Điện mặt trời đón cơ hội mới từ công nghệ lưu trữ năng lượng

Điện mặt trời mái nhà thêm động lực mới

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng, phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp với hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) đang trở thành hướng đi quan trọng nhằm nâng cao khả năng tự chủ nguồn điện, tiết giảm chi phí và sử dụng năng lượng hiệu quả. Tuy nhiên, để mô hình này phát triển rộng rãi, bền vững, bên cạnh những tiến bộ về công nghệ, cần tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế chính sách, chi phí đầu tư và yêu cầu kỹ thuật, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngành điện và cộng đồng doanh nghiệp.

Trao đổi bên lề hội nghị “Phát triển điện mặt trời áp mái - tự sản, tự tiêu và giới thiệu sản phẩm mới” do Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) phối hợp cùng Công ty Cổ phần Công nghiệp GG (GG Power) tổ chức mới đây, ông Mai Duy Thiện, Chủ tịch VCEA cho biết, điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp với hệ thống BESS đang ngày càng thể hiện vai trò quan trọng.

Đây không chỉ là câu chuyện của việc tạo ra thêm một nguồn điện mà còn là giải pháp giúp chủ động nguồn năng lượng tại chỗ, giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng khả năng tự chủ về điện cho mỗi gia đình, cơ quan và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch VCEA, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn một khoảng cách cần cùng nhau tháo gỡ. Thị trường điện mặt trời mái nhà và lưu trữ năng lượng hiện vẫn đứng trước những vấn đề về cơ chế chính sách, chi phí đầu tư ban đầu, nguồn vốn, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn - phòng cháy, chữa cháy, thủ tục triển khai và nhận thức của người sử dụng.

Để giải quyết những vấn đề này, lãnh đạo VCEA cho rằng, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa 4 cột quan trọng:

Thứ nhất, cơ quan quản lý Nhà nước tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và các cơ chế khuyến khích phù hợp, tạo môi trường minh bạch và thuận lợi cho thị trường phát triển.

Thứ hai, chính quyền các địa phương cần tăng cường hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc trong quá trình triển khai, đặc biệt đối với các yêu cầu về xây dựng, an toàn và phòng cháy, chữa cháy.

Thứ ba, ngành điện và các đơn vị vận hành hệ thống tiếp tục phối hợp trong công tác đấu nối, quản lý và vận hành, bảo đảm sự phát triển của nguồn điện gắn với an toàn, ổn định của hệ thống điện.

Thứ tư, cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động hơn nữa trong đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng các giải pháp tài chính linh hoạt và đặc biệt phải đặt yếu tố an toàn, chất lượng và quyền lợi lâu dài của khách hàng lên hàng đầu.

“Khi 4 chủ thể này cùng hành động, chúng ta mới có thể đưa điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ năng lượng phát triển nhanh hơn nhưng phải an toàn hơn; quy mô lớn hơn nhưng phải bền vững hơn”, ông Mai Duy Thiện nhấn mạnh.

Mở rộng dư địa phát triển điện mặt trời

Trong khi đó, theo TS. Võ Quang Lâm, nguyên Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), điện mặt trời mái nhà là một trong những giải pháp hiệu quả để một mặt đảm bảo cung ứng điện và mặt khác cũng giúp cho người dân và doanh nghiệp giảm chi phí mua điện từ lưới điện quốc gia. Tuy nhiên, cùng với việc phát triển nhanh điện mặt trời mái nhà cũng phải nghiên cứu các giải pháp để nguồn điện này được khai thác hiệu quả, đáp ứng các yêu cầu vận hành an toàn hệ thống điện quốc gia.

Trước đây, hệ thống điện được vận hành chủ yếu theo mô hình tập trung truyền thống với điện năng được sản xuất tại các nhà máy điện lớn, được truyền tải và phân phối đến khách hàng. “Ngày nay, cùng với sự phát triển của điện mặt trời mái nhà, một bộ phận khách hàng không chỉ tiêu thụ điện mà còn có khả năng tự sản xuất và lưu trữ điện năng. Điều này đang từng bước làm thay đổi cách thức tổ chức và vận hành hệ thống điện khi một nhà máy, một tòa nhà thương mại hoặc một khu công nghiệp có thể đồng thời sở hữu hệ thống điện mặt trời, hệ thống lưu trữ và hệ thống quản lý năng lượng thông minh”, TS. Võ Quang Lâm nhấn mạnh.

Các hệ thống điện thông minh này có thể tối ưu việc sử dụng điện dựa trên nhu cầu thực tế và điều kiện vận hành. Để xu hướng này phát triển bền vững, theo TS. Võ Quang Lâm cần quan tâm đến 3 yếu tố:

Một là, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn. Các thiết bị điện mặt trời, bộ biến đổi điện, hệ thống lưu trữ và hệ thống điều khiển cần đáp ứng các tiêu chuẩn phù hợp, đặc biệt là yêu cầu kết nối với lưới điện, đảm bảo tính tương tác với hệ thống điện.

Hai là, khả năng giám sát và quản lý. Khi số lượng nguồn điện phân tán ngày càng lớn, việc xây dựng cơ sở dữ liệu, giám sát và dự báo không những khả năng phát điện mà cả nhu cầu sử dụng điện sẽ đóng vai trò quan trọng trong quản lý vận hành.

Ba là, sự phối hợp giữa các bên tham gia. Cơ quan quản lý, đơn vị điện lực, nhà đầu tư, doanh nghiệp công nghệ và khách hàng sử dụng điện cần có cơ chế phối hợp rõ ràng. “Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm hài hòa lợi ích giữa khách hàng đầu tư điện mặt trời, các đơn vị cung cấp dịch vụ và hệ thống điện quốc gia”, TS. Võ Quang Lâm cho biết.

Bên cạnh đó, TS. Võ Quang Lâm cũng đưa ra một số kiến nghị về phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu bền vững:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện và hướng dẫn thực hiện cơ chế chính sách. Cần tạo điều kiện thuận lợi để khuyến khích các doanh nghiệp và người dân đầu tư điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về quy hoạch, vận hành an toàn hệ thống điện.

Thứ hai, khuyến khích phát triển điện mặt trời phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế. Công suất lắp đặt cần được xác định trên cơ sở đặc điểm phụ tải, diện tích mái, khả năng kết nối và hiệu quả đầu tư.

Thứ ba, thúc đẩy ứng dụng công nghệ lưu trữ năng lượng. Cần nghiên cứu các cơ chế phù hợp để khuyến khích sử dụng BESS tại những khu vực và nhóm khách hàng có nhu cầu thực tế, đặc biệt là những nơi lưu trữ có thể góp phần giảm áp lực lên lưới điện, trong đó có các cơ chế chính sách cho từng đối tượng là nhà dân, khu công nghiệp và hệ thống điện.

Thứ tư, phát triển năng lực công nghệ và sản xuất trong nước.

Cần có cơ chế khuyến khích để các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam từng bước hình thành năng lực nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, tích hợp và làm chủ công nghệ trong lĩnh vực năng lượng mới. “Điều quan trọng là các doanh nghiệp cũng phải xây dựng năng lực thực chất, bảo đảm chất lượng sản phẩm, an toàn vận hành, dịch vụ sau bán hàng với giá thành phù hợp và khả năng cạnh tranh dài hạn”, TS. Võ Quang Lâm chỉ ra.

Thứ năm, tăng cường hợp tác giữa ngành điện, các hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.

Trao đổi thêm với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Quốc Đạt, Phó Tổng Giám đốc phụ trách chuỗi cung ứng và R&D (R&D - nghiên cứu và phát triển) của GG Power đã giới thiệu các giải pháp BESS của doanh nghiệp và định hướng nghiên cứu, phát triển sản phẩm, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Theo đó, GG Power định hướng phát triển giải pháp BESS “Make in Vietnam” không chỉ là việc sản xuất thiết bị trong nước mà còn bao gồm nghiên cứu, phát triển công nghệ, kiểm soát chất lượng, tích hợp hệ thống và dịch vụ kỹ thuật. “Đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng yêu cầu vận hành thực tế của lưới điện Việt Nam cũng như nhu cầu sử dụng điện của khách hàng nội địa”, ông Nguyễn Quốc Đạt chia sẻ.

Theo đại diện GG Power, công ty đang nghiên cứu, phát triển mạch biến tần tại Việt Nam, dự kiến tích hợp vào sản phẩm lưu trữ năng lượng mới từ cuối năm 2026. Đồng thời, doanh nghiệp tập trung phát triển phần mềm, nền tảng quản lý và hệ thống máy chủ trong nước nhằm tăng khả năng chủ động đối với dữ liệu và vận hành hệ thống năng lượng. “Trong giai đoạn tiếp theo, GG Power dự kiến tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào hệ thống quản lý năng lượng, góp phần nâng cao khả năng giám sát, điều khiển và tối ưu hiệu quả sử dụng điện. Về định hướng dài hạn, doanh nghiệp đặt mục tiêu mở rộng hoạt động sản xuất, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và phát triển các dòng sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế”, ông Nguyễn Quốc Đạt thông tin.

Bên cạnh việc kế thừa công nghệ tiên tiến từ các đối tác nước ngoài, GG Power sẽ từng bước tăng cường năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất tại Việt Nam. Qua đó, góp phần phát triển ngành công nghiệp lưu trữ năng lượng trong nước.

Điện mặt trời kết hợp công nghệ lưu trữ năng lượng đang mở ra hướng phát triển mới, giúp doanh nghiệp và người dân chủ động nguồn điện, nâng cao hiệu quả đầu tư.