Đề xuất chỉ số chống ngập đô thị trước biến đổi khí hậu

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, Bộ Xây dựng vừa có văn bản đóng góp ý kiến đối với dự thảo Bộ chỉ số đánh giá tính dễ bị tổn thương, rủi ro do biến đổi khí hậu. Nhằm nâng cao khả năng thích ứng của các đô thị trước hiện tượng thời tiết cực đoan, Cục đề nghị bổ sung, làm rõ nhiều nhóm chỉ số liên quan trực tiếp đến hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị như cấp nước, thoát nước, chống ngập, xử lý nước thải và cây xanh đô thị.

Theo đánh giá của Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, dự thảo Bộ chỉ số hiện được xây dựng tương đối toàn diện, bám sát các quy định về ứng phó biến đổi khí hậu và phương pháp đánh giá quốc tế. Tuy nhiên, cơ quan này cho rằng, cần làm rõ mục đích sử dụng của Bộ chỉ số theo hướng không chỉ phục vụ việc nhận diện, phân cấp rủi ro, mà còn phải hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý Nhà nước, lập quy hoạch, xây dựng kế hoạch đầu tư cũng như ưu tiên nguồn lực thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đặc biệt, trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật đô thị, kết quả đánh giá cần hỗ trợ nhận diện các hệ thống, công trình thiết yếu có nguy cơ cao, khả năng thích ứng thấp. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng ưu tiên cải tạo, nâng cấp và đầu tư dự phòng, nhằm duy trì liên tục các dịch vụ thiết yếu trong điều kiện thiên tai hoặc thời tiết cực đoan. Đồng thời, Cục cũng đề nghị rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa các nhóm chỉ số thành phần, làm rõ ranh giới giữa chỉ số mức độ phơi bày và độ nhạy cảm nhằm tránh chồng chéo trong quá trình đánh giá.

Nhấn mạnh hạ tầng kỹ thuật là nhóm công trình giữ vai trò duy trì hoạt động bình thường của đô thị và khu dân cư, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng chỉ rõ, khi xảy ra mưa lớn, ngập lụt, hạn hán, xâm nhập mặn hay nước biển dâng, các hệ thống này rất dễ bị gián đoạn hoặc suy giảm năng lực vận hành. Từ thực tế đó, Cục đề nghị bổ sung hoặc làm rõ hơn nhóm chỉ số về cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, chống ngập úng, hồ điều hòa và hạ tầng kỹ thuật sử dụng chung trong lĩnh vực xây dựng và đô thị.

Đối với hệ thống cấp nước đô thị, đề xuất nghiên cứu bổ sung nội dung cấp nước an toàn trong điều kiện ảnh hưởng của biến đổi khí hậu vào Bộ chỉ số. Các chỉ số cụ thể được đề xuất gồm: tỷ lệ dân cư được cung cấp nước sạch qua hệ thống tập trung; tỷ lệ thất thoát nước sạch; tỷ lệ đơn vị cấp nước có kế hoạch ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, ngập lụt; tỷ lệ hệ thống cấp nước có nguồn nước dự phòng hoặc khả năng kết nối liên vùng.

Đối với hệ thống thoát nước và chống ngập đô thị, các chỉ số cần được hoàn thiện theo hướng không chỉ phản ánh quy mô hệ thống, mà còn phải đánh giá chính xác năng lực tiêu thoát nước, vận hành và khả năng thích ứng với mưa lớn cực đoan. Các chỉ số được đề xuất nghiên cứu bao gồm: tỷ lệ diện tích đô thị được bao phủ bởi hệ thống thoát nước mưa; số lượng điểm ngập thường xuyên; tỷ lệ điểm ngập đã được xử lý; số lượng, công suất trạm bơm tiêu thoát nước; tỷ lệ hồ điều hòa, kênh mương, cống thoát nước được duy tu định kỳ. Ngoài ra, các chỉ số liên quan hạ tầng xanh, bề mặt thấm nước, hồ điều hòa và không gian trữ nước tạm thời tại các khu đô thị mới cũng cần được bổ sung để tăng khả năng thích ứng.

Nhằm bảo đảm tính hiệu quả trước khi triển khai trên diện rộng, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề xuất tổ chức thí điểm áp dụng Bộ chỉ số tại một số đô thị có đặc thù rủi ro khác nhau. Cụ thể gồm đô thị ven biển chịu ảnh hưởng của nước biển dâng; đô thị miền núi chịu tác động của sạt lở, lũ quét và các đô thị lớn thường xuyên xảy ra tình trạng ngập úng.