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 10

 

Tại lễ mừng nhà rông mới làng Ia Gri ngày 31/10/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch nhấn mạnh, nhà rông không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là “linh hồn của làng”, nơi người dân cùng bàn việc chung, chia sẻ vui buồn và gìn giữ những phong tục, tập quán tốt đẹp.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh, điều đáng quý là những giá trị văn hóa vẫn đang được chính người dân gìn giữ, thực hành và trao truyền. Bà nhấn mạnh: “Nhà rông trước hết phải là nhà rông của dân làng. Tiếng chiêng trước hết phải ngân lên từ đời sống văn hóa của cộng đồng. Những nghi lễ thiêng liêng phải được gìn giữ đúng với ý nghĩa và phong tục truyền thống. Văn hóa phải được sống trong chính cộng đồng, chứ không chỉ được trình diễn cho du khách. Và khi văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, thì chính bà con phải là người được hưởng lợi”.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 11

 

Định hướng này đặt ra yêu cầu không chỉ bảo tồn kiến trúc nhà rông hay tổ chức các hoạt động văn hóa trong những dịp lễ hội, mà còn phải tạo điều kiện để cộng đồng tiếp tục sử dụng, gìn giữ không gian ấy. Nhà rông cần gắn với sinh hoạt thường ngày, với những cuộc họp làng, hoạt động truyền dạy và các thực hành văn hóa do chính người dân chủ động tổ chức.

Tỉnh Gia Lai định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại làng Ia Gri, gắn việc giới thiệu văn hóa Jrai với tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh, người dân cần vừa là chủ thể gìn giữ di sản, vừa là người kể câu chuyện văn hóa của dân tộc mình; phụ nữ có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm thủ công, ẩm thực truyền thống, thanh niên có thể lập nghiệp ngay trên quê hương.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 12

Tỉnh Gia Lai định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại làng Ia Gri, gắn việc giới thiệu văn hóa Jrai với tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.

Đây cũng là hướng tiếp cận cần thiết khi khai thác tiềm năng du lịch khu vực Chư Đang Ya. Cảnh quan thiên nhiên, mùa hoa dã quỳ và những giá trị văn hóa của cộng đồng Jrai có thể tạo nên sức hấp dẫn riêng cho điểm đến. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch cần đi cùng bảo tồn bản sắc, tôn trọng phong tục và bảo đảm người dân được tham gia, hưởng lợi.

Nhà rông mới của Ia Gri đã hoàn thành, trở thành niềm tự hào của người dân và là không gian để giới thiệu những nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng. Nhưng hành trình gìn giữ nhà rông không khép lại sau lễ mừng hay những ngày Festival. Điều quan trọng hơn là sau ngày hội, người dân có tiếp tục trở lại với ngôi nhà chung, có duy trì các hoạt động cộng đồng và trao truyền những giá trị truyền thống cho con cháu hay không.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 13

Núi lửa Chư Đăng Ya.

Từ những người già thực hành nghi lễ, những nghệ nhân truyền dạy đến người trẻ như anh Hai đang hướng dẫn gần 50 em nhỏ, Ia Gri có những hạt nhân tiếp nối văn hóa. Để những nỗ lực ấy bền vững, cần sự chung tay của cộng đồng, sự đồng hành của chính quyền và những điều kiện thiết thực để nhà rông tiếp tục được sử dụng đúng với vai trò vốn có.

Một ngôi nhà rông có thể được dựng lên trong vài tháng, nhưng giữ cho nơi ấy luôn là mái nhà chung của cộng đồng là hành trình không có điểm kết thúc. Hành trình ấy cần những người già còn tâm huyết trao truyền, những người trẻ muốn học hỏi và những thế hệ tiếp theo tiếp tục xem văn hóa của dân tộc mình là một phần không thể thiếu trong đời sống.

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 14

 

Gia Lai: Để dòng chảy văn hóa hóa thành sức mạnh phát triển - Kỳ 2: Giữ hồn nhà rông bằng những người tiếp nối - 15

 

Có thể bạn quan tâm