Ngay sau khi phụ tải đỉnh của cả nước trong một ngày vượt 1 tỷ kWh (1.004,7 triệu kWh ngày 31/3/2026), tôi có dịp đến Thái Nguyên nơi một thời được ví như “thủ phủ” sản xuất công nghiệp nặng của miền Bắc. Trong đó sản lượng điện phục vụ các khu, cụm công nghiệp, sản xuất thép, luyện kim chiếm khoảng 75 sản lượng điện toàn tỉnh.
Hiện, Thái Nguyên có 76 cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm trong đó có 27/35 cơ sở tiêu thụ từ 5 triệu kWh/năm trở lên đã tham gia chương trình điều chỉnh phụ tải. Để đáp ứng nhu cầu sản xuất, bên cạnh việc triển khai đầu tư và đưa vào sử dụng hàng chục trạm biến áp, cải tạo mạng lưới để tăng cường công suất điện, ngành điện còn tăng cường thực hiện các giải pháp cung cấp điện an toàn, ổn định, nhất là tuyên truyền, vận động doanh nghiệp, người dân tiết kiệm và sử dụng điện hiệu quả.
Có mặt tại Công ty CP Prime Phổ Yên (Prime Phổ Yên) khi những người công nhân bắt đầu một ngày làm việc mới, mỗi năm Prime Phổ Yên tiêu thụ điện trung bình khoảng 26 triệu kWh/năm.
Chia sẻ với phóng viên, ông Hoàng Viết Hưng – Trưởng phòng Dịch vụ Kỹ thuật, Công ty CP Prime Phổ Yên cho biết, là doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng với sản phẩm chủ lực là gạch ốp lát, công ty đạt sản lượng khoảng 60 triệu m² mỗi năm. Quy mô sản xuất lớn kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện năng ở mức cao, đồng thời đòi hỏi nguồn điện phải được cung cấp ổn định, liên tục 24/7 trong suốt quá trình vận hành.
Trong bối cảnh đó, Công ty CP Prime Phổ Yên đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tiết kiệm điệnvới trọng tâm là sử dụng thiết bị hiệu suất cao, lắp đặt biến tần để tối ưu vận hành, đồng thời chủ động điều chỉnh phụ tải, hạn chế vận hànhcác thiết bị sản xuất tiêu thụ điện lớn vào khung giờ cao điểm. Bên cạnh đó, công ty đặc biệt chú trọng đầu tư công nghệ mới, nổi bật là hệ thống điện mặt trời mái nhà.
Ông Hưng cho biết, năm 2025, Prime Phổ Yên đã hoàn thành lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái nhà xưởng với tổng công suất pin 1,8 MWp, công suất inverter đạt 1.430 kW. Hệ thống này giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 200 triệu đồng tiền điện mỗi tháng, đồng thời giảm phát thải khoảng 560 tấn CO₂ mỗi năm.
Theo ông Hoàng Viết Hưng, dù điều kiện bức xạ tại miền Bắc không thuận lợi như các khu vực khác, nhưng hệ thống điện mặt trời vẫn phát huy hiệu quả rõ rệt, đặc biệt trong các tháng cao điểm mùa hè khi nhu cầu điện tăng mạnh, hệ thống năng lượng mặt trời của công ty hoạt động gần như tối đa công suất.
Tổng điện năng tiêu thụ của công ty hiện vào khoảng 26 triệu kWh/năm. Vào mùa nắng nóng, mức tiêu thụ tăng thêm khoảng 6–8% do nhu cầu làm mát và vận hành thiết bị. Để kiểm soát chi phí, doanh nghiệp đã chủ động bố trí kế hoạch sản xuất, giảm tối đa phụ tải vào các khung giờ cao điểm (9h–11h và 17h–20h).
Không dừng lại ở đó, Prime Phổ Yên còn triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng trong vận hành nội bộ. Điển hình là chuyển đổi xe nâng sử dụng nhiên liệu sang xe nâng điện dùng pin lithium, được sạc vào giờ thấp điểm hoặc từ nguồn điện mặt trời, qua đó giảm tiêu hao nhiên liệu hóa thạch và chi phí vận hành.
Đáng chú ý, trước Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, Prime Phổ Yên đã xây dựng kế hoạch hành động cụ thể. Theo đó, doanh nghiệp đặt mục tiêu giảm tiêu thụ điện từ 1–2% mỗi năm và giảm phát thải carbon khoảng 3%/năm, gắn với các giải pháp công nghệ và quản trị năng lượng hiện đại.
Cũng như Prime Phổ Yên, tại Công ty TNHH MTV Diesel Sông Công (Diesel Sông Công), với đặc thù là doanh nghiệp cơ khí có quy trình sản xuất gồm đúc, rèn, gia công và nhiệt luyện, nhu cầu sử dụng điện năng ở mức cao, bình quân gần 3 triệu kWh mỗi năm. Trước áp lực chi phí năng lượng, doanh nghiệp đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện và tối ưu chi phí sản xuất.
Theo ông Phạm Ngọc Sơn – Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Diesel Sông Công chia sẻ: Một trong những giải pháp trọng tâm là tổ chức lại kế hoạch sản xuất theo hướng dịch chuyển phụ tải, hạn chế tiêu thụ điện vào khung giờ cao điểm. Cụ thể, doanh nghiệp bố trí thời gian nghỉ, ăn ca trùng với các khung giờ cao điểm (10h30–11h30 và 18h30–19h30), đồng thời sắp xếp các công đoạn tiêu thụ điện lớn như vận hành lò nhiệt luyện vào khung giờ thấp điểm, thậm chí khởi động từ đêm muộn hoặc cuối tuần để giảm chi phí điện năng.
Song song đó, công ty đẩy mạnh đầu tư cải tiến dây chuyền và thiết bị công nghệ nhằm nâng cao năng suất, giảm tiêu hao năng lượng trên mỗi đơn vị sản phẩm. Hệ thống quản trị năng lượng cũng được siết chặt thông qua việc lắp đặt công tơ phụ tải tại từng phân xưởng, theo dõi chi tiết mức tiêu thụ điện và xây dựng các chỉ tiêu đánh giá như kWh/sản phẩm và chi phí điện trên đơn vị sản phẩm. Các chỉ tiêu này được đưa vào tiêu chí thi đua, qua đó tạo động lực tiết kiệm năng lượng trong toàn doanh nghiệp.
“Công ty đang triển khai đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái với công suất gần 2 MWp, dự kiến đưa vào vận hành từ giữa năm 2026. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bổ sung nguồn điện tại chỗ, giảm áp lực lên lưới điện quốc gia và chủ động đáp ứng nhu cầu sản xuất trong bối cảnh sản lượng gia tăng”, ông Sơn cho biết.
Bên cạnh đó, công ty cũng trang bị hệ thống máy phát điện dự phòng nhằm đảm bảo duy trì các công đoạn quan trọng, đặc biệt là quá trình nhiệt luyện vốn yêu cầu duy trì nhiệt độ ổn định liên tục, nếu gián đoạn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm.
Thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, ông Phạm Ngọc Sơn cho biết doanh nghiệp hoàn toàn ủng hộ và đã xây dựng lộ trình cụ thể. Cùng với giai đoạn 1 của dự án điện mặt trời đang được đầu tư xây dựng, Diesel Sông Công sẽ tiếp tục triển khai giai đoạn 2 trong thời gian tới.
“Đối với doanh nghiệp cơ khí, việc bảo đảm nguồn điện ổn định không chỉ liên quan đến hiệu quả sản xuất mà còn gắn với uy tín giao hàng và việc làm của người lao động. Vì vậy, phát triển các giải pháp năng lượng tại chỗ như điện mặt trời là hướng đi cần thiết và lâu dài”, ông Sơn nhấn mạnh.
Còn tại Nhà máy Kẽm điện phân Thái Nguyên – Công ty CP Kim loại màu Thái Nguyên, chia sẻ với phóng viên ông Nguyễn Văn Đạt, Giám đốc nhà máy cho biết: Trong những năm gần đây, nhà máy đã tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu suất điện phân và giảm tiêu hao điện năng. Trọng tâm là cải tiến hệ thống thanh cái dẫn điện, tăng khả năng tiếp xúc giữa các điện cực để giảm điện trở tiếp xúc.
Bên cạnh đó, nhà máy sử dụng vật liệu mới cho tấm cực nhằm nâng cao hiệu suất điện phân. Đồng thời, hệ thống điều khiển dòng chỉnh lưu cũng được cải tiến theo hướng tự động hóa, điều chỉnh phương thức vận hành sang vô cấp, giúp dòng điện ổn định hơn, giảm tổn hao nhiệt và tiết kiệm điện năng đáng kể.
Song song với cải tiến công nghệ, tại các công đoạn tiêu thụ điện lớn như lò đúc, lò gia nhiệt được bố trí hạn chế vận hành vào giờ cao điểm, thay vào đó tăng cường sản xuất vào giờ thấp điểm nhằm giảm chi phí điện và góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.
Theo ông Nguyễn Văn Đạt, hiện sản lượng điện tiêu thụ của nhà máy đạt khoảng 5 triệu kWh/tháng, tương đương khoảng 60 triệu kWh/năm, do vậy trước yêu cầu bảo đảm vận hành liên tục của dây chuyền luyện kim, nhà máy đã đầu tư hệ thống điện dự phòng gồm hai tổ máy phát, mỗi tổ công suất 500 kVA, nhằm duy trì sản xuất trong trường hợp sự cố hoặc khi cần phối hợp điều chỉnh phụ tải với ngành điện.
“Thực hiện Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị và Chỉ thị số 10 của Thủ tướng Chính phủ, nhà máy đã triển khai hệ thống điện mặt trời phục vụ chiếu sáng và khu vực văn phòng với công suất khoảng 100 kW. Đồng thời, đang xây dựng kế hoạch đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái phục vụ sản xuất trong thời gian tới”, ông Nguyễn Văn Đạt cho hay.
Theo ông Nguyễn Văn Đạt: “Việc chủ động các giải pháp tiết kiệm và tự cung ứng năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”, ông Nguyễn Văn Đạt nhấn mạnh.
Ngày 31/3/2026, hệ thống điện quốc gia ghi nhận một con số chưa từng có trong năm khi sản lượng tiêu thụ điện vượt ngưỡng 1 tỷ kWh/ngày. Đây là tín hiệu cảnh báo rõ ràng về áp lực cung ứng điện trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Trong bối cảnh đó, tinh thần của Nghị quyết số 70coi sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là trụ cột quan trọng đểbảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ không còn dừng lại ở định hướng, mà đã trở thành “mệnh lệnh hành động”.
Không chỉ ngành điện, mà chính các doanh nghiệp, những khách hàng lớn của ngành điện đang trở thành lực lượng tiên phong trong việc thực thi tiết kiệm năng lượng.
Ông Ninh Vân Phong – Phó Giám đốc Công ty Điện lực Thái Nguyên cho biết, năm 2026 phụ tải trên địa bàn dự kiến tăng trên 10%, trong khi yêu cầu về chất lượng điện của các doanh nghiệp FDI ngày càng khắt khe.
Theo ông Phong, cơ cấu điện thương phẩm của tỉnh Thái Nguyên cho thấy lĩnh vực sản xuất công nghiệp chiếm tới khoảng 76%, phản ánh vai trò then chốt của điện năng đối với tăng trưởng kinh tế địa phương. Các phụ tải lớn tập trung tại khu vực Yên Bình, nơi có các doanh nghiệp quy mô lớn như Samsung điện tử, Samsung điện cơ cùng nhiều nhà máy công nghiệp khác.
Đặc biệt, thực hiện chủ trương phát triển điện mặt trời mái nhà theo Chỉ thị 10, công ty đã triển khai lắp đặt hệ thống điện mặt trời tại trụ sở và các đơn vị trực thuộc, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Đồng thời, thí điểm hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) với công suất khoảng 20 MW nhằm nâng cao khả năng điều tiết phụ tải.
Đối với khách hàng, công ty đang xây dựng đội ngũ hơn 100 cán bộ được đào tạo chuyên sâu để tư vấn, hỗ trợ triển khai điện mặt trời mái nhà. Dự kiến trong năm 2026, sẽ phát triển khoảng 1.000 khách hàng với tổng công suất lắp đặt khoảng 50 MW, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.
Ở góc nhìn cơ quan quản lý, ông Phan Bá Trường – Phó Giám đốc Sở Công Thương Thái Nguyên chia sẻ: Năm 2026 được dự báo tiếp tục là một năm có nhiều biến động về thời tiết, đặc biệt là nắng nóng đến sớm và kéo dài, gây áp lực lớn đối với công tác bảo đảm cung ứng điện. Trước những thách thức đó, tỉnh Thái Nguyên đã chủ động xây dựng phương án cung ứng điện cho cả năm trên cơ sở phân bổ công suất từ Trung ương; đồng thời phối hợp chặt chẽ với ngành điện triển khai các giải pháp điều hành phụ tải, bảo đảm vận hành hệ thống điện an toàn, hiệu quả trong mùa cao điểm nắng nóng.
Ông Phan Bá Trường cho biết, tỉnh tập trung thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà tại các khu, cụm công nghiệp và hộ dân; đồng thời khảo sát, đánh giá tiềm năng để hướng dẫn triển khai hiệu quả.
Từ những điều chỉnh nhỏ của mỗi nhà máy, doanh nghiệp trong từng ca sản xuất, từng thiết bị, từng kWh được tiết giảm… tất cả đang góp lại như những giọt nước, âm thầm tạo nên dòng chảy lớn cho tiết kiệm năng lượng. Khi mỗi doanh nghiệp cùng vào cuộc, những nỗ lực riêng lẻ không còn là câu chuyện cục bộ, mà đang kết nối thành một “dòng sông” góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia trong mùa cao điểm.
(Còn nữa)...
