Tin Khu Vực
Giữ hệ thống thương mại không bị phân mảnh
Hệ thống thương mại toàn cầu đang chịu sức ép ngày càng lớn khi chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, các biện pháp cưỡng ép kinh tế xuất hiện nhiều hơn và vai trò của các cơ chế đa phương dần suy giảm. Theo các chuyên gia quốc tế, đây cũng là thời điểm các hiệp định thương mại tiêu chuẩn cao như CPTPP và Liên minh châu Âu (EU) cần tăng cường phối hợp để duy trì một hệ thống thương mại dựa trên luật lệ.
Phát biểu tại tọa đàm "Kết nối các khối - Lợi ích chiến lược của việc liên kết CPTPP - EU", diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Canada - Việt Nam, sự kiện bên lề Hội nghị Quan chức cấp cao Hiệp định CPTPP lần thứ ba (SOM3) và thuộc chuỗi hoạt động của Năm Chủ tịch CPTPP 2026 do Việt Nam đảm nhiệm, bà Elvire Fabry, Giám đốc Thương mại và An ninh Kinh tế, Viện Jacques Delors, cho biết tỷ trọng thương mại toàn cầu được thực hiện theo nguyên tắc tối huệ quốc (MFN) của WTO đã giảm từ khoảng 83% năm 2022 xuống còn khoảng 72% vào đầu năm 2026. Theo bà, đây là dấu hiệu cho thấy những nguyên tắc cốt lõi của thương mại đa phương đang bị xói mòn nhanh chóng.
Toàn cảnh tọa đàm "Kết nối các khối - Lợi ích chiến lược của việc liên kết CPTPP - EU"
"Điều cần làm là xây dựng một chương trình nghị sự tích cực để bảo vệ thương mại mở, ngăn chặn các rào cản trong ngắn hạn, đồng thời từng bước xây dựng lại một hệ thống quy tắc ổn định hơn cho thương mại toàn cầu trên cơ sở các quy định của WTO", bà Fabry nhấn mạnh.
Theo bà, nguy cơ không chỉ đến từ việc một số nền kinh tế lớn rời xa nguyên tắc không phân biệt đối xử của WTO, mà còn từ hiệu ứng lan tỏa khiến nhiều quốc gia gia tăng các biện pháp bảo hộ và dựng lên các rào cản thương mại mới. Cùng với đó, các biện pháp cưỡng ép kinh tế cũng gia tăng nhanh chóng, làm gia tăng nguy cơ phân mảnh hệ thống thương mại toàn cầu.
Bà Fabry cho rằng, mục tiêu của việc tăng cường kết nối giữa CPTPP và EU không phải nhằm hình thành một cơ chế đối đầu với Mỹ hay Trung Quốc. Thay vào đó, hai khối cần phối hợp để bảo vệ thương mại mở, duy trì các quy tắc hiện hành và từng bước bổ sung những sáng kiến mới cho tiến trình cải cách thương mại toàn cầu.
Theo bà, một trong những bài học lớn từ những biến động gần đây là các nền kinh tế không thể giải quyết các thách thức toàn cầu bằng những cuộc đàm phán song phương riêng lẻ.
"Tất cả chúng ta đều đã thất bại khi cho rằng có thể giải quyết các thách thức toàn cầu bằng những cuộc đàm phán song phương riêng lẻ. Không ai thực sự chiến thắng theo cách đó", bà nói.
Bà Elvire Fabry, Giám đốc Thương mại và An ninh Kinh tế, Viện Jacques Delors.
Là hai khối hiện chiếm khoảng một phần ba quy mô kinh tế và thương mại toàn cầu, EU và CPTPP được đánh giá có nhiều dư địa để thúc đẩy các sáng kiến chung dựa trên những tiêu chuẩn cao. Theo bà Fabry, ưu tiên trước mắt là bảo đảm các thành viên tiếp tục thực thi đầy đủ các cam kết trong các FTA hiện có, tránh phát sinh thêm các rào cản thương mại giữa các đối tác.
Đáng chú ý, quy tắc xuất xứ được xem là một trong những lĩnh vực có thể tạo ra kết quả cụ thể trong ngắn hạn. Trong trung hạn, chương trình hợp tác giữa hai khối cần mở rộng sang thương mại số, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và xử lý các vấn đề mang tính cơ cấu của thương mại toàn cầu.
Từng bước hội tụ các chuẩn mực thương mại
Ở góc nhìn khác, ông Dan Ciuriak, Nghiên cứu viên cao cấp, Quỹ châu Á - Thái Bình Dương của Canada cho rằng, bức tranh thương mại toàn cầu không hoàn toàn u ám như nhiều nhận định hiện nay.
Theo ông, toàn cầu hóa không sụp đổ mà đang tái cấu trúc. Dù cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc khiến một số khâu sản xuất dịch chuyển, "nhà máy toàn cầu" vẫn tiếp tục vận hành, còn các chuỗi cung ứng cốt lõi vẫn duy trì sự phụ thuộc lẫn nhau.
Ông Dan Ciuriak, Nghiên cứu viên cao cấp, Quỹ châu Á - Thái Bình Dương của Canada phát biểu tại tọa đàm.
Ông phân tích, toàn cầu hóa trước hết là câu chuyện của sản xuất. Những tiến bộ về công nghệ và logistics đã tạo ra mô hình sản xuất phân tán trên phạm vi toàn cầu, còn WTO đóng vai trò xây dựng bộ quy tắc vận hành cho hệ thống đó.
Theo ông Ciuriak, sau khi WTO không còn phát huy đầy đủ vai trò xây dựng các luật chơi mới, các hiệp định thương mại khu vực đã hình thành những hệ thống tiêu chuẩn riêng.
"CPTPP chủ yếu kế thừa cách tiếp cận của Mỹ, còn EU xây dựng hệ thống quy tắc riêng. Cả hai đều vận hành hiệu quả nhưng chưa thực sự tương thích với nhau. Điều cần làm hiện nay là từng bước thúc đẩy sự hội tụ giữa hai hệ thống này", ông nhận định.
Theo ông, nghiên cứu gần đây về chương thương mại số đã xác định khoảng 30 nội dung có thể điều chỉnh theo hướng tiệm cận các thông lệ tốt nhất. Nếu cách tiếp cận này tiếp tục được mở rộng sang các lĩnh vực khác, CPTPP và EU có thể từng bước xây dựng một bộ quy tắc hiện đại hơn cho thương mại quốc tế.
Ông cũng cho rằng, ưu tiên trước mắt vẫn là bảo vệ hệ thống thương mại hiện có, đồng thời các nền kinh tế mở cần tiếp tục duy trì vai trò tích cực tại WTO để bảo đảm tính minh bạch và tạo nền tảng cho các cải cách trong tương lai.
Tuy nhiên, với những lĩnh vực mới như dữ liệu, đổi mới sáng tạo hay các thiết bị kết nối, các quy tắc được xây dựng cho nền sản xuất công nghiệp truyền thống đã bộc lộ nhiều hạn chế. Đây sẽ là những nội dung cần được các nền kinh tế cùng nghiên cứu, hoàn thiện nhằm bảo đảm hệ thống thương mại toàn cầu thích ứng với sự phát triển của nền kinh tế số.
Tọa đàm quy tụ đại diện cơ quan quản lý, giới học giả, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp của Việt Nam, Canada cùng nhiều nền kinh tế thành viên CPTPP và EU nhằm trao đổi các giải pháp tăng cường kết nối giữa hai khối thương mại tiêu chuẩn cao, thúc đẩy khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và đóng góp cho quá trình hoàn thiện các quy tắc thương mại quốc tế.