Đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược cho phát triển đất nước

Sáng 29/7, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã thông tin về các nội dung trọng tâm, mới trong Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc thông tin, qua 4 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, Ban Chấp hành Trung ương đánh giá, chúng ta đã căn bản chuyển tư duy quản lý đất đai theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, khơi thông nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, đất đai vẫn là lĩnh vực còn nhiều vướng mắc, dễ phát sinh khiếu nại, tố cáo, thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm. Một số cơ chế, chính sách còn bất cập, nhất là về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, tài chính đất đai, giá đất.

Trên cơ sở đó, Ban Chấp hành Trung ương thống nhất ban hành Nghị quyết mới theo tinh thần kế thừa, khẳng định những quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp còn nguyên giá trị, đồng thời điều chỉnh, bổ sung để đổi mới pháp luật đồng bộ, minh bạch, khả thi, khơi thông nguồn lực, đóng góp vào tăng trưởng "2 con số" và phát triển nhanh, bền vững đất nước.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nêu rõ, nghị quyết khẳng định, đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, không gian sinh tồn và phát triển, là yếu tố cấu thành chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền kinh tế và quốc phòng, an ninh quốc gia, là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước.

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý; tuyệt đối không được tư nhân hóa về đất đai, không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức, trừ trường hợp là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Quyền sử dụng đất được xác định là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt nhưng không phải là quyền sở hữu, là yếu tố đầu vào quan trọng cho phát triển kinh tế xã hội. Nhà nước không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp theo chính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ, không thừa nhận việc đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác sử dụng, không điều chỉnh lại đất nông nghiệp đã giao cho hộ gia đình, cá nhân.

“Về trách nhiệm của Nhà nước, Nghị quyết khẳng định Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất, chuyển mạnh từ tư duy 'bồi thường tài sản bị thu hồi' sang tư duy 'tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất', bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi”, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh.

Nghị quyết đặt mục tiêu tổng quát quản lý đất đai chặt chẽ, minh bạch, công bằng, bền vững, đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc, về mục tiêu cụ thể, đến hết năm 2026 phải hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin, dữ liệu. Đến hết năm 2027, cơ bản hoàn thành công tác đo đạc lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đối với diện tích chưa có trong cơ sở dữ liệu.

Đến năm 2030, hệ thống pháp luật về đất đai được hoàn thiện đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thể chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm đất đai được quản lý chặt chẽ, khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, bền vững, phân bổ công bằng, hợp lý, gia tăng giá trị.

Nghị quyết xác định các nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, Nghị quyết yêu cầu đổi mới tư duy theo hướng thống nhất, đồng bộ với quy hoạch tổng thể quốc gia, vùng, tỉnh, đô thị và nông thôn, nghiên cứu giảm số lượng quy hoạch, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính. Quy hoạch sử dụng đất quốc gia phải bảo đảm quản lý chặt chẽ diện tích đất quốc phòng, an ninh, đất trồng lúa, đất rừng, đồng thời cho phép chuyển đổi diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả nhưng phải bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Không gian ngầm, không gian lấn biển được xác định là nguồn lực phát triển mới cần được quản lý khai thác hiệu quả.

Về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, Nghị quyết yêu cầu thực hiện chủ yếu thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý, bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư. Đối với chung cư xây dựng mới, thời hạn sử dụng căn hộ được quy định theo niên hạn xây dựng công trình, gắn với bảo đảm quyền tài sản của chủ sở hữu. Nghị quyết cũng yêu cầu hạn chế tối đa việc phân lô bán nền tại khu vực đô thị, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, Nghị quyết yêu cầu quy định rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết, bảo đảm chặt chẽ, tránh lạm dụng. Các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tách thành dự án độc lập để thực hiện trước, bảo đảm hạ tầng, dịch vụ thiết yếu và sinh kế người dân.

Về giá đất, tài chính đất đai và điều tiết địa tô chênh lệch, Nghị quyết khẳng định giá đất do Nhà nước quyết định căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ. Nguyên tắc xác định giá được phân định rõ: Trung ương xây dựng tiêu chí khung, nguyên tắc, phương pháp và cơ chế kiểm tra, giám sát, địa phương quyết định giá đất. Nghị quyết yêu cầu có chính sách điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất do quy hoạch, đầu tư hạ tầng, chuyển đổi mục đích sử dụng đất mang lại, nhằm phòng chống lợi ích nhóm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Về công cụ tài chính và chính sách thuế, Nghị quyết yêu cầu nghiên cứu chính sách địa tô chênh lệch đối với thặng dư kinh doanh bất động sản và chính sách thuế cao hơn đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng, nhằm hạn chế đầu cơ, chống lãng phí, lành mạnh hóa thị trường bất động sản.

Về lành mạnh hóa thị trường quyền sử dụng đất và thị trường bất động sản, Nghị quyết yêu cầu công khai thông tin quy hoạch, pháp lý dự án, giá đất, giao dịch, nghĩa vụ tài chính, từng bước bắt buộc đăng ký giao dịch quyền sử dụng đất, kết nối dữ liệu đất đai với quy hoạch, công chứng, thuế, ngân hàng.

Nghị quyết cũng yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, hoàn thành đúng tiến độ hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Đồng thời, tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, xây dựng hệ thống kiểm soát quyền lực trên nền tảng dữ liệu số thống nhất, liên thông theo thời gian thực để cảnh báo, phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.

Nghị quyết giao nhiệm vụ cụ thể theo tinh thần, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm cho các cơ quan Trung ương, bộ ngành, địa phương. Chính phủ đang khẩn trương sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, kịp thời, trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất vào tháng 8/2026 và thông qua tại kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026.

Nghị quyết số 21-NQ/TW được kỳ vọng sẽ khơi thông nguồn lực đất đai, nguồn tài nguyên quan trọng mở ra một giai đoạn phát triển mới. Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đề nghị các cấp, các ngành xây dựng Chương trình hành động thực hiện nghiêm túc Nghị quyết, góp phần đưa Nghị quyết nhanh chóng đi vào cuộc sống.