Cuối tháng 8/2026, theo chân các kỹ sư của Viện Nghiên cứu Cơ khí (Bộ Công Thương), chúng tôi có mặt tại xưởng sản xuất thực nghiệm, hoàn thiện và ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ của Viện trong lĩnh vực ô tô tại Cụm công nghiệp Đông Phú Yên, xã Phú Nghĩa, Hà Nội.
Trong khuôn viên rộng khoảng 1,5 ha, tiếng máy móc vang lên không ngừng. Các kỹ sư, công nhân đang miệt mài, khẩn trương hoàn tất các công đoạn cuối cùng của lô hàng gồm dây chuyền thiết bị, đồ gá hàn thân vỏ ô tô để bàn giao cho nhà máy VinFast tại Hải Phòng phục vụ sản xuất.
Từng sản phẩm được kiểm tra kỹ lưỡng trước khi đóng gói, vận chuyển. Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, trước đó, doanh nghiệp đã xuất khẩu một lô đồ gá hàn sang Indonesia trị giá hàng triệu USD. Đồng thời, đang chuẩn bị những đơn hàng tiếp theo cho thị trường trong nước và quốc tế. Đằng sau những sản phẩm ấy là kết quả của quá trình nghiên cứu khoa học, làm chủ công nghệ của Viện Nghiên cứu Cơ khí (NARIME).
Dẫn chúng tôi tham quan xưởng sản xuất thực nghiệm, ông Hồ Viết Hoàng, phụ trách xưởng cho biết, xưởng sản xuất đã chế tạo đồ gá cho 5 dòng xe buýt với nhiều kích thước khác nhau, từ 6m, 8,6m, 10m đến 12m, cùng nhiều dòng xe điện. Tùy theo yêu cầu của từng đơn hàng, thời gian thiết kế, chế tạo và hoàn thiện có thể kéo dài từ 3-6 tháng. Hiện nhiều tổ đội tại xưởng sản xuất đang tỏa đi các nơi để lắp đặt thiết bị tại Indonesia, Hải Phòng và Hà Tĩnh.
Để phục vụ quá trình sản xuất các thiết bị, tại xưởng các hệ thống thiết bị cơ khí - tự động hóa đã được đầu tư tương đối đồng bộ, trong đó có robot tự động hóa trong sản xuất; hệ thống máy tiện, máy phay, cắt, máy chấn tôn CNC hiện đại; robot hàn khung xe ô tô… Những thiết bị này không chỉ giúp nâng cao năng suất, độ chính xác mà còn tạo điều kiện để đội ngũ kỹ sư, công nhân tiếp tục hoàn thiện quy trình, nâng cao năng lực chế tạo ngay tại Việt Nam.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, thạc sĩ - kỹ sư cao cấp Nguyễn Văn Minh, Giám đốc Trung tâm Cơ khí nặng, Viện Nghiên cứu Cơ khí cho hay, từ năm 2012, trước yêu cầu hội nhập và cạnh tranh quốc tế, Viện đã tập trung đầu tư nguồn lực để nghiên cứu, thiết kế và chế tạo dây chuyền thiết bị, đồ gá (Jig) hàn xe ô tô để làm chủ công nghệ theo các tiêu chuẩn khắt khe của ngành công nghiệp ô tô cũng như yêu cầu đặc thù của các hãng xe danh tiếng như Honda, Toyota, Hyundai, Ford.
Đội ngũ ban đầu chỉ gồm khoảng 12 kỹ sư, được đào tạo trực tiếp bởi các chuyên gia Nhật Bản và Hàn Quốc. Đến nay, đội ngũ kỹ sư đã phát triển lên hơn 70 người, có khả năng thiết kế đồ gá hàn đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của ngành công nghiệp ô tô thế giới, tích hợp robot công nghiệp, súng hàn, hệ thống điều khiển và tự động hóa, cũng như xây dựng các dây chuyền hàn thân vỏ tự động hoàn chỉnh.
Những hình ảnh tại xưởng sản xuất thực nghiệm, hoàn thiện và ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ của NARIME trong lĩnh vực ô tô
Theo Thạc sỹ - kỹ sư cao cấp Nguyễn Văn Minh, việc làm chủ các dây chuyền công nghệ cốt lõi, như dây chuyền hàn thân vỏ, dây chuyền sơn, dây chuyền lắp ráp là yêu cầu quan trọng, quyết định năng lực tự chủ, khả năng cạnh tranh và chiều sâu nội địa hóa của ngành.
Từ thực tiễn triển khai các dự án lớn cho thấy, nếu không làm chủ được các khâu công nghệ này, các doanh nghiệp trong nước sẽ luôn ở thế bị động, phụ thuộc và chịu chi phí đầu tư rất lớn. “Đó là lý do Trung tâm Cơ khí nặng -NARIME đã kiên trì theo đuổi con đường làm chủ thiết kế, chế tạo và tích hợp các dây chuyền hàn thân vỏ ô tô, từng bước tham gia vào vai trò tổng thầu EPC cho các dự án trong nước và quốc tế” - ông Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Văn Minh nhớ lại, bước ngoặt lớn đến khi VinFast khánh thành nhà máy sản xuất ô tô tại Hải Phòng năm 2019. Viện đã chủ động tiếp cận, giới thiệu năng lực với VinFast và nhanh chóng nhận được hợp đồng đầu tiên vào năm 2019 về cung cấp dây chuyền đồ gá hàn xe buýt điện 10,5m.
Từ thành công này, Viện tiếp tục tham gia nhiều dự án quan trọng, cung cấp dây chuyền thiết bị, đồ gá hàn và đồ gá kiểm tra cho các dòng xe điện của VinFast như VF e34, VF8, VF9, VF5, VF6, VF7, VF3, LIMO7; các dòng xe buýt điện 6 mét, 8,6 mét, 10,5 mét và 12 mét; cùng với các dự án mới như Minivan và VF7.1 - những công việc vốn trước đây chỉ do các nhà thầu lớn ở nước ngoài như Thái Lan, Đức đảm nhiệm. Đồng thời, Viện đã tập trung hỗ trợ các đơn vị sản xuất trong nước phát triển năng lực và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường đồ gá, thiết bị và dây chuyền hàn xe ô tô.
Chia sẻ cụ thể về 2 dự án tiêu biểu, ông Nguyễn Văn Minh nêu, dự án thứ nhất là dây chuyền hàn VF3 tại Hà Tĩnh. Đây là dây chuyền hàn đồng bộ lần đầu tiên do một nhà thầu Việt Nam thực hiện trọn vẹn, từ thiết kế, chế tạo, lắp đặt đến vận hành. Đặc biệt, thời gian từ khi ký hợp đồng đến khi hàn ra sản phẩm chỉ trong vòng 5 tháng - một kỷ lục về tiến độ, thể hiện rõ năng lực làm chủ công nghệ và tổ chức triển khai dự án của đội ngũ kỹ sư trong nước.
NARIME đã cung cấp dây chuyền thiết bị, đồ gá hàn cho nhiều dòng xe ô tô điện
Dự án thứ hai là dây chuyền hàn dòng xe LIMO7 - dự án có mức độ tự động hóa rất cao, được tích hợp trên nền dây chuyền do nhà thầu nước ngoài FFT đến từ Đức thực hiện trước đây nhưng không bàn giao đầy đủ hồ sơ kỹ thuật. Trong điều kiện đó, đội ngũ kỹ sư Trung tâm Cơ khí nặng đã chủ động khảo sát, nghiên cứu, giải mã hệ thống và tích hợp thành công toàn bộ dây chuyền, đưa vào vận hành ổn định.
Từ thực tiễn triển khai các dự án trên, Trung tâm Cơ khí nặng đã rút ra một số kinh nghiệm quan trọng trong việc thực hiện các hợp đồng EPC cho dây chuyền hàn ô tô. Theo đó, để làm chủ EPC dây chuyền hàn, bắt buộc phải làm chủ đồ gá, công nghệ hàn, robot và tự động hóa - những lĩnh vực có yêu cầu kỹ thuật, độ phức tạp cao.
“Ở giai đoạn đầu, việc hợp tác với các đối tác có kinh nghiệm là cần thiết, tuy nhiên, song song với đó phải cử đội ngũ kỹ sư có năng lực tham gia trực tiếp vào dự án để học hỏi, tích lũy kinh nghiệm và từng bước làm chủ công nghệ” - ông Minh nói.
Việc làm chủ thiết kế đồ gá, robot và tự động hóa giúp Trung tâm giảm giá thành sản phẩm, chủ động khi thay đổi dữ liệu thân xe, rút ngắn thời gian hiệu chỉnh tại hiện trường và đảm bảo độ ổn định hình học trong sản xuất hàng loạt. Các trạm hàn, đồ gá, kết cấu và băng chuyền được thiết kế theo tư duy module, cho phép dễ dàng mở rộng cho các mẫu xe khác, giảm chi phí thay đổi và phù hợp với đặc thù EPC trong ngành ô tô.
Trên nền tảng thành công của dây chuyền hàn là tiền đề để Viện Nghiên cứu Cơ khí hướng tới từng bước tham gia các gói thầu EPC cho dây chuyền lắp ráp, dây chuyền sơn, với trọng tâm là đào tạo nguồn nhân lực làm chủ công nghệ và khả năng tích hợp hệ thống, tìm kiếm và hợp tác với các đối tác phù hợp, phối hợp đầu tư hạ tầng, thiết bị…
Quan trọng hơn, từ những kết quả trên cho thấy, các đơn vị nghiên cứu - chế tạo trong nước hoàn toàn có thể đảm nhận vai trò tổng thầu EPC các dự án có hàm lượng khoa học và công nghệ cao, nếu được giao nhiệm vụ và tạo điều kiện phù hợp. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào nhà thầu nước ngoài và góp phần xây dựng ngành công nghiệp ô tô Việt Nam tự chủ và bền vững.
TS. Phan Đăng Phong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cơ khí thông tin, nhờ làm chủ công nghệ trong lĩnh vực ô tô, trong 6 tháng đầu năm 2026, Viện đã ký hợp đồng xuất khẩu sang Indonesia trị giá hơn 22 triệu USD để cung cấp một dây chuyền thiết bị đồng bộ phục vụ hàn hai dòng ô tô con. Đây không chỉ là hợp đồng xuất khẩu có giá trị mà còn cho thấy năng lực của đội ngũ kỹ sư và các đơn vị cơ khí trong nước đã từng bước được thị trường quốc tế ghi nhận.
Từ chỗ tiếp nhận đào tạo công nghệ từ các chuyên gia nước ngoài, tham gia những dự án đầu tiên trong nước, đến nay đội ngũ kỹ sư Việt Nam đã có khả năng thiết kế, chế tạo, tích hợp và triển khai những dây chuyền thiết bị hàn ô tô có yêu cầu kỹ thuật cao, đồng thời từng bước đưa những sản phẩm cơ khí công nghệ cao của Việt Nam ra thị trường quốc tế.
Thành tựu này góp phần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm nhập siêu và tăng năng lực cạnh tranh cho ngành cơ khí trong nước tại các dự án có yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Đây cũng là một trong những hướng nghiên cứu, chuyển giao công nghệ trọng tâm của Viện Nghiên cứu Cơ khí, qua đó góp phần cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
