Doanh nghiệp được hỗ trợ ra sao khi đầu tư công nghệ tiết kiệm điện? 

Những ngày cuối tháng 5 và đầu tháng 6, hệ thống điện quốc gia liên tiếp ghi nhận các mốc tiêu thụ điện cao chưa từng có. Các đợt nắng nóng kéo dài khiến nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh, trong khi những dự báo về khả năng xuất hiện hiện tượng thời tiết El Nino một lần nữa đặt ra áp lực lớn đối với công tác bảo đảm nguồn cung năng lượng. Cùng lúc đó, những biến động địa chính trị trên thế giới tiếp tục tác động đến chuỗi cung ứng nhiên liệu, từ than, khí đến xăng dầu, những yếu tố đầu vào quan trọng của ngành điện.

Vì vậy, câu chuyện tiết kiệm điện không còn đơn thuần là giải pháp ứng phó trong mùa cao điểm mà đã trở thành một phần của chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Đây cũng là vấn đề được các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh tại Tọa đàm "Tiết kiệm điện trong mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" diễn ra sáng 22/6.

Lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế

Theo ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, khi nền kinh tế ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, dữ liệu và các ngành sản xuất công nghiệp có giá trị gia tăng cao, nguồn điện ổn định đã trở thành một trong những điều kiện tiên quyết để duy trì sức cạnh tranh quốc gia.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực quản lý năng lượng và tự động hóa, ông cho rằng điện không chỉ là một yếu tố đầu vào của sản xuất mà còn là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế. Một sự cố gián đoạn dù nhỏ cũng có thể gây thiệt hại đáng kể đối với những ngành sử dụng nhiều năng lượng như trung tâm dữ liệu, công nghiệp nặng, khai khoáng hay chế biến thực phẩm.

Điều này càng trở nên rõ nét khi Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm sản xuất điện tử và bán dẫn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Những tập đoàn công nghệ lớn khi lựa chọn địa điểm đầu tư không chỉ quan tâm đến chi phí lao động hay vị trí địa lý mà còn đặc biệt chú trọng đến mức độ ổn định của hệ thống điện.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam được đánh giá là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư nước ngoài nhờ môi trường chính trị ổn định, vị trí chiến lược và khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, khi cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, yếu tố năng lượng đang nổi lên như một tiêu chí có sức nặng không kém các lợi thế truyền thống.

Một hệ thống điện đáng tin cậy giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất liên tục, giảm chi phí vận hành và nâng cao năng suất. Ngược lại, những rủi ro về thiếu điện hay gián đoạn cung ứng có thể làm gia tăng chi phí, ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, thậm chí tác động đến quyết định đầu tư dài hạn của các tập đoàn đa quốc gia.

Không chỉ phục vụ sản xuất công nghiệp, an ninh năng lượng còn gắn chặt với tiến trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam. Khi dữ liệu trở thành tài nguyên chiến lược, các trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán đám mây hay hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo đều đòi hỏi nguồn điện ổn định với độ tin cậy rất cao.

Mở khóa nguồn lực cho công nghệ tiết kiệm năng lượng

Nếu an ninh năng lượng là mục tiêu dài hạn thì sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả chính là một trong những giải pháp quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đó. Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho rằng sau khoảng 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhận thức của doanh nghiệp về vấn đề này đã có nhiều chuyển biến tích cực. Ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm đến việc giảm mức tiêu thụ năng lượng, cắt giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang công nghệ tiết kiệm năng lượng vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản, trong đó nổi bật nhất là vấn đề vốn đầu tư ban đầu.

Việc thay thế một dây chuyền sản xuất hay ứng dụng công nghệ mới thường đòi hỏi chi phí lớn. Với những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính tốt, đây có thể là khoản đầu tư mang tính chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhưng đối với nhiều doanh nghiệp khác, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, những khó khăn về dòng tiền, tài sản bảo đảm và khả năng tiếp cận vốn vẫn là trở ngại đáng kể.

Theo ông Đặng Hải Dũng, những nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực từ 1/1/2026 đã mở ra khuôn khổ pháp lý mới cho việc huy động các nguồn lực tài chính phục vụ chuyển đổi xanh.

Không chỉ dừng ở nguồn vốn tín dụng truyền thống, doanh nghiệp có thể tiếp cận nhiều công cụ tài chính khác như tín dụng xanh, trái phiếu xanh hay các chương trình hỗ trợ tài chính chuyên biệt dành cho dự án tiết kiệm năng lượng. Thực tế, nhiều ngân hàng thương mại đã bắt đầu phát triển các gói tài chính xanh nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.

Một điểm đáng chú ý khác là kế hoạch thành lập Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo kỳ vọng của cơ quan quản lý, quỹ này có thể được hình thành và đi vào vận hành trong thời gian tới, tạo thêm một công cụ hỗ trợ quan trọng cho quá trình chuyển đổi công nghệ tại doanh nghiệp.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số đang phát triển nhanh chóng, nhu cầu về các giải pháp quản lý năng lượng thông minh cũng ngày càng gia tăng. Theo ông Đặng Hải Dũng, đây sẽ là một thị trường giàu tiềm năng trong thời gian tới.

Từ kiểm toán năng lượng, xây dựng mô hình quản lý năng lượng cho đến đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn, một hệ sinh thái mới đang dần hình thành xung quanh mục tiêu sử dụng năng lượng hiệu quả. Điều này cho thấy bước chuyển cần thiết để Việt Nam vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thực hiện các cam kết phát triển xanh trong giai đoạn tới.