Gia Lai: Bảo vệ, tái tạo nguồn lợi thủy sản

Tái cơ cấu nghề cá theo hướng bền vững

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường quốc tế, việc chuyển đổi mô hình phát triển thủy sản không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Gia Lai đang từng bước định hình lại ngành thủy sản theo hướng giảm khai thác, tăng nuôi trồng và nâng cao giá trị gia tăng.

Theo định hướng giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu phát triển thủy sản theo hướng bền vững, kiểm soát cường lực khai thác gắn với bảo vệ và phục hồi nguồn lợi. Cùng với đó là thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ, phát triển nuôi trồng công nghệ cao, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao thu nhập cho người dân.

Trong lĩnh vực khai thác, quy mô đội tàu sẽ được điều chỉnh giảm còn khoảng 3.800 chiếc vào năm 2030. Sản lượng khai thác cũng được tính toán lại theo hướng hợp lý hơn, giảm áp lực lên nguồn lợi tự nhiên. Đáng chú ý, tỷ lệ ứng dụng công nghệ cao trong khai thác được kỳ vọng đạt 60-70%, với yêu cầu 100% tàu cá có chiều dài từ 12m trở lên phải lắp thiết bị giám sát hành trình và sử dụng nhật ký điện tử.

Song song đó, tỉnh định hướng hình thành các chuỗi liên kết từ khai thác đến tiêu thụ, từng bước phát triển du lịch gắn với nghề cá và mở rộng hoạt động khai thác xa bờ theo hướng hợp pháp, có kiểm soát.

Ở lĩnh vực nuôi trồng, Gia Lai đặt mục tiêu đạt diện tích 8.400 ha, sản lượng khoảng 46.500 tấn vào năm 2030. Trong đó, nuôi biển được xác định là hướng đi trọng điểm với việc ứng dụng các công nghệ mới như lồng HDPE, hệ thống giám sát tự động và trí tuệ nhân tạo. Nuôi nước lợ và nước ngọt cũng được cơ cấu lại theo hướng an toàn sinh học, hình thành vùng sản xuất tập trung gắn với chuỗi giá trị.

Không dừng lại ở khâu sản xuất, lĩnh vực chế biến cũng được định hướng nâng cấp theo chiều sâu. Tỉnh khuyến khích đầu tư nhà máy hiện đại, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng, hạn chế xuất khẩu thô và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm giảm phát thải.

Siết quản lý, phục hồi hệ sinh thái biển

Cùng với tái cơ cấu sản xuất, công tác bảo vệ và tái tạo nguồn lợi thủy sản đang được Gia Lai đặt ở vị trí trung tâm. Nhiều giải pháp đồng bộ đã và đang được triển khai, từ hoàn thiện thể chế đến tăng cường giám sát thực thi.

Một trong những nội dung đáng chú ý là kế hoạch xây dựng các khu bảo vệ nguồn lợi, triển khai khu vực cấm khai thác có thời hạn và đẩy mạnh hoạt động thả giống tái tạo nguồn lợi theo mùa vụ. Các hệ sinh thái quan trọng như rạn san hô, rừng ngập mặn cũng được chú trọng phục hồi nhằm tạo “bệ đỡ” tự nhiên cho nguồn lợi thủy sản.

Song song đó, tỉnh tăng cường kiểm soát khai thác bất hợp pháp (IUU), một trong những “nút thắt” lớn hiện nay. Việc quản lý đội tàu, đặc biệt là nhóm tàu không đủ điều kiện hoạt động, đang được siết chặt.

Hiện, toàn tỉnh có 186 tàu cá thuộc diện này, tiềm ẩn nguy cơ cao vi phạm quy định. Dù các địa phương đã tăng cường kiểm tra, yêu cầu neo đậu và không cho ra khơi, song phương thức quản lý chủ yếu vẫn thủ công, thiếu công cụ giám sát hiệu quả.

Trước yêu cầu cấp bách, Gia Lai đã thống nhất chủ trương thuê dịch vụ thiết bị giám sát hành trình đối với nhóm tàu này. Giải pháp được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển trong công tác quản lý khi cho phép theo dõi chính xác vị trí, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và nâng cao hiệu quả kiểm soát.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục hoàn thiện chính sách, rà soát nghề và ngư cụ khai thác, nghiên cứu thiết lập các khu vực cấm theo mùa vụ để tạo điều kiện cho nguồn lợi phục hồi tự nhiên. Các chương trình thả giống thủy sản bản địa cũng được triển khai phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng.

Đáng chú ý, vai trò của cộng đồng ngư dân ngày càng được phát huy thông qua các mô hình đồng quản lý. Đây được xem là giải pháp bền vững, góp phần nâng cao ý thức khai thác có trách nhiệm và bảo vệ nguồn lợi từ chính những người trực tiếp hưởng lợi.

Trao đổi với phóng viên, ông Cao Thanh Thương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai cho biết, bảo vệ nguồn lợi thủy sản là nền tảng của kinh tế biển xanh. Nếu nguồn lợi suy giảm, hệ sinh thái bị tổn thương, mục tiêu tăng trưởng sẽ khó bền vững.

"Ngành đang thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: khai thác hợp lý và phục hồi nguồn lợi. Trọng tâm là giảm áp lực khai thác ven bờ, phát triển khai thác xa bờ có kiểm soát, gắn với quản lý sản lượng. Cùng với đó, tỉnh ưu tiên bảo vệ rạn san hô, thảm cỏ biển và các bãi sinh sản tự nhiên, những “vườn ươm” quan trọng giúp tái tạo nguồn lợi thủy sản", ông Cao Thanh Thương nhấn mạnh.

Với cách tiếp cận tổng thể, kết hợp giữa bảo tồn và phát triển, Gia Lai đang từng bước xây dựng ngành thủy sản hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, hướng tới phát triển lâu dài, bền vững.