Đưa nông sản Việt tiến sâu vào UAE nhờ lợi thế CEPA

Dư địa không chỉ nằm ở lượng hàng xuất khẩu

Nông sản, thực phẩm Việt Nam đang có thêm cơ hội mở rộng hiện diện tại UAE khi lợi thế thuế quan từ CEPA từng bước được phát huy. Tuy nhiên, dư địa đáng chú ý không chỉ nằm ở việc gia tăng lượng hàng xuất khẩu, mà còn ở khả năng nâng giá trị sản phẩm thông qua chế biến sâu. Từ nền tảng nguồn nguyên liệu trong nước, doanh nghiệp có thể phát triển thêm những sản phẩm có hàm lượng chế biến và giá trị gia tăng cao hơn, qua đó nâng sức cạnh tranh và khai thác thị trường UAE theo chiều sâu.

Theo Bộ Công Thương, UAE cam kết xóa bỏ thuế quan theo lộ trình đối với 99% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này. Nếu tính theo số dòng thuế, UAE mở cửa 94,9% số dòng thuế đối với hàng hóa Việt Nam, trong đó 74,2% được xóa bỏ ngay khi Hiệp định có hiệu lực và tỷ lệ này tăng lên 89,2% sau 5 năm thực thi.

Đối với nông, thủy sản, các cam kết cắt giảm thuế quan trong CEPA được kỳ vọng tạo thêm lợi thế về giá, qua đó hỗ trợ hàng Việt nâng sức cạnh tranh và mở rộng hiện diện tại UAE. Dư địa này trải rộng ở nhiều nhóm sản phẩm Việt Nam đã có khả năng cung ứng như hạt điều, hạt tiêu, gạo, chè, rau quả, mật ong, cùng các mặt hàng thủy sản như tôm sú, cá ngừ và cá tra.

Tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với Hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tháng 9/2026, ông Trương Xuân Trung, đại diện Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết, nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 0,8% trong cơ cấu kinh tế UAE, trong khi nước này phải nhập khẩu khoảng 80% nhu cầu lương thực, thực phẩm phục vụ tiêu dùng trong nước. Không chỉ có nhu cầu nhập khẩu lớn, UAE còn giữ vai trò là một trung tâm tái xuất, qua đó mở rộng dư địa tiếp cận thị trường cho hàng hóa Việt Nam.

“UAE là một thị trường, mặc dù dân số nhỏ, nhưng là một thị trường lớn. Và thực ra đây là một cửa mở, là một thị trường tái xuất để sản phẩm của Việt Nam không những xuất khẩu vào thị trường UAE mà từ đó vào các nước GCC và xuất khẩu sang các nước Trung Đông khác và châu Phi”, ông Trương Xuân Trung nhấn mạnh.

Nhưng nếu chỉ nhìn cơ hội CEPA qua khả năng gia tăng lượng hàng xuất khẩu, dư địa của thị trường vẫn chưa được khai thác đầy đủ. Với nông sản Việt Nam, bài toán quan trọng hơn là làm thế nào nâng giá trị trên mỗi sản phẩm, mở rộng tỷ trọng hàng chế biến và từng bước xây dựng vị trí ổn định hơn trong hệ thống phân phối.

Cũng chia sẻ tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với Hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài tháng 9/2026, bà Bá Thị Nguyệt Thu, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến và Trải nghiệm HalalViet cho rằng, nhu cầu đối với sản phẩm chế biến sâu tại các thị trường Halal còn rất lớn. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn riêng của những thị trường như UAE hay Malaysia vẫn là khâu doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện.

Từ thực tế này có thể thấy, CEPA đang tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp tính tới một bước đi dài hơn. Khi lợi thế thuế quan được cải thiện, việc đầu tư chế biến sâu có thể giúp doanh nghiệp nâng giá trị hàng xuất khẩu, đồng thời đa dạng hóa sản phẩm thay vì tập trung vào một số mặt hàng truyền thống.

Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa với nông sản Việt Nam khi cạnh tranh tại UAE không chỉ đến từ giá. Bộ Công Thương lưu ý đây là thị trường có mức độ cạnh tranh cao; hàng nông sản, thực phẩm phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, giới hạn hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật và những quy định liên quan đến Halal.

Do đó, lợi thế về nguồn cung cần được chuyển hóa thành lợi thế về chất lượng, khả năng chế biến và mức độ phù hợp với nhu cầu của thị trường. Một sản phẩm có hàm lượng chế biến cao hơn nhưng đáp ứng tốt tiêu chuẩn, bao bì và thị hiếu có khả năng tạo ra giá trị khác biệt lớn hơn so với việc chủ yếu cạnh tranh bằng nguồn nguyên liệu.

Nâng năng lực chế biến để gia tăng giá trị

Đưa sản phẩm chế biến sâu vào UAE đồng nghĩa doanh nghiệp phải chuẩn bị kỹ hơn ngay từ đầu chuỗi sản xuất. Nếu với một số nông sản thô, yêu cầu Halal có thể thuận lợi hơn, sản phẩm qua nhiều công đoạn chế biến lại liên quan đến nhiều yếu tố hơn, từ thành phần nguyên liệu, phụ gia đến quy trình sản xuất và chứng nhận phù hợp.

Thực tế được bà Bá Thị Nguyệt Thu chia sẻ cho thấy, với một số sản phẩm, nguồn nguyên liệu đáp ứng yêu cầu Halal tại Việt Nam còn hạn chế, doanh nghiệp phải chủ động tìm nguồn từ Indonesia và Malaysia phục vụ sản xuất.

Ở góc độ phát triển ngành hàng, đây cũng là khoảng thị trường có thể tiếp tục được khai thác trong nước. Khi nhu cầu xuất khẩu sản phẩm chế biến sang UAE và các thị trường Hồi giáo tăng lên, việc hình thành nguồn nguyên liệu phù hợp, phát triển công nghiệp chế biến và các dịch vụ hỗ trợ sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn, đồng thời gia tăng phần giá trị được tạo ra tại Việt Nam.

Điều này càng có ý nghĩa khi CEPA đã tạo một nền tảng thuận lợi hơn về tiếp cận thị trường. Thay vì chờ có đơn hàng mới điều chỉnh sản xuất, doanh nghiệp có thể nghiên cứu yêu cầu của UAE từ sớm để lựa chọn nguyên liệu, phát triển công thức, thiết kế bao bì và xây dựng quy trình phù hợp với phân khúc khách hàng mục tiêu.

Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ được hưởng khi hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ của Hiệp định. Thông tư số 24/2026/TT-BCT của Bộ Công Thương đã quy định cụ thể các tiêu chí xác định xuất xứ, quy tắc cụ thể mặt hàng, cộng gộp, hạn mức linh hoạt, chứng nhận và kiểm tra xuất xứ. Việc nắm chắc những quy định này đặc biệt quan trọng đối với sản phẩm chế biến sử dụng nhiều loại nguyên liệu, bởi cơ cấu đầu vào có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đáp ứng xuất xứ CEPA.

Như vậy, nâng tỷ trọng hàng chế biến sâu không đơn thuần là đầu tư thêm một công đoạn sản xuất. Doanh nghiệp cần tính toán đồng thời nguồn nguyên liệu, xuất xứ, tiêu chuẩn, chứng nhận, bao bì và nhu cầu của thị trường ngay từ quá trình phát triển sản phẩm.

Dư địa từ CEPA sẽ được khai thác hiệu quả hơn khi lợi thế thuế quan đi cùng năng lực chế biến, kiểm soát chất lượng và khả năng thích ứng với yêu cầu thị trường. Khi đó, tăng trưởng xuất khẩu không chỉ đến từ việc bán được nhiều hàng hơn, mà còn từ việc nâng giá trị trong từng sản phẩm và cải thiện sức cạnh tranh của nông sản, thực phẩm Việt Nam.

Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp từng bước gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu tại UAE, tạo chỗ đứng vững chắc hơn cho hàng Việt và mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường khác trong khu vực Trung Đông.

Sản phẩm càng qua nhiều công đoạn chế biến, doanh nghiệp càng cần kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu, thành phần, quy trình sản xuất và các yêu cầu của thị trường đích. Với hàng xuất khẩu sang UAE, việc chuẩn bị từ sớm còn giúp doanh nghiệp đồng thời đáp ứng quy tắc xuất xứ CEPA và các tiêu chuẩn áp dụng đối với sản phẩm, qua đó tận dụng tốt hơn lợi thế thuế quan và nâng giá trị hàng xuất khẩu.